Appeal court quashes lower court verdict for harassment and illegal gun possession due to insufficient reasoning on social harm.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court quashed the lower court's conviction for harassment and illegal possession of a firearm, remanding the case for a retrial. The defendant argued that the first-instance judge failed to adequately assess the social harm of possessing a non-functional gas gun, which the court found to be a significant procedural error. Consequently, the entire verdict was set aside to ensure a comprehensive legal evaluation of the defendant's conduct.
Legislator headnote
AI generatedArt. 399 § 2 k.p.k.; Art. 436 k.p.k.; Art. 438 pkt 2 k.p.k.: A failure by the court of first instance to sufficiently evaluate the social harm of a criminal act constitutes a violation of the right to defense, necessitating the quashing of the verdict and remittal for a full retrial.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt IV Ka 1017/14
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Włodzimierz Hilla Sędziowie SO Adam Sygit SO Piotr Kupcewicz (sprawozdawca) Protokolant Mateusz Pokora przy udziale Antoniny Kasprowicz-Czerwińskiej - prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy po rozpoznaniu dnia 12 stycznia 2015 r. sprawy P. M. s. R. i A. ur. (...) w T. oskarżonego z art. 190 § 1 k.k. i art. 190 a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., art. 263 § 2 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 28 sierpnia 2014 roku - sygn. akt III K 711/13 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. sygn. akt IV Ka 1017/14
UZASADNIENIE
P. M. został oskarżony o to, że:
1. w okresie od listopada 2012 r. do 12.10.2013 r. w B. przy ul. (...) oraz na terenie miasta B., działając w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem uporczywie nękał M. B., niepokoił, obserwował wzbudzając u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz istotnie naruszał jej prywatność przychodząc do jej miejsca zamieszkania, kontaktując się telefonicznie oraz przesyłając wiadomości SMS, a także w w/w okresie czasu kierował pod adresem M. B. groźby pozbawienia życia, wzbudzając uzasadnioną obawę spełnienia gróźb, to jest o czyn z art. 190 § 1 k.k. i art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., 2. w nieustalonym okresie czasu do dnia 14.08.2013 r. w B. w mieszkaniu przy ul. (...) bez wymaganego zezwolenia posiadał broń palną gazową (...) marki U. model N. nr (...) sygnowaną podwójnym numerem włoskiego producenta i niemieckim(...) wraz z magazynkiem, to jest o czyn z art. 263 § 2 k.k..
Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2014 toku, wydanym w sprawie sygn. akt III K 711/13, Sąd Rejonowy w Bydgoszczy orzekł: I. uznał oskarżonego P. M. za winnego tego, że w lutym 2013 roku w mieszkaniu znajdującym się w B. przy ul. (...) kierował pod adresem M. B. groźby pozbawienia życia, wzbudzając u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę spełnienia tych gróźb, tj. za winnego występku z art. 190 § 1 k.k. i za to, na podstawie tego przepisu skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; II. uznał oskarżonego P. M. za winnego tego, że w dniu 12 października 2013 roku przed drzwiami mieszkania znajdującego się w B. przy ul. (...) kierowal pod adresem M.
B. groźby pozbawienia życia, wzbudzając u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę spełnienia tych gróźb, tj. za winnego występku z art. 190 § 1 k.k. i za to, na podstawie tego przepisu skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; III. uznał oskarżonego P. M. za winnego tego, że w okresie od października 2008 roku do 14 sierpnia 2013 roku w B. w mieszkaniu przy ul. (...) bez wymaganego zezwolenia posiadał oryginalny i niekompletny pistolet gazowy kaliber (...) marki U. model N. numer (...) produkcji włoskiej sygnowany podwójnym numerem włoskiego producenta i niemieckim (...) wraz z magazynkiem, stanowiący broń palną gazową, tj. za winnego występku z art. 263 § 2 k.k. i za to, na podstawie tego przepisu skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
IV. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary jednostkowe pozbawienia wolności wymierzone oskarżonemu i wymierzył łączną karę 9 miesięcy pozbawienia wolności; V. Na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił, ustalając okres próby na 3 lata; VI. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa –Sądu Rejonowego w Bydgoszczy opłatę w kwocie 180 złotych i obciążył go pozostałymi kosztami procesu. Z wyrokiem nie pogodził się oskarżony, którego obrońca wywiódł apelację, skarżąc wyrok w całości.
W apelacji tej obrońca oskarżonego zarzucił:
1. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia tj. art. 399 k.p.k., poprzez nie powiadomienie stron o zmianie kwalifikacji prawnej czynu tj. zakwalifikowanie zarzucanego aktem oskarżenia czynu nie jako przestępstwo ciągłe, popełnione w okresie od listopada 2012 do 12 października 2013 r., a jedynie dwie groźby karalne, co pozbawiło oskarżonego możliwości złożenia przewidzianego w art. 399 § 2 k.p.k. wniosku i zgłoszenia dalszych wniosków dowodowych;
2. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 410 k.p.k.., mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów tj. dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów, przejawiającej się pominięciem dowodów wskazujących na to, że w trakcie zdarzenia w mieszkaniu M. B., w lutym 2013 r. oskarżony nie groził pokrzywdzonej pozbawieniem życia i przyjęciu, że dopuścił się on czynu opisanego w art. 190 § 1 k.k., a także pominięciu w tym zakresie zeznań samej pokrzywdzonej, z których wynika, że oskarżony nie groził jej tylko jej ojcu;
3. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 410 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów tj. dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów, przejawiającej się pominięciem dowodów wskazujących, że w trakcie zdarzenia w dniu 12 października 2013 r. oskarżony nie groził pokrzywdzonej m.in. pozbawieniem życia i przyjęciu, że dopuścił się czynu z art. 190 § 1 k.k., podczas gdy z zeznań pokrzywdzonej wynika, że oskarżony używał jedynie słów wulgarnych wobec swojej żony;
4. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 410 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów tj. dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów, przejawiającej się pominięciem dowodów wskazujących na to, że oskarżony znajdował się w błędzie co do bezprawności swojego czynu, albowiem był przekonany, że posiadana przez niego niekompletna i nie nadająca się do oddania chociażby jednego strzału broń, nie jest bronią palną w rozumieniu ustawy o broni i amunicji; Podnosząc tak sformułowane zarzuty, obrońca oskarżonego wniósł o:
1. przeprowadzenie na rozprawie apelacyjnej, w trybie art. 452 § 2 k.p.k., dowodu w postaci konfrontacji świadka M. M. i M. B., celem wyjaśnienia dokładnego przebiegu zajścia z dnia 12 października 2014r. oraz usunięcia rozbieżności w tym zakresie, względnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w trakcie którego zaistnieje możliwość uzupełnienia materiału dowodowego o konfrontację w/w osób;
2. zmianę wyroku w części dotyczącej uznania oskarżonego za winnego popełnienia opisanych w pkt I i II wyroku czynów i orzeczenie odmiennie co do istoty poprzez uniewinnienie oskarżonego;
3. zmianę pkt III wyroku, uznającą oskarżonego winnym popełnienia przez niego czynu zabronionego opisanego w art. 263 § 2 k.k. poprzez przyjęcie, iż oskarżony działał w błędzie tj. nie był świadomy bezprawności swojego czynu i ustalenie, że dopuścił się on czynu w warunkach art. 30 k.k.; ewentualnie 4. zmianę w pkt III wyroku, uznającą oskarżonego za winnego popełnienia przez niego czynu zabronionego opisanego w art. 263 § 2 k.k. i umorzenie postępowania na zasadzie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego wywołując postępowanie odwoławcze i w jego ramach instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku prowadzić musiała do jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Całkowicie zasadnie skarżący postawił zarzut naruszenia przez sąd meriti dyspozycji przepisu art. 399 § 1 k.p.k., który stanowi, że jeżeli w toku rozprawy okaże się, że nie wychodząc poza granice oskarżenia można czyn zakwalifikować według innego przepisu prawnego, sąd uprzedza o tym obecne na rozprawie strony.
W przedmiotowej sprawie oskarżonemu zarzucono popełnienie m.in. jednego przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. i art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., sąd zaś zmieniając również opisy przypisanych czynów, skazał oskarżonego za dwa przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. Bez wątpienia zaszła więc sytuacja, o której mowa jest w przepisie art. 399 § 1 k.p.k., nakazująca sądowi pouczenie stron o możliwości zmiany kwalifikacji czynu zarzuconego oskarżonemu, czego sąd I instancji nie uczynił. Nie wymaga przypominania, że przepis art. 399 § 1 k.p.k. nie daje sądowi wyboru w tym zakresie, w każdej sytuacji o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu musi pouczyć strony.
Jest również oczywiste, że niewywiązanie się przez sąd z procesowego obowiązku uprzedzenia o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu zawsze stanowi rażące naruszenie prawa procesowego (por. np. Paprzycki L.K. (red.) Komentarz aktualizowany do art. 1-424 kodeksu postępowania karnego, LEX 2014, teza 6 do art. 399 § 1 k.p.k.). Brak jest natomiast podstaw do kategorycznej tezy, że takie uchybienie zawsze - tj. w każdym układzie procesowym, a więc niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy - "może mieć wpływ na treść orzeczenia" w sensie związanym z przyczyną odwoławczą, określoną w art. 438 pkt 2 k.p.k.
Nie ulega wątpliwości, iż ratio legis normy art. 399 § 1 k.p.k. tkwi w tym, by nie zaskakiwać stron rozstrzygnięciami sądu w zakresie oceny prawnej zarzucanego aktem oskarżenia działania, do czego zobowiązuje zasada lojalności procesowej. Najczęściej element zaskoczenia, który z reguły powoduje jednocześnie naruszenie prawa do obrony oskarżonego, wiąże się z przyjęciem przez sąd (w granicach oskarżenia) przepisu prawa wypełniającego znamiona innego przestępstwa niż określone w akcie oskarżenia oraz z dodaniem do uwidocznionego w zarzucie innego jeszcze przepisu, pozostającego w zbiegu kumulatywnym lub w związku z przepisami wskazanymi w akcie oskarżenia, a także w wyniku uznania, że czyn zarzucony oskarżonemu stanowi przestępstwa pozostające w zbiegu realnym.
Takiego zaś elementu generalnie trudno doszukać się w sytuacji, w której przy węższym zakresie czynu, niż to zarzucano w akcie oskarżenia, wyeliminowano odpowiadający fragmentowi tego działania przepis prawa (wyrok SN z dnia 16 marca 2004 r., III KK 353/03, Prok. i Pr.-wkł. 2004, nr 10, poz. 11). Ta ostatnia możliwość tylko jednak pozornie dotyczy sytuacji, jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie. Mianowicie oskarżonemu zarzucono, iż dopuścił się jednego czynu ciągłego, popełnionego w okresie od listopada 2012 roku do 12.10.2013 roku wyczerpującego znamiona przede wszystkim przestępstwa stalkingu, opisanego w art. 190 a § 1 k.k., a także (wyrażenie użyte w opisie czynu zarzuconego) groźby karalnej z art. 190 § 1 k.k. Skazując za dwa przestępstwa gróźb karalnych, sąd meriti ograniczył przypisane oskarżonemu przestępcze zachowanie do dwóch konkretnych zdarzeń, a więc uznał z jednej strony, że oskarżony w ogóle nie wyczerpał znamion przestępstwa stalkingu, a także że groźby karalne miały miejsce tylko w dwóch konkretnych sytuacjach, opisanych w sentencji wyroku.
Tym niemniej jednak treść wyroku doprowadziła do sytuacji, iż oskarżony został skazany za dwa odrębne przestępstwa w miejsce jednego mu zarzuconego i przynajmniej potencjalnie stanowi to pogorszenie sytuacji oskarżonego, chociażby związane z koniecznością wymierzenia mu dwóch odrębnych kar, a następnie kary łącznej. Już z tego względu należy zgodzić się z obrońcą oskarżonego, że oczywiste naruszenie przez sąd meriti treści przepisu art. 399 § 1 k.k. w przedmiotowej sprawie mogło mieć wpływ na treść wyroku. Zachowanie prawa oskarżonego do obrony wymagało, by został on uprzedzony, że może zostać skazany nie za jedno przestępstwo, ale za dwa odrębne, a brak takiego uprzedzenia doprowadził do zaskoczenia oskarżonego w tym zakresie, uniemożliwienia mu skorzystania z uprawnienia wynikającego z treści przepisu art. 399 § 2 k.p.k., tym samym zaś stanowiło naruszenie podstawowego prawa oskarżonego, jakim jest prawo do obrony.
Naruszenie przez sąd a quo dyspozycji przepisu art. 399 1 § k.p.k. musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. i art. 190 a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2k.k. w zw. z art. 12 k.k., bez względu na zasadność pozostałych zarzutów, podnoszonych w apelacji. Sąd odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie dyspozycja przepisu art. 436 k.p.k., który mówi, że sąd może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.
Skoro tylko z powodu, wskazanego wyżej, należało uchylić zaskarżony wyrok, to oczywiście bezprzedmiotowe było rozważanie pozostałych stawianych wyrokowi zarzutów. Co prawda względna przyczyna odwoławcza, o której mowa jest w art. 438 pkt 2 k.p.k. zachodzi wobec rozstrzygnięcia sądu, dotyczącego zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. i art. 190 a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2k.k. w zw. z art. 12 k.k., jednak Sąd Okręgowy uznał, że właściwym będzie przeprowadzenie ponownego postępowania w całości, również w zakresie zarzutu z art. 263 § 2 k.k. i także w tej części zaskarżony wyrok należało uchylić.
Przede wszystkim jako słuszny należało uznać zarzut wynikający z treści wniosku nr 4 apelacji, iż sąd meriti nie rozważył w wystarczającym stopniu, czy czyn oskarżonego, polegający na posiadaniu zdekompletowanej, niezdatnej do użytku broni palnej gazowej, będącej taką ze względu na definicję, zawartą w ustawie z 21 maja 1999 roku o broni i amunicji (art. 5 ust. 2), faktycznie zawiera większy ładunek społecznej szkodliwości od znikomej, tym samym stanowiąc przestępstwo. Wszak z opinii biegłego wynikało, że broń ta nie nadawała się do użytku z powodu braku szeregu części i całych mechanizmów, poza tym oczywiście na stopień społecznej szkodliwości wpływ też ma to, jakiego rodzaju broni dotyczy czyn.
Sąd meriti wskazał co prawda w części uzasadnienia dotyczącej okoliczności uwzględnionych przy wymiarze kary, że uznał, iż stopień społecznej szkodliwości tego czynu nie był znaczny, jednakże uwagi w tej części mają charakter ogólnikowy i lakoniczny – w przeciwieństwie do reszty niezwykle szczegółowego uzasadnienia. Mając to na względzie, jak również i to, że właściwym będzie w jednym postępowaniu całościowa prawnokarna ocena zachowania oskarżonego, zarzuconego mu przez oskarżyciela publicznego, również przy okazji ewentualnego rozstrzygnięcia w przedmiocie kary, w tym również kary łącznej, sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd ten, ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadzi postępowanie dowodowe w całości, korzystając jednak z tej możliwości procesowej, jaką przewiduje treść przepisu art. 442 § 2 k.p.k., uwzględniając przy tym również te wszystkie okoliczności, które podnosi apelujący w swym środku zaskarżenia.