Polish court dismisses compensation claim for nationalized forests due to lack of specific statutory basis.
Legislator summary
AI generatedThe plaintiff J. K. sued the State Treasury for 15 million zloty in compensation for forests nationalized in 1944 and 1945. The defendant argued that no current law grants a right to such compensation, citing the absence of a valid privatization fund or enacted reprivatisation law. The court dismissed the claim because Article 7 of the 2001 Strategic Resources Act is merely a declaration of intent and does not create a specific legal obligation for immediate payment.
Legislator headnote
AI generatedArt. 7 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju; Art. 417 k.c.; Art. 77 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 92 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 87 Konstytucji RP: A declaration of legislative intent to compensate former owners does not create an immediate legal obligation for payment absent a specific statutory provision establishing the right and its conditions.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt IC 1224/09
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 sierpnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSR (del.) Rafał Wagner Protokolant Monika Likos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011 roku w Warszawie sprawy z powództwa J. K. (1) przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa o zapłatę kwoty 15 000 000 zł I. powództwo oddala, II. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego. Na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I C 1224/09: Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 maja 2012 roku, sygn. akt I ACa 1203/11:
1. oddala apelację:
2. zasądza od J. K. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. Na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2012 roku, sygn. akt I ACa 1203/11: Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27 marca 2013 roku, sygn. akt I CSK 529/12: odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł z tytułu kosztów postępowania kasacyjnego. I C 1224/09
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym 9 grudnia 2009 r. J. K. (2) wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa na jego rzecz odszkodowania (rekompensaty) w kwocie łącznej 15.000.000 zł, za przejęte przez Skarb Państwa w 1944 i w 1945 r. na podstawie art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa trzy kompleksy leśne: (1) o powierzchni 1.093 ha z nieruchomości R., (2) o powierzchni 109,95 ha z nieruchomości R. zwany (...), (3) o powierzchni 1070 ha położony w miejscowości S. (pow.
S.), tj. za przejęte na Skarb Państwa należące do rodziny K. lasy o łącznej powierzchni 2.272 ha. Ponadto wnosił o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych (pozew – k. 2-3). W uzasadnieniu żądania strona powodowa wskazała, że Skarb Państwa roszczenia odszkodowawcze byłych właścicieli i ich spadkobierców z tytułu m.in. przejęcia lasów uznał w art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz.U. nr 97, poz. 1051). Jednocześnie powód posiada 2/3 części praw i roszczeń do spadku po swym ojcu F.
K., który w całości odziedziczył prawa spadkowe po swej matce M. K. – właścicielce ww. kompleksów leśnych. Pozwany zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Pozwany zakwestionował roszczenie powoda co do zasady i co do wysokości podnosząc, że nie ma podstaw prawnych do dochodzenia roszczenia objętego pozwem (odpowiedź na pozew – k. 64-70). Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2010 r. Sąd zwolnił powoda od kosztów sądowych częściowo, zgodnie z wnioskiem, ponad kwotę 1.000 zł (postanowienie k. 62).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód jest w 2/3 spadkobiercą M. K. - swojej babki. Jego ojciec F. K. nabył w całości spadek po swojej matce, co potwierdził Sąd postanowieniem z 3 października 1991 r. Po F. K. spadek nabyły jego dzieci po 1/3, oprócz powoda również I. S. i J. P. (postanowienie z 17 kwietnia 1991 r.). W dniu 21 sierpnia 2000 r. J. P. dokonała na rzecz powoda darowizny przypadającego jej udziału spadkowego po F. K.. Dowody: postanowienia spadkowe – k. 50, 51 i 55; akt notarialny z 21 sierpnia 2000 r. – k. 52-54.
Protokołem z 8 i 9 grudnia 1945 przejęto na rzecz Skarbu Państwa z majątku R. będącego własnością M. K., kompleks leśny o powierzchni 1.093,36 ha. Protokołem z 8 i 9 grudnia 1945 r. przejęto również na rzecz Skarbu Państwa kompleks leśny (...), położony w gminie R., a stanowiący własność M. K. o powierzchni 109,95 ha. Natomiast w dniu 2 listopada 1944 r. przejęto (...) położony w S. w powiecie S.. W protokole przejęcia jako powierzchnię lasów wskazano 1.195 ha, natomiast we wcześniejszych dokumentach (rejestr pomiarowy) powierzchnia lasów wynosiła 1.070,8114 ha.
Dowody: protokoły – k. 31-38,42-45 rejestr pomiarowy – k. 39-40 Powód wystąpił w trybie administracyjnym z wnioskiem do Ministra Skarbu Państwa o wypłatę rekompensaty z tytułu przejęcia przez państwo gruntów leśnych o łącznej powierzchni 1.459,05 ha. Wniosek został zwrócony postanowieniem z 17 września 2008 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że właściwym do orzekania w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania w związku z przejęciem przez państwo nieruchomości jest na podstawie art. 417 1 § 2 k.c. sąd powszechny.
Dowód: postanowienie – k. 46-49. Powyższy stan faktyczny ustalony został na podstawie ww. dokumentów załączonych do pozwu, których autentyczność nie była kwestionowana przez stronę pozwaną (odpowiedź na pozew – k. 65).
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, jako podstawę żądania strona powodowa wskazała art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz.U. nr 97, poz. 1051), zgodnie z którym roszczenia osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów. W ocenie Sądu, przepis ten sam w sobie nie kreuje w stosunku do byłych właścicieli i ich spadkobierców nowych uprawnień z tytułu utraty zasobów, o których mowa w art. 1 ustawy z 6 lipca 2001 r.
Wyraźnie odwołuje się on do odrębnych przepisów, które nie zostały do chwili obecnej uchwalone. Z całą pewnością takim przepisem nie jest art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji na podstawie którego utworzony został Fundusz Reprywatyzacji z przeznaczeniem na cele związane z zaspokajaniem roszczeń byłych właścicieli mienia przejętego przez Skarb Państwa. Utworzenie pewnej puli środków nie pozwala na stwierdzenie, kto, kiedy i na jakich zasadach może z tych środków korzystać. Podstawy prawnej umożliwiającej stwierdzenie prawa do rekompensaty (odszkodowania) nie stanowi również zawetowana przez Prezydenta RP ustawa o reprywatyzacji nieruchomości i niektórych ruchomości osób fizycznych przejętych przez Państwo lub gminę miasta (...) oraz o rekompensatach.
Dokument ten nigdy nie stał się powszechnie obowiązującym źródłem prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP. W związku z tym, że aktualnie w polskim systemie prawnym nie ma żadnego przepisu lub środka prawnego pozwalającego na uzyskanie rekompensaty (odszkodowania) przez powoda, rozważenia wymaga zarzut postawiony pozwanemu, a dotyczący zaniechania legislacyjnego. W ocenie Sądu, aby doszło do zaniechania legislacyjnego konieczne jest istnienie konkretnie określonego obowiązku wydania aktu prawnego. Obowiązek ten powinien wynikać z przepisu prawa jednoznacznie.
Z całą pewnością z art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. nie wynika delegacja ustawowa do wydania na podstawie tego przepisu rozporządzenia wykonawczego. Stosowne upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu (art. 92 ust. 1 Konstytucji RP). Art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. stanowi jedynie deklarację ustawodawcy o konieczności zaspokojenia roszczeń byłych właścicieli lub ich spadkobierców z tytułu utraty zasobów wymienionych w art. 1 tej ustawy w formie rekompensaty wypłaconej ze środków budżetu państwa.
Kwestia ta została pozostawiona do dalszego uregulowania przez ustawodawcę w osobnej ustawie. Faktyczna funkcja art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. sprowadza się do wykluczenia zwrotu w naturze określonych w ustawie kategorii nieruchomości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie I ACa 401/10 – k. 146-152v). Wobec powyższego brak podstaw do uwzględnienia powództwa na podstawie art. 417 k.c. (w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z 17 czerwca 2004 r.) w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. W związku ze stwierdzeniem braku podstaw do uwzględnienia powództwa co do zasady, prowadzenie dalszego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia aktualnej wartości przejętych nieruchomości nie mogło mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i dlatego wnioski dowodowe w tym zakresie na podstawie art. 217 § 2 k.p.c. podlegały oddaleniu.
Ustawodawca nie stworzył podstaw prawnych do domagania się odszkodowania, nie określił również dotychczas żadnych zasad dotyczących wypłat ewentualnych rekompensat, w tym ich wysokości. Tym bardziej nie przesądził, że rekompensaty będą odpowiadały pełnej wartości przejętych nieruchomości. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 w zw. z art. 102 k.p.c. mając na uwadze trudną sytuację majątkową powoda, jego wiek, jak również względy słuszności oraz charakter roszczenia, z jakim w niniejszej sprawie powód wystąpił.