Court partially allowed inheritance claim, reducing amounts based on disputed property value and denying mitigation defense.
Legislator summary
AI generatedThe court overturned a default judgment and partially awarded inheritance claims against the defendant, who had previously admitted the claim's validity but failed to pay or deposit the funds. While the plaintiff requested 125,000 PLN based on a property value of 1 million PLN, the defendant argued the value was only 400,000 PLN, leading the court to adjust the awarded amounts accordingly. The court rejected the defendant's request to apply mitigation norms due to his failure to pay despite acknowledging the debt, and ordered the state to cover procedural costs.
Legislator headnote
AI generatedArt. 101 k.p.c.; Art. 100 k.p.c.; Art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c.; Where a defendant admits the validity of inheritance claims but fails to pay or deposit the amount, mitigation under Art. 101 k.p.c. cannot be applied, and the court must determine the specific sum based on the proven value of the inheritance substrate.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt I C 55/11
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Lublinie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mariusz Tchórzewski Protokolant: Katarzyna Radek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. w L. sprawy z powództwa S. J., A. P. przeciwko R. J. o zapłatę zachowków w kwotach po 125.000,- zł z odsetkami ustawowymi od dnia 21 stycznia 2011 r. I. uchyla w całości wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 18 marca 2011 r.; II. zasądza od pozwanego R. J. na rzecz powodów S. J., A.
P. kwoty po 51.211,37 (pięćdziesiąt jeden tysięcy dwieście jedenaście 37/100) zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19 lipca 2011 r.; III. umarza postępowanie w zakresie kwot należności głównych po 73.788,63 (siedemdziesiąt trzy tysiące siedemset osiemdziesiąt osiem 63/100) zł oraz odsetek ustawowych od tych kwot liczonych od dnia 21.01.2011 r.; IV. oddala powództwo w pozostałym zakresie; V. znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami; VI. kosztami postępowania, od ponoszenia, których strony były tymczasowo zwolnione obciąża Skarb Państwa;
VII. wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie kwot należności głównych zasądzonych w punkcie II. I C 55/11 Uzasadnienie W pozwie z dnia 21.01.2011 roku (data wpływu do Sądu) S. J. i A. P. wnieśli o zasądzenie od pozwanego R. J. kwot po 125.000,00 zł tytułem zachowków po zmarłej babce powodów i matce pozwanego – Z. J., wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu wskazali, że Z. J. zmarła w dniu 2.05.2010 roku w L., w chwili zgonu nie pozostawała w związku małżeńskim. Spadkobiercą testamentowym po zmarłej jest jej syn – R.
J., córka E. J. została wydziedziczona, a jej jedynymi dziećmi są powodowie. Jedyny majątek spadkodawczyni stanowiła nieruchomość gruntowa w L., zabudowana budynkiem mieszkalnym, którą spadkodawczyni darowała pozwanemu (spadkobiercy testamentowemu) umową z dnia 22.03.2010 r. Wartość przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej jedyny substrat zachowku, powodowie określili na kwotę 1.000.000,- zł, co uzasadniało wysokość zachowków dochodzonych w sprawie. W sprzeciwie od wydanego w sprawie wyroku zaocznego (k.114-118) pozwany uznał zasadność powództwa i wskazał, że według niego wartość substratu zachowku wynosi 400.000,- zł, uzasadniając zachowki należne powodom na kwoty maksymalnie po 25.000,- zł.
Mimo takiego formalnego uznania powództwa, do dnia wyrokowania pozwany nie uiścił kwot wskazanych, ani nie wpłacił ich do depozytu sądowego (fakt przyznany przez pełnomocnika strony na rozprawie w dniu 14.11.2013 r. (k.384)). Sąd Okręgowy ustalił następujący, bezsporny stan faktyczny i zważył, co następuje. Z. J. była wyłączną właścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul. (...), o pow. 0,3298 ha, zabudowanej domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, objętej księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie.
Umową z dnia 22.03.2010 r. darowała przedmiotową nieruchomość synowi R. J.. Zmarła w dniu 2.05.2010 r. i postanowieniem z dnia 29.11.2010 r. Sąd Rejonowy w Lublinie, w sprawie I Ns 1015/10 stwierdził nabycie spadku po niej przez syna R. J., w oparciu o testament sporządzony w dniu 7.08.2003 r., mocą którego spadkodawczyni wydziedziczyła córkę E. J.. Jedynymi zstępnymi wydziedziczonej są S. J. i A. P. (okoliczności bezsporne między stronami, wynikające także z kopii dokumentów urzędowych, których prawdziwości i zgodności nikt nie kwestionował: postanowienia k.239, (...) k.10, 236, 237, 238, umowy darowizny k.11-12, odpisu księgi wieczystej k.13-14).
Pomiędzy stronami nie było sporu co do tego, że przedmiotowa zabudowana nieruchomość stanowiła jedyny substrat zachowków należnych wnukom spadkodawczyni – dzieciom wydziedziczonej córki, ani wysokość tych zachowków, równa po 1/8 wartości substratu (art. 991 § 2 k.c. w zw. z art. 993 i 995 k.c. oraz art. 991 § 1 k.c. w zw. z art. 1011 k.c. i art. 931 § 1 k.c.). Spór w niniejszym procesie tyczył wyłącznie wartości przedmiotu darowizny z dnia 22.03.2010 r., wyliczonej zgodnie z dyspozycją art.995 k.c. i tylko tej okoliczności poświęcona została aktywność stron w postępowaniu dowodowym w niniejszym procesie (po ostatecznym rozstrzygnięciu formalnej dopuszczalności sprzeciwu pozwanego od wyroku zaocznego wydanego w niniejszej sprawie w dniu 18.03.2011 r. (k.66)).
W konsekwencji, na wniosek powodów Sąd dopuścił dowód z opinii pisemnych biegłego sądowego z zakresu szacunku nieruchomości T. R. (1) (k.303-327 i 359-360) oraz na wniosek z dnia 27.05.2013 r. (k.366) zlecił biegłemu sporządzenie opinii ustnej na rozprawie, w dniu 14.11.2013 r. (k.372). Przed zakończeniem opisanego postępowania dowodowego, na rozprawie w dniu 14.11.2013 r. (protokół k.383-385) pełnomocnicy stron wnieśli o zaniechanie dalszego przeprowadzania dowodów, w tym opinii uzupełniającej biegłego T. R., a to wobec faktu, że pełnomocnik powodów cofnął w imieniu każdego z nich powództwa ponad kwoty należności głównych 51.211,37 zł oraz w zakresie roszczeń o odsetki ustawowe, od cofniętych należności głównych w całości, od popieranych należności głównych za okres do 4.03.2011 r., zrzekł się roszczenia od cofniętej części powództwa.
Pełnomocnik pozwanego złożył z kolei oświadczenie, że w imieniu strony uznaje powództwa w zakresie należności głównych wskazanych w oświadczeniu pełnomocnika pozwanych, wniósł natomiast o oddalenie powództw o odsetki ustawowe w całości podnosząc, że pozwany deklarował powodom zapłatę kwot po 50.000,- zł od początku procesu. Opisane oświadczenia procesowe obu stron, powodowej oparte na art. 203 § 1 i 4 k.p.c. i pozwanej oparte na art. 213 § 2 k.p.c. były wiążące dla Sądu jako bezspornie nie naruszające przywołanych przepisów prawa i niesprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ani nie zmierzające do obejścia prawa statutu cywilnego (por. wyrok SN z 7.10.1964 r. 1 CR 1047/61 OSNCP 1965/9/146, wyrok SN z 14.09.1983 r.
III CRN 188/83 OSNCP 1984/4/60, orzecz. SN z 27.10.1958 r. 2 CR 715/58 RPEiS 1959/4, s.268). Skuteczne cofnięcie części powództw i uznanie powództw w zakresie pozostałych części należności głównych nakazywało Sądowi wydanie wyroku w sprawie, w trybie art. 316 § 1 k.p.c., bez zakończenia postępowania dowodowego w zakresie okoliczności spornych i de facto zwalnia Sąd z oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Sąd wydał wyrok zaoczny, a pozwany wniósł od niego sprzeciw, zaskarżając go w całości. Orzekając końcowo Sąd w pierwszym rzędzie musiał, zatem uchylić przedmiotowy wyrok zaoczny w całości, zgodnie z art. 347 k.p.c., zakres zaskarżenia wyroku zaocznego wykluczał możliwość wydania rozstrzygnięcia wnioskowanego przez pełnomocnika powodów (k.383).
Skutkiem cofnięcia pozwu jest konieczność umorzenia postępowania w danej części, zgodnie z art. 355 § 1 k.p.c. i stosowne postanowienie zawarto w punkcie III wyroku. Sąd zasądził na rzecz powodów, na podstawie przywołanych wcześniej przepisów prawa materialnego, kwoty objęte oświadczeniem strony o uznaniu powództw. Roszczenie o zapłatę odsetek uzasadnia treść art. 481 § 1 i 2 k.c. Powodowie wnosili o zasądzenie odsetek ustawowych, po częściowym cofnięciu powództwa, od daty 4.03.2011 r. (k.383), czyli daty następnej od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu w trybie art. 139 k.p.c. (przesyłka k.55).
Problematyka wymagalności roszczeń o zapłatę zachowków była początkowo sporna w doktrynie i orzecznictwie (por. P.Księżak „Zachowek w polskim prawie spadkowym” LexisNexis, W-wa 2010, str. 422 i nast.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 1997 roku, sygn. akt I ACa 690/97), lecz obecnie przeważa stanowisko, oparte na judykatach Sądu Najwyższego, podzielane przez Sąd orzekający w sprawie, że również w sprawach o zachowek roszczenia maja charakter bezterminowy, zatem dłużnik winien je spełnić niezwłocznie po wezwaniu, zgodnie z art. 455 k.c. ( ibidem, str.425).
Odsetki za opóźnienie w zapłacie zachowku należą się zatem uprawnionemu dopiero od daty wezwania do zapłaty (tak też S.Apel. w Warszawie w wyroku z 23.03.2007 VI ACa 1285/06). Wbrew stanowisku pełnomocnika powodów, w toku niniejszego procesu jednoznacznie ustalono, że pozwany faktycznie nie zamieszkiwał w dacie awizowania przesyłki z odpisem pozwu pod adresem podanym w pozwie i postanowieniem z dnia 23.11.2011 r. przywrócono mu termin do wniesienia sprzeciwu (k.224), zatem nie mógł znajdować się w zwłoce od dnia 4.03.2011 r., nie mając wiedzy o wysuniętych przez powodów roszczeniach.
Pozwany, poprzez swego pełnomocnika przyznał, że o treści wysuniętych przeciwko niemu roszczeń powodów powziął wiedzę w dniu 18.07.2011 r. „na skutek doręczenia korespondencji komorniczej” (pismo k.104), zatem w zwłoce względem powodów znalazł się od dnia następnego. Roszczenie o zasądzenie odsetek ustawowych do daty 4.03.2011 r., jako nie znajdujące umocowania faktycznego i prawnego podlegało oddaleniu w punkcie IV wyroku, zgodnie z przywołanymi przepisami. Orzekając o kosztach procesu Sąd zważył, co następuje. Powodowie wygrali proces, co do zasady, lecz nie w całym zakresie powództwa, od cofniętej części roszczeń pełnomocnik pozwanego wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania.
Ostatecznie powodowie utrzymali się ze swoimi żądaniami w ok. 41%. Pełnomocnik pozwanego powoływał się na okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie normy z art. 101 k.p.c. Sąd nie podzielił jednak tych wniosków. Wbrew oświadczeniu pełnomocnika pozwanego z 14.11.2013 r. (k.384), pozwany nie uznał zasadności roszczeń powodów po około 50.000,- zł, lecz w sprzeciwie z dnia 21.07.2011 r. określał je na kwoty maksymalnie 25.000,- zł (k.117). Mimo takiego stanowiska procesowego i podnoszonej swojej świadomości, co do konieczności zaspokojenia powodów z tytułu zachowków po Z.
J., nie wypłacił im żadnych kwot pieniężnych z tego tytułu, nie wpłacił ich także do depozytu sądowego. W judykaturze konsekwentnie wskazuje się, że takie zachowanie pozwanego nie może skutkować zastosowaniem przepisu art. 101 k.p.c. (tak SN w orzecz. z 16.08.1935 r. C.I. 277/34 Zb.Urz. 1936, p.121, wyroku z 1.10.1968 r. I PR 316/68 OSNCP 1969/6/114; por. orzecz. SN z 18.04.1964 r. 4 CZ 23/61 OSN 1962/3/100). Współuczestnictwo powodów w sprawie miało charakter formalny w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. (post. SN z 23.05.2012 r.
II CSK 705/11), co wymagało odrębnego rozliczenia kosztów postępowania w stosunku do każdego z powodów, przy przyjęciu założenia, że mimo występowania w sprawie z jednym pełnomocnikiem (adwokatem) do kosztów koniecznych dla dochodzenia roszczeń w rozumieniu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. należało zaliczyć wynagrodzenie tego adwokata odrębnie dla każdego z powodów (post. SN z 20.07.2012 r. II CZ 196/11 (...), s.46). Powódka poniosła z tego tytułu 3600 zł wynagrodzenia pełnomocnika (§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. - t.j.
Dz.U. z 16.04.2013 r., poz. 461), 17,- zł opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa i 2548,65 zł wydatków. Powód poniósł koszty 3600 zł wynagrodzenia pełnomocnika (§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. - t.j. Dz.U. z 16.04.2013 r., poz. 461), 17,- zł opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa, zaś pozwany koszty 3600 zł wynagrodzenia pełnomocnika (§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. - t.j. Dz.U. z 16.04.2013 r., poz. 461), 17,- zł opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa, opłatę od sprzeciwu w kwocie 2000,- zł.
Łączne koszty stron wyniosły, zatem 15399,65 zł i pozwany winien być obciążony obowiązkiem ich poniesienia w myśl art. 100 k.p.c. w ok. 59%, czyli do kwoty 6313,86 zł. Wobec faktu poniesienia ich w wysokości niższej (5617,- zł) Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania, zaś zbliżona de facto kwota kosztów poniesionych przez pozwanego do kwoty obciążającej go po stosunkowym rozdzieleniu czyniła zasadnym wzajemne ich zniesienie, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika powodów, w oparciu o przywołaną normę (por. post.
SN z 4.10.1966 r. II PZ 63/66, wyrok SN z 13.11.1974 r. II CR 418/74). O kosztach procesu pokrytych tymczasowo z sum Skarbu Państwa Sąd rozstrzygnął w oparciu o dyspozycję art. 113 ust. 4 u.k.s.c. Rygor natychmiastowej wykonalności, w zakresie kwot należności głównych zasądzonych na rzecz powodów, znajduje normatywne oparcie w przepisie art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c.