Appeal dismissed due to premature rejection; court orders appointment of counsel and retrial.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court overturned the lower court's refusal to accept the appellant's personal appeal, ruling the rejection was premature. The appellant argued that the judge incorrectly denied the appointment of a public defender, which forced the filing of a defective appeal. The court held that rejecting a personal appeal before the formal defect was cured violated the right to defense and constitutional protections.
Legislator headnote
AI generatedArt. 437 § 2 k.p.k.; Art. 459 § 2 k.p.k.; Art. 466 § 1 k.p.k.; Art. 42 ust. 2 Konstytucji RP; Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 78 Konstytucji RP; Art. 8 ust. 2 Konstytucji RP: A court must not reject an appeal based on a formal defect if the appellant has already requested the appointment of a public defender, as such rejection violates the constitutional right to defense and the right to a fair trial.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II AKz 48/14 POSTANOWIENIE Dnia 8 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny II Wydział Karny w R. na posiedzeniu w składzie : Przewodniczący: SSA Piotr Moskwa (spr.) Sędziowie: SSA Edward Loryś SSA Zbigniew Różański Protokolant: st. sekr. sądowy Paweł Szemberski po rozpoznaniu sprawy wnioskodawcy D. L. zażalenie w przedmiocie odmowy przyjęcia apelacji na zarządzenie sędziego Sądu Okręgowego w T. z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II Ko 170/13 o odmowie przyjęcia apelacji na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone zarządzenie oraz poprzedzające je zarządzenia z dnia 20 stycznia 2014 r. i dnia 6 lutego 2014 r. o odmowie wyznaczenia wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu i przekazać sprawę Przewodniczącemu Wydziału Karego Sądu Okręgowego w T. celem podjęcia dalszych czynności.
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 18 lutego 2014 r. sędzia Sądu Okręgowego w T. odmówił przyjęcia apelacji D. L. złożonej od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 13 grudnia 2013 r., gdyż została wniesiona przez osobę nieuprawnioną. W treści uzasadnienia zarządzenia wskazano, iż wnioskodawca został wezwany do usunięcia braków formalnych apelacji poprzez sporządzenie i podpisanie przez adwokata lub radcę prawnego. Wnioskodawca został poinformowany, że w przypadku nieuzupełnienia tego braku zakreślonym terminie nastąpi odmowa przyjęcia apelacji.
Na powyższe zarządzenie zażalenie złożył wnioskodawca wskazując, iż bezzasadnie odmówiono mu wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, co z kolei skutkowało zaistnieniem braku formalnego stanowiącego podstawę odmowy przyjęcia apelacji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzania i przyznanie mu adwokata z urzędu celem sporządzenia i wniesienia apelacji. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, co następuje: Przedmiotowe zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Analiza czynności procesowych przeprowadzanych w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, iż zarządzenie o odmowie przyjęcia osobistej apelacji wnioskodawcy zostało wydane przedwcześnie.
Istotnie wnioskodawca złożył osobistą apelację od wyroku Sądu Okręgowego w T., którym oddalono wniosek o odszkodowanie z tytułu niesłusznego zatrzymania. Wraz z tą apelacją złożył wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, gdyż ze względu na całkowity brak źródeł dochodu nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla swojego utrzymania (k. 114). Zarządzeniem z dnia 28 stycznia 2014 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych apelacji poprzez jej sporządzenie i podpisanie przez adwokata lub radcę prawnego w terminie siedmiu dni od otrzymania odpisu zarządzenia pod rygorem odmowy przyjęcia środka odwoławczego (k. 117).
Odpis tego zarządzenia wnioskodawca otrzymał w dniu 31 stycznia 2014 r. (zwrotne poświadczenie odbioru k. 125). W tym samym dniu skarżący po raz kolejny składa wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, a pismo to wpłynęło do Sądu Okręgowego w dniu 4 lutego 2014 r. (k. 119). W dniu 6 lutego 2014 r. upoważniony sędzia rozpoznał wniosek D. L. i odmówił wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, a odpis tego zarządzenia doręczono wnioskodawcy w dniu 10 lutego 2014 r. (zwrotne poświadczenia odbioru k. 126). Następnie zarządzeniem z dnia 13 marca 2014 r. odmówiono przyjęcia apelacji wnioskodawcy ze względu na wniesienie tego środka odwoławczego przez osobę nieuprawnioną (k. 126).
Takie procedowanie w niniejszej sprawie budzi jednak zastrzeżenia. Z treści zażalenia wnioskodawcy wnika, iż kwestionuje on zasadność odmówienia ustanowienia pełnomocnika z urzędu, które stało się powodem odmowy przyjęcia apelacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że w zażaleniu na odmowę przyjęcia środka odwoławczego skarżący ma prawo powołać się na bezzasadną odmowę wyznaczenia obrońcy (pełnomocnika) z urzędu, która spowodowała, iż nie mógł on dopełnić wymogów tego pisma w zakresie tzw. przymusu adwokackiego (tak m.in. postanowienia SN z dnia 17 stycznia 2008 r., V KZ 82/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 20).
W związku z tym w realiach niniejszej sprawy analizie poddano również postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku D. L. o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca w swoich pismach konsekwentnie wskazywał na swoją trudną sytuację majątkową i brak źródeł dochodu nie przedkładając (poza kserem legitymacji doktoranckiej) żadnych innych dokumentów tę sytuację potwierdzających. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentu wskazującego na wezwanie wnioskodawcy o należyte wykazanie swojej niezamożności. To niewłaściwe procedowanie organów sądowych w zakresie powołania pełnomocnika z urzędu stało się powodem odmówienia mu następnie przyjęcia jego wniosku, jako niespełniającego wymogu przymusu adwokackiego.
W związku z tym należało uchylić zarówno zarządzenie o odmowie przyjęcia apelacji, jak i poprzedzające je zarządzenia o odmowie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu z dnia 20 stycznia 2014 r. i 6 lutego 2014 r. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Przewodniczący powinien ponownie przeanalizować wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i rozważyć potrzebę wezwania wnioskodawcy do przedłożenia aktualnych informacji odnośnie jego dochodów i możliwości ich pozyskania. Ponadto wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie tego wniosku powinien mieć również na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., K 30/11, OTK-A 2013, nr 7, poz. 98 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1262), mocą którego uznano przepis art. 81 § 1 k.p.k., w zakresie jakim nie przewiduje on sądowej kontroli zarządzenia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu dla oskarżonego, który złożył wniosek w trybie art. 78 § 1 k.p.k., za niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i z art. 78 Konstytucji RP, a wiec z prawem do obrony, prawem rzetelnego procesu i prawem do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych pierwszoinstancyjnie, a które to orzeczenia obowiązuje od 29 października 2013 r.
Tym samym więc wiązało już w czasie orzekania w przedmiocie wniosku D. L. o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Powyższe stwierdzenia oznacza, że sam fakt, iż w świetle art. 459 § 2 in fine w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. nie jest to zarządzenie zaskarżalne nie ma tu aktualnie znaczenia, gdyż rozwiązanie to jest niezgodne z Konstytucją RP, a sądy powinny, do czasu zmiany przepisów, w razie zdecydowania o takiej odmownie wprost stosować przepisu Konstytucji dotyczące możliwości zaskarżania pierwszoinstancyjnych decyzji procesowych wskazanych w tym orzeczeniu.
W tym wypadku stronie przysługuje zażalenie do sądu nadrzędnego na podstawie wprost stosowanych przepisów Konstytucji (art. 78 w zw. z art. 8 ust. 2), o czym należy pouczyć stronę. Niezależnie od powyższego zauważyć również należy, iż błędnie wskazano w treści zaskarżonego zarządzenia, iż apelacja został wniesiona przez osobę nieuprawnioną. W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, iż apelacja sporządzona osobiście przez oskarżonego (także wnioskodawcę) wbrew przymusowi adwokackiemu jest sporządzona przez osobę nieuprawnioną.
Apelacja taka jest jedynie dotknięta brakiem formalnym, a zatem zastosowanie ma tryb przewidziany w art. 120 k.p.k. Dopiero nieuzupełnienie braku w terminie, mimo pouczenia o skutkach tego, daje podstawę do wydania zarządzenia na podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w związku z art. 120 § 2 k.p.k. (tak m.in. SA w K. w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2003 r., II AKz 234/03, KZS 2003/7-8/61). W związku z tym przyjąć należało, iż przedwcześnie odmówiono przyjęcia tego środka odwoławczego, co skutkować musiało uchyleniem wskazanych wyżej zarządzeń.
W niniejszej sprawie konieczne jest jednak podjęcie dalszych czynności, w tym ponowne rozpoznanie wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu z zachowanie wyżej opisanej procedury. Ewentualne dalsze czynności w sprawie warunkowane będą czynnościami (lub ich brakiem) ze strony skarżącego. W oparciu o wskazane wyżej okoliczności Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.