Court grants early pension by recognizing agricultural work and welding as qualifying special conditions.
Legislator summary
AI generatedThe Social Insurance Institution denied early retirement due to insufficient contribution periods and a lack of fifteen years of special working conditions. The applicant successfully argued that agricultural work during school holidays and welding employment met the statutory requirements. The court found these facts proven and granted the pension while awarding procedural costs to the applicant.
Legislator headnote
AI generatedUstawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wykazu rodzajów prac podlegających szczególnym warunkom: agricultural work performed by a child in a parent's farm during school holidays constitutes special working conditions if performed continuously and in a significant portion of the working time; employment in welding qualifies as special working conditions under the relevant regulation.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt IV U 1439/14
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2015 roku Sąd Okręgowy w Tarnowie – Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSR del. Jacek Liszka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Houda po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 roku w Tarnowie na rozprawie sprawy z odwołania J. N. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 9 września 2014 roku nr (...) w sprawie J. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o emeryturę 1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się J. N. emeryturę począwszy od dnia 4 marca 2014 roku;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz odwołującego się J. N. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IV U 1439/14
UZASADNIENIE
wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 25 lutego 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. decyzją z dnia 9 września 2014 roku odmówił J. N. prawa do wcześniejszej emerytury. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż odwołujący nie spełnia warunków, od których zależy prawo do emerytury, gdyż do dnia 1.01.1999 r. nie udokumentował wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat, lecz 24 lata, 10 miesięcy i 6 dni takich okresów, ponadto nie wykazał wymaganych co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych, co nie daje podstaw do przyznania świadczenia emerytalnego na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. N. domagając się jej zmiany poprzez uwzględnienie jako okresu uzupełniającego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 10.11.1969 r. do 1.07.1973 r., a ponadto do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w Zakładzie (...) M. F., w związku z czym wniósł o przesłuchanie wymienionych w odwołaniu osób. W odpowiedzi na odwołanie organ emerytalny domagał się jego oddalenia, powołując argumentację z zaskarżonej decyzji i podnosząc, że ZUS nie zaliczył wnioskodawcy jako uzupełniającego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 10.11.1969 r. do 1.07.1973 r. z uwagi na bardzo małą powierzchnię tego gospodarstwa, w związku z czym zdaniem ZUS trudno przyjąć, że praca wnioskodawcy miała charakter stały.
Ponadto podniesiono, iż co prawda decyzją ZUS z dnia 13.10.2014 r. zaliczono ubezpieczonemu kolejny okres pracy w warunkach szczególnych od 1.08.1993 r. do 30.04.1994 r. w związku z czym wnioskodawca posiada łącznie staż takiej pracy w wymiarze 14 lat, 2 miesięcy i 27 dni, to jednak w dalszym ciągu nie spełnia warunku posiadania co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: J. N. urodzony w dniu (...) ukończył 60 lat w dniu (...)r. W zaskarżonej decyzji z dnia 9.09.2014 r. ZUS uwzględnił ubezpieczonemu łącznie 24 lata, 10 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, natomiast do stażu pracę w warunkach szczególnych zaliczył łącznie 13 lat, 5 miesięcy i 27 dni.
Kolejną decyzją z dnia 13.10.2014 r. ZUS dodatkowo zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych okres od 1.08.1993 r. do 30.04.1994 r. zatrudnienia w Zakładzie (...) (...) w T., w związku z czym staż ten wzrósł do 14 lat, 2 miesięcy i 27 dni. Dowód: akta ZUS Ubezpieczony po ukończeniu szkoły podstawowej rozpoczął naukę w Technikum Mechanicznym w S., gdzie uczęszczał w latach 1969-1973. Podczas nauki zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym rodziców w miejscowości Z., skąd udawał się codziennie do szkoły pociągiem. Gospodarstwo to składało się z gruntów o łącznej powierzchni 0,5978 ha.
Ponadto matka ubezpieczonego H. N. uprawiała także grunty swojego brata T. Ł. (ok. 0,30 ha), który nie mieszkał w swoim gospodarstwie i nie mógł się nim zajmować, a także dzierżawiła ziemię od innych osób, łącznie uprawiane było ok. 1,5 ha. W gospodarstwie hodowano krowę, świnię, kury, uprawiano ziemniaki, pszenicę, buraki, jarzyny, siano, jęczmień. Rodzice ubezpieczonego pracowali zawodowo, mama sprzedawała w sklepie w Z., a ojciec pracował w Przedsiębiorstwie (...) w S., przebywając na delegacjach w B., przyjeżdżał do domu raz w tygodniu.
Starszy brat odwołującego A. w latach 1970-1972 odbywał zasadniczą służbę wojskową, a młodsza siostra była wówczas jeszcze niepełnoletnia i pomagała głównie w domu. Odwołujący pracował więc w tym gospodarstwie rolnym między innymi przy sadzeniu ziemniaków, plewieniu, przy zwierzętach, przy sianokosach, żniwach. W okresach wakacji, to jest w czasie najbardziej zintensyfikowanych prac na roli odwołujący pracował od rana do wieczora, codziennie. Dowód: - akta ZUS, - zeznania odwołującego się – k. 42, - zeznania świadków H.
N., J. B., K. D. – k. 27-29, - zaświadczenie Starosty (...) – k. 10 i 13, - oświadczenie S. D. – k. 11, - kserokopia książeczki wojskowej A. N. – k. 14-15. W okresach od 2.09.1991 r. do 31.07.1993 r. i od 1.05.1994 r. do 7.07.1997 r. odwołujący był zatrudniony w Zakładzie (...) M. F. w T.. Zakład ten zajmował się wykonywaniem instalacji c.o. i gaz zarówno w budynkach, jak i na zewnątrz, budowano całkiem nowe gazociągi jak i remontowano stare. Wówczas to stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako spawacz, innych prac nie wykonywał.
Spawał on rury w gazociągach, była to w głównej mierze praca na zewnątrz przy budowie gazociągów, a w okresach zimowych wykonywał remonty np. w hutach szkła. Ubezpieczony miał uprawnienia spawalnicze, spawał głównie gazowo, rzadziej elektrycznie. W Zakładzie byli zatrudnieni monterzy, którzy wykonywali prace monterskie, przygotowywali rury do spawania, robili wykopy. Odwołujący był jedynym spawaczem w Zakładzie zatrudnionym na stałe, innych prac podczas przedmiotowych okresów nie wykonywał. W okresie od 1.08.1993 r. do 30.04.1994 r. z uwagi na chorobę M.
F. Zakładem zarządzał M. W., a odwołujący wykonywał tożsamą pracę. Dowód: - akta ZUS, - zeznania odwołującego się – k. 42, - zeznania świadka K. Ś. – k. 29, - książka spawacza – k. 25, - umowa o pracę i świadectwo pracy K. Ś. – k. 33-34, - świadectwa pracy odwołującego się – k. 36-38. Dokumenty dające podstawę dla poczynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie Sąd uznał za autentyczne i wiarygodne. Poza tym treść i forma tych dokumentów nie budziły zastrzeżeń i wątpliwości uczestników postępowania, nie ujawniły się też takie okoliczności, które należałoby brać pod uwagę z urzędu, a które podważałyby wiarygodność tej kategorii dowodów i godziły w ich moc dowodową od strony materialnej czy formalnej.
Dokumenty urzędowe stanowiły zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.), a dokumenty prywatne, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 kpc). Wiarygodne w ocenie Sądu były także zeznania świadków, jak i odwołującego się. Korespondowały one ze sobą wzajemnie jak i z materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie. Depozycje te nie zawierały żadnych większych wewnętrznych sprzeczności, były logiczne i spójne. Razem wzięte dały pełny i jasny obraz badanej rzeczywistości.
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania było ustalenie czy odwołującemu przysługuje prawo do emerytury w niższym wieku z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Zdaniem ZUS odwołujący nie legitymował się w wymaganym zakresie nie tylko stażem pracy w warunkach szczególnych, ale też w wystarczającym zakresie okresami składkowymi i nieskładkowymi. Z powyższych względów zwrócić uwagę należy na regulację zawartą w art. 184 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS (tekst jedn. Dz.U. z 2013 roku poz.1440 ze zm.) zgodnie, z którą ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, tj. 60 lat życia dla mężczyzny, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (czyli w dniu 1.01.1999 r.) osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. 25 lat dla mężczyzny. Z kolei według art. 32 wyżej powołanej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami (o których mowa w ust 2-3 tegoż artykułu), zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 – tj. 65 lat w przypadku mężczyzn.
Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa powyżej, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis art. 32 ust. 4 powołanej ustawy stanowi natomiast, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.
Za owe przepisy dotychczasowe należy uważać przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.) wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 267 ze zm.). Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lutego 2002 roku ( sygn. akt III CZP 30/2001, opubl.
OSNAPiUS 2002/10 poz. 243 ) zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić tylko do tych przepisów rozporządzenia, które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Zatem zgodnie zatem z § 4 rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia wynoszący co najmniej 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Odnosząc się do pierwszej kwestionowanej przez ZUS przesłanki w postaci posiadania przez odwołującego co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych należy stwierdzić, iż została ona spełniona biorąc pod uwagę jako uzupełniające okresy, kiedy to po ukończeniu 16 roku życia w okresie wakacji szkolnych pomiędzy pobieraniem nauki w Technikum Mechanicznym w S., pracował w gospodarstwie rolnym matki w miejscowości Z..
Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również okresy, traktując je, jak okresy składkowe: między innymi przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W judykaturze, jak i doktrynie występuje pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń okresów pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1.01.1983 roku przesądza wystąpienie dwóch przesłanek tj. wykonywane czynności rolnicze muszą się mieścić w legalnej definicji domownika z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz muszą być one wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 473; z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 122).
Zgodnie natomiast z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00 (OSNAPiUS 2002, nr 16, poz. 394): „Przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych.” W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy zwracając uwagę na kwestię pracy sezonowej domownika-ucznia w gospodarstwie rolnym np. podczas przerw wakacyjnych odrzucił związek wykonywania czynności rolniczych z kryteriami określającymi termin "domownika" według art. 6 pkt 2 ustawy o u.s.r., kwalifikując te czynności jako okres pracy w gospodarstwie rolnym wyłącznie za pomocą spełnienia warunku wykonywania pracy w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że organy rentowe uwzględniają okresy pracy domownika-ucznia w gospodarstwie rolnym w okresie wakacji (por. komparycje wyroków SN: z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998, nr 16, poz. 491 i z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 799). Za zasadnością uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym w czasie wakacji szkolnych, po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy opowiedział się także Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r., III AUa 397/06, Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 12.09.2012 r., III AUa 696/12 oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 9.09.2014 r., III AUa 2480/13, (por. także K.
Antonów w: „Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz”, ABC 2009 r.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż z ustalonego stanu faktycznego wynika, że odwołujący podczas wakacji w latach pobierania nauki w Technikum Mechanicznym w S. pracował stale w gospodarstwie rolnym matki z pewnością w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy (ponad 4 godziny dziennie). Wykonywał wówczas wszystkie konieczne czynności w tym gospodarstwie, takie jak przy żniwach, sianokosach, kopaniu ziemniaków, plewieniu, koszeniu itp.
Głównie bowiem to ubezpieczony pracował w tym gospodarstwie, gdyż rodzice jego pracowali zawodowo, młodsza siostra była niepełnoletnia, a starszy brat w latach 1970-1972 odbywał służbę wojskową. Sąd nie przesądza czy w trakcie roku szkolnego ubezpieczony pracował po szkole w wystarczającym zakresie w tym gospodarstwie, skoro do uzupełnienia stażu pracy brakowało mu tylko ok. 2 miesiące, a nie ma wątpliwości, iż pracował on stale podczas wakacji, kiedy to pracy na roli jest najwięcej. Nie można zatem jego obowiązków uznać, za „doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika” o jakiej mowa w wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 maja 2000 r. (II UKN 535/99, OSNP 2001/21/650).
Przechodząc do omawiania drugiej zakwestionowanej przez ZUS przesłanki w postaci posiadania przez odwołującego co najmniej 15 letniego stażu pracy w warunkach szczególnych, należy stwierdzić, iż także ona została spełniona. Przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody z dokumentów, zeznań odwołującego się i świadka w sposób jednoznaczny potwierdziły, że odwołujący w okresach od 2.09.1991 r. do 31.07.1993 r. i od 1.05.1994 r. do 7.07.1997 r. podczas zatrudnienia w Zakładzie (...) M. F. w T. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako spawacz.
Wykonywał wtedy prace przy spawaniu głównie gazowym rur. Opisana praca jest pracą, którą należy zaliczyć do prac wymienionych w Wykazie A Dziale XIV pkt 12 przedmiotowego rozporządzenia jako prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym. Tym samym, biorąc pod uwagę powyższe okresy zatrudnienia wraz z okresami pracy uwzględnionymi przez ZUS odwołujący spełnia wymagany warunek co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zaznaczyć należy, że w odpowiedzi na odwołanie organ rentowy błędnie podał, że okres 2.09.1991 r. do 31.07.1993 r. został zaliczony odwołującemu.
Bez tego bowiem okresu pozostałe wymienione w odpowiedzi na odwołanie dają 14 lat, 2 miesiące i 27 dni. Mając powyższe na uwadze, działając na mocy wskazanych przepisów oraz art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję przyznając odwołującemu emeryturę od dnia 4.03.2014 r., tj. od dnia złożenia wniosku. Ponadto w pkt 2 wyroku zasądził od ZUS na rzecz odwołującego kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na podstawie na podstawie § 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.
Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).