Social security appeal dismissed; court upheld lower court ruling on non-obligatory insurance for self-employed with prior employment.
Legislator summary
AI generatedThe Court of Appeal dismissed the Social Insurance Institution's appeal against the lower court's decision regarding the applicant's social security obligations. The applicant, a self-employed person, argued she was not liable for pension and disability insurance during specific months because she was employed elsewhere with wages exceeding the minimum, despite employers reporting zero contributions. The court affirmed the lower court's finding that her prior employment did not exempt her from mandatory insurance obligations for her own business activities. Consequently, the appeal was rejected as unfounded, and the applicant's request for cost reimbursement was also denied due to lack of participation in the proceedings.
Legislator headnote
AI generatedArt. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; The court held that an individual engaged in non-agricultural business activities remains subject to mandatory social insurance obligations even if they were employed elsewhere during specific periods with wages exceeding the minimum threshold.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt III AUa 985/14
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Barbara Hejwowska Sędziowie: SA Elżbieta Czaja SA Małgorzata Rokicka - Radoniewicz (spr.) Protokolant: protokolant sądowy Katarzyna Sugier po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. w Lublinie sprawy R. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VII U 786/14 I. oddala apelację; II. oddala wniosek R. G. o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. III AUa 985/14
UZASADNIENIE
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia 4 lutego 2014 r. stwierdził, że R. G. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej: - ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od 1.10.2005 r. do 31.10.2005 r., od 1.04.2006 r. do 30.04.2006 r., od 01.06.2006 r. do 30.09.2006 r., W okresie od 2.01.2002 r. do 31.05.2006r. wnioskodawczyni, prowadząca działalność gospodarczą, została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o pracę u płatników: (...) F.
J.,(...) F. M., (...) F. A., z wynagrodzeniem łącznym wyższym niż minimalne wynagrodzenie za pracę oprócz miesiąca 10.2005 r. i 04.2006 r. W powyższych miesiącach w/w płatnicy w raportach rozliczeniowych wykazali zerowe podstawy wymiaru składek oraz niepełny wymiar czasu pracy. Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Lublinie wniosła R. G., zarzucając decyzji naruszenie przepisów art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późniejszymi zmianami) domagała się jej zmiany w części i orzeczenie, że w związku z wykonywaniem pracy na podstawie umów o pracę u w/w płatników, łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy, z łącznie zagwarantowanym wynagrodzeniem wyższym niż minimalne i zgłoszeniem jej przez pracodawców do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia, w okresach od 1 października 2005 r. do 31 października 2005 r. i od 1 kwietnia 2006 r. do 30 kwietnia 2006 r. nie była zobowiązana do opłacania składek emerytalnych i rentowych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 września 2014 roku zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że R. G. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu za okres od 1 października 2005 roku do 31 października 2005 roku i od 1 kwietnia 2006 roku do 30 kwietnia 2006 roku. Sąd Okręgowy ustalił, że R. G. od 1.09.2003 roku prowadzi działalność gospodarczą – Biuro (...). Między innymi w okresie od dnia 1 do 31 października 2005 r. oraz w okresie od dnia 1 do 31 kwietnia 2006 r. była także zatrudniona na podstawie umów o pracę na stanowisku głównego księgowego w: - (...) M.
F.w wymiarze 0,333 etatu z płacą zasadniczą w wysokości 470 zł, a na podstawie aneksu do umowy o pracę w wysokości 585 zł od dnia 1 października 2004 r. - Wytwórni (...) w wymiarze 0,333 etatu z płacą zasadniczą w wysokości 500 zł a na podstawie aneksu o pracę w wysokości 585 zł brutto od dnia 1 października 2004 r. - (...)w wymiarze 0,333 etatu z płacą zasadniczą w wysokości 450 zł, a na podstawie aneksu do umowy od dnia 1 października 2004 r. w wysokości 585 zł brutto. Umowy o pracę zostały zawarte na czas określony.
W sumie od dnia 1 października 2004 r. do dnia 31 maja 2006 r. z tytułu tych umów otrzymywała wynagrodzenie zasadnicze w łącznej wysokości 1755 zł brutto. Zasadniczo wynagrodzenie było wypłacane przez pracodawców przelewem terminowo i z tego tytułu pracodawcy zgłosili wnioskodawczynię do ubezpieczeń społecznych wskazując w raportach rozliczeniowych podstawy wymiaru składek odpowiadające wypłaconym wynagrodzeniom i odpowiednie wymiary czasu pracy. W zatrudniających wnioskodawczynię firmach to ona zajmowała się wszystkimi sprawami dotyczącymi ZUS, w tym sporządzaniem deklaracji.
Wyjątkiem w terminowej wypłacie wynagrodzenia był okres w październiku 2005 r. i kwietniu 2006 r., kiedy to pracodawcy popadli w trudności finansowe i w tych miesiącach nie wypłacili wszystkim pracownikom wynagrodzeń za te miesiące. Wynagrodzenia zostały wypłacone pracownikom w następnym miesiącu w podwójnej wysokości. Za miesiące, gdy nie wypłacono wynagrodzeń sporządzono do ZUS dla wszystkich pracowników (w tym wnioskodawczyni) deklaracje zerowe, natomiast w kolejnym miesiącu gdy nastąpiła wypłata w podwójnej wysokości w deklaracjach wskazano podwójną podstawę wymiaru składek.
Wnioskodawczyni sama sporządzała powyższe deklaracje. Nie opłaciła w tych miesiącach składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu własnej prowadzonej działalności, mając zagwarantowaną w umowie o pracę odpowiednią wysokość wynagrodzeń w wysokości łącznej wyższej niż minimalna. Minimalne wynagrodzenie w październiku 2005 roku wynosiło 849 zł, a kwietniu 2006 roku – 899,10 zł., Bezsporne w sprawie jest, że w oparciu o umowy na czas określony wnioskodawczyni od 2002 roku do 31.05.2006r. zatrudniona była u 3 podmiotów, które w sumie dawały jej zatrudnienie w pełnym wymiarze.
W okresie objętym odwołaniem wnioskodawczyni z tytułu tych umów miała zagwarantowane wynagrodzenie niemal dwukrotnie przewyższające wynagrodzenie minimalne (3x585zł. = 1755zł. brutto). Wynagrodzenie za wyjątkiem tych dwóch miesięcy było wypłacane regularnie i stanowiło podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wykonywania zatrudnienia pracowniczego. Ostatecznie wynagrodzenia niewypłacone w terminie w danych miesiącach zostały wypłacone w kolejnych następnych i wykazane zostały w deklaracjach rozliczeniowych.
Sąd Okręgowy orzekł, że zgodnie z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: pracownikami i osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi, przy czym w myśl ust. 1a art. 9 ubezpieczeni, mające inny tytuł ubezpieczenia, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonego minimalnego wynagrodzenia, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.
Zgodnie z art. 85 § 1 i§ 2 kodeksu pracy wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie. Wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. Ewidentnie w niniejszej sprawie pracodawcy z powodu trudności finansowych nie wypłacili w danych miesiącach wynagrodzenia w terminie, ale zrealizowali je w następnych. Wnioskodawczyni z powodów od siebie niezależnych nie otrzymała wynagrodzenia, ale miała je zagwarantowane w umowach w wysokości łącznej wyższej niż minimalne.
Stąd też z powodów od siebie niezależnych podstawa wymiaru składek w danych miesiącach była zerowa a w następnych wyrównana do poziomu wynikającego z umów o pracę. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do interpretacji przepisów art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1a ww. ustawy. Zgodnie ze stanowiskiem ZUS okoliczność, że w październiku 2005 r. i kwietniu 2006 r. pracodawcy nie wypłacili wnioskodawczyni wynagrodzeń za pracę w wysokości, co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres miesiąca (podstawa wymiaru składek za te miesiące z tytułu umów o pracę była zerowa) skutkuje objęciem wnioskodawczyni w tym okresie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie art. 9 ust. 1a ww. ustawy.
W ocenie Sądu Okręgowego powyżej wskazane rozumienie art. 9 ust. 1a ww. ustawy jest błędne. Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 4 lutego 2013 r. w sprawie o sygn. akt I UK 484/12 (lex numer 1308055), zgodnie z którym „wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa art. 9 ust. 1a ww. ustawy (ze szczególnym uwzględnieniem reguł słuszności, in dubio pro tributario, konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego) prowadzi do wniosku, że pojęcie "podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe" użyte w art. 9 ust. 1a ww. ustawy należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie - jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 ww. ustawy.
Jeżeli zatem pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy (art. 9 ust. 1 ww. ustawy), którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres jednego miesiąca i praca ta jest wykonywana, co nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty za nią uzgodnionego wynagrodzenia, to należy uznać, że pracownik ten nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów na podstawie art. 9 ust. 1a ww. ustawy w sytuacji, gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany okres, co jest równoznaczne z brakiem przychodu ze stosunku pracy w tym okresie w rozumieniu art. 4 pkt 9 ww. ustawy, mającego znaczenie dla określenia podstawy wymiaru składek zgodnie z art. 18 ust. 1 ww. ustawy”.
Zdaniem Sądu Najwyższego, ustawodawca, stanowiąc normę art. 9 ust. 1a ww. ustawy, nie miał zamiaru obciążyć pracownika wykonującego pracę w ramach ważnie zawartego stosunku pracy dodatkowym poważnym zobowiązaniem o charakterze fiskalnym - jakim jest niewątpliwie obowiązek zapłaty składek ubezpieczeniowych z tytułu objęcia dodatkowo z mocy prawa innym tytułem ubezpieczenia - tylko dlatego, że wbrew treści stosunku pracy pracodawca z naruszeniem prawa nie realizuje względem niego obowiązku wypłaty wypracowanego wynagrodzenia w ustalonej wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia.
Identyczny pogląd wyrażają Sądy Apelacyjne orzekające w podobnych sprawach. (np.: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 11 września 2013 r. w sprawie III AUa 291/13) Sąd Okręgowy zatem stwierdził, że stosunek pracy łączący wnioskodawczynię z zatrudniającymi ją podmiotami stanowi niewątpliwe bezwzględny tytuł ubezpieczenia (art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy), mający pierwszeństwo przed tytułem ogólnym ubezpieczenia, jakim jest prowadzenie pozarolniczej działalności (art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy).
Zatem wnioskodawczyni z racji pozostawania w przedmiotowych stosunkach pracy w okresie od dnia 2.01.2002 r. do dnia 31.05.2005 r. z mocy prawa podlegała ubezpieczeniom społecznym jako pracownik z tych stosunków (art. 9 ust. 1 ww. ustawy). Posiadała zatem status ubezpieczonego z tego tytułu, niezależnie od tego, czy osiągnęła przychód, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2a i art. 13 pkt 1 ww. ustawy. Skoro zgodnie z warunkami ważnych umów o pracę otrzymywała w okresach zatrudnienia wynagrodzenia i były one podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne) wynagrodzenie wnioskodawczyni wynosiło w sumie ponad minimalne wynagrodzenie obowiązujące w tym okresie, Sąd uznał, że nie podlegała ona również obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności na podstawie art. 9 ust. 1a ww. ustawy, niezależnie od tego, że wynagrodzenie za pracę zostało jej wypłacone w miesiącu następnym.
Od tego wyroku apelację wniósł organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art.6 ust.1 pkt.5 art.9 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych i ustalenie, ze R. G. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu za października 2005 roku i kwiecień 2006 roku. Wnosił o zmianę wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w okresie, w którym wnioskodawczyni nie otrzymała wynagrodzenia, podlegała ubezpieczeniu z tytułu stosunku pracy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela zarówno ustalenia faktyczne, jak i wnioskowania prawnicze zawarte w motywach zaskarżonego wyroku. W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba ich powtarzania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 roku II UKN 61/97 – OSNAPiUS 1998/3/104, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 roku I PKN 339/98 – OSNAPiUS 1998/24/776). Podnieść należy dodatkowo, że skarżący argumentami przytoczonymi w apelacji w żaden sposób nie podważył zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji.
Apelacja zawiera bowiem jedynie własną interpretację wskazanych przepisów, których prawidłowej wykładni dokonał Sąd w zaskarżonym wyroku i uzasadnieniu, wypowiadając się co do zgłaszanych zarzutów, obecnie ponownie przywołanych w apelacji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom art.328 § 2 KPC – Sąd I instancji bardzo szczegółowo wypowiedział się co do stanowiska organu rentowego zawartego w zaskarżonej decyzji i wyjaśnił przystępnie podstawę prawną rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa i utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Pogląd prawny Sądu Okręgowego został należycie uzasadniony, a wywody w tym zakresie są logiczne i wyczerpujące. Rozstrzygnięcie zostało oparte na właściwej podstawie prawnej. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok w pełni odpowiada przepisom prawa, dlatego apelacja nie może być uwzględniona. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art.385 KPC orzekł, jak w sentencji. Postanowienie o kosztach Sad Apelacyjny oparł na przepisie art.98 § 1 KPC zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Wnioskodawczyni nie wykazała przez Sądem Apelacyjnym, aby poniosła jakiekolwiek koszty związane z postępowaniem odwoławczym, w rozprawie apelacyjnej nie brała udziału ani ona, ani jej pełnomocnik, a zatem jej żądanie zasądzenia kosztów procesu za II instancję nie zasługuje na uwzględnienie.