Constitutional Court dismisses appeal regarding legislative omission claim against compensation law for Polish properties.

198/2/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 18 marca 2013 r. Sygn. akt Ts 321/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz – przewodnicząca Stanisław Rymar – sprawozdawca Leon Kieres, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Stanisława B. i Rajmunda J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 15 listopada 2011 r. Stanisław B. oraz Rajmund J. (dalej: skarżący) wnieśli o zbadanie zgodności art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.; dalej: ustawa o realizacji prawa do rekompensaty) z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 64 Konstytucji, a także art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.

U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175; dalej: protokół), oraz art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: konwencja), w zakresie, w jakim przepisy te pozbawiają wspólników spółek handlowych, w szczególności spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, i ich spadkobierców, prawa do uzyskania rekompensaty za nieruchomości będące własnością spółki, które po II wojnie światowej znalazły się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem z 11 grudnia 2012 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu jej braków formalnych. Trybunał stwierdził, że przedmiotem skargi uczyniono zaniechanie ustawodawcze, czyli brak określonej regulacji prawnej. Trybunał wskazał ponadto, że normy prawa międzynarodowego nie mogą być podstawą kontroli aktu normatywnego w trybie inicjowanym skargą konstytucyjną. Dlatego też kontrola naruszenia postanowień konwencji jest niedopuszczalna. Skarżący wnieśli (w ustawowym terminie) zażalenie na powyższe postanowienie.

W zażaleniu tym zakwestionowali ocenę Trybunału dotyczącą braku jakościowej tożsamości między materią uregulowaną w ustawie o realizacji prawa do rekompensaty a tą, której konieczność unormowania podnoszą. Według skarżących postanowienie z 11 grudnia 2012 r. „jest skutkiem niewłaściwej oceny stanu faktycznego, stanowiącego podstawę faktyczną skargi”. W zażaleniu podtrzymano argumenty, wskazujące, że sytuacja wspólników spółki kapitałowej, do której należała nieruchomość i właścicieli nieruchomości była bardzo zbliżona.

Dlatego też całkowite wykluczenie skarżących jako spadkobierców wspólników spółki z kręgu osób uprawnionych do rekompensaty za nieruchomości, które po II wojnie światowej znalazły się poza obecnymi granicami państwa polskiego, jest nieuzasadnione. Skarżący podnieśli, że „nie domagają się ustalenia nowej treści zaskarżonych przepisów, lecz orzeczenia, że są one sprzeczne ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji w zakresie, w jakim całkowicie pozbawiają skarżących prawa do rekompensaty. Taka sentencja nie oznacza wkroczenia w materię ustawodawcy, lecz jest jedynie wskazówką dla ustawodawcy, iż powinien podjąć inicjatywę ustawodawczą w celu doprowadzenia do zgodności zaskarżonego aktu prawnego z Konstytucją”.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6–7 i z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy – wydając zaskarżone postanowienie – prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.

Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał w obecnym składzie uznaje, że postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej skarżących dalszego biegu jest prawidłowe. W postanowieniu z 11 grudnia 2012 r. Trybunał uznał niedopuszczalność przekazania skargi do merytorycznej kontroli z powodu uczynienia jej przedmiotem zaniechania ustawodawczego. Trybunał dokładnie określił, wskazując na ratio legis ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, dlaczego regulacja, której brak w tej ustawie skarżący zakwestionowali, nie jest jakościowo tożsama z zawartym w niej unormowaniem.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu Trybunał stwierdza, że nie podważają one zasadności oceny dotyczącej uczynienia przedmiotem skargi braku określonej regulacji, czyli zaniechania ustawodawczego. Skarżący zarzucili Trybunałowi dokonanie nieprawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego. W zażaleniu nie wskazano jednak, na czym błędy te mają polegać. Trybunał stwierdza, że oczywiście bezzasadne jest przedstawione w skardze i następnie powtórzone w zażaleniu twierdzenie, iż sytuacja prawna osoby fizycznej, będącej właścicielem nieruchomości, która po drugiej wojnie światowej znalazła się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, i spółki kapitałowej, do której nieruchomość taka należała, w istocie niewiele się różnią.

Oceny tej nie zmienia okoliczność, że w sprawie skarżących jedynymi wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, do której należały nieruchomości, byli członkowie jednej rodziny. Prawidłowości postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu nie podważa również zawarte w zażaleniu twierdzenie skarżących, że „nie domagają się ustalenia nowej treści zaskarżonych przepisów, lecz orzeczenia, że są one sprzeczne z wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji”. Twierdzenie to jest oczywiście bezzasadne i wynika z niezrozumienia przez skarżących skutków prawnych takiego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyrok Trybunału o niekonstytucyjności w podnoszonym w skardze konstytucyjnej zakresie nie byłby – wbrew przedstawionemu w zażaleniu stanowisku – jedynie „wskazówką dla ustawodawcy, iż powinien podjąć inicjatywę ustawodawczą”, ale rodziłby po stronie prawodawcy obowiązek konkretnej zmiany legislacyjnej. W rozpoznawanej sprawie podjęcie inicjatywy ustawodawczej, na którą wskazują skarżący, w istocie oznaczałoby konieczność wprowadzenia przez ustawodawcę kompleksowej regulacji dotyczącej zakresu, zasad i trybu przyznania prawa do rekompensaty za należące do osób prawnych – spółek kapitałowych nieruchomości, które po II wojnie światowej znalazły się poza granicami państwa polskiego.

Zakres postulowanej w skardze konstytucyjnej zmiany oznaczałby, na co wskazał Trybunał w postanowieniu o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, konieczność przeprowadzenia daleko idącej ingerencji. Świadczy to o tym, że przedmiotem skargi, jak prawidłowo stwierdził Trybunał w zaskarżonym postanowieniu, skarżący uczynili nie pominięcie ustawodawcze i regulację fragmentaryczną, ale sytuację zaniechania ustawodawczego, co przesądza o braku kognicji Trybunału w zakresie tak postawionego zarzutu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny uznał za w pełni uzasadnione postanowienie z 11 grudnia 2012 r. o odmowie nadania dalszego biegu niniejszej skardze konstytucyjnej i, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK, nie uwzględnił zażalenia.