Constitutional complaint dismissed for failure to prove established judicial interpretation violates constitutional rights.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the constitutional complaint filed by Krystyna H. regarding the Criminal Procedure Code. The applicant argued that established judicial interpretations of specific articles prevented effective appeal rights and fair trial guarantees. The Court ruled that the applicant failed to demonstrate that this entrenched interpretation contradicted constitutional norms, as the burden of proof lay with her.
Legislator headnote
AI generatedArt. 36 ust. 3 ustawy o TK; Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK: The Constitutional Court may declare a law unconstitutional only if the applicant successfully proves that the established judicial interpretation of that law violates constitutional rights, placing the burden of proof on the complainant.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
27/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 26 lipca 2012 r. Sygn. akt Ts 221/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Krystyny H. w sprawie zgodności:
1) art. 373 w zw. z art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżanie zarządzeń zamykających drogę do wydania wyroku, wydanych przez przewodniczącego składu poza rozprawą, których skutkiem może być uprawomocnienie się skazującego wyroku zaocznego, od którego wniesiono sprzeciw, a w konsekwencji pozbawienie wolności oskarżonego, z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 405 w zw. z art. 404 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
– Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która umożliwia przewodniczącemu składu orzekającego zamknąć przewód sądowy (rozprawę) poza rozprawą, przy jednoczesnej zmianie postanowienia o odroczeniu rozprawy wydanego na rozprawie, a tym samym pozwala na pozbawienie oskarżonego możliwości wzięcia udziału w rozprawie i skorzystania z prawa do obrony, z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 w zw. z art. 482 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
– Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która umożliwia uznanie za niedopuszczalny z mocy ustawy środek odwoławczy od zarządzenia (orzeczenia) o zamknięciu przewodu sądowego (rozprawy) wydanego poza rozprawą w sytuacji, w której sąd odroczył rozprawę bezterminowo, a następnie poza rozprawą zamknął rozprawę, czym uniemożliwił oskarżonemu obronę, a co skutkowało uprawomocnieniem się wyroku zaocznego, z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
– Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która uniemożliwia zaskarżanie wadliwie wydanych postanowień i zarządzeń przewodniczącego składu sądowego, których skutkiem może być pozbawienie oskarżonego prawa do obrony, do udziału w postępowaniu, do dwuinstancyjnego postępowania oraz w efekcie pozbawienie wolności, z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej Krystyny H. (dalej: skarżąca), sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 września 2010 r., zarzucono niezgodność: po pierwsze, art. 373 w zw. z art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżanie zarządzeń zamykających drogę do wydania wyroku, wydanych przez przewodniczącego składu poza rozprawą, których skutkiem może być uprawomocnienie się skazującego wyroku zaocznego, od którego wniesiono sprzeciw, a w konsekwencji pozbawienie wolności oskarżonego, z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji; po drugie, art. 405 w zw. z art. 404 k.p.k. w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która umożliwia przewodniczącemu składu orzekającego zamknąć przewód sądowy (rozprawę) poza rozprawą, przy jednoczesnej zmianie postanowienia o odroczeniu rozprawy wydanego na rozprawie, a tym samym pozwala na pozbawienie oskarżonego możliwości wzięcia udziału w rozprawie i skorzystania z prawa do obrony, z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji; po trzecie, art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 w zw. z art. 482 § 3 k.p.k. w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która umożliwia uznanie za niedopuszczalny z mocy ustawy środek odwoławczy od zarządzenia (orzeczenia) o zamknięciu przewodu sądowego (rozprawy) wydanego poza rozprawą w sytuacji, w której sąd odroczył rozprawę bezterminowo, a następnie poza rozprawą zamknął rozprawę, czym uniemożliwił oskarżonemu obronę, a co skutkowało uprawomocnieniem się wyroku zaocznego, z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji; po czwarte, art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim pozwala na taką wykładnię, która uniemożliwia zaskarżanie wadliwie wydanych postanowień i zarządzeń przewodniczącego składu sądowego, których skutkiem może być pozbawienie oskarżonego prawa do obrony, do udziału w postępowaniu, do dwuinstancyjnego postępowania oraz w efekcie pozbawienie wolności, z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji.
Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym. Wyrokiem zaocznym z 29 października 2008 r. (sygn. akt. II K 1554/07) Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia, II Wydział Karny wymierzył skarżącej karę dziesięciu miesięcy pozbawienia wolności. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego wyroku. W dniu 3 września 2009 r. odbyła się rozprawa, na którą skarżąca się nie stawiła. Podczas rozprawy sąd rejonowy postanowił nie uwzględnić wniosków o umorzenie oraz o zawieszenie postępowania, wniesionych uprzednio przez skarżącą oraz odroczyć rozprawę celem uprawomocnienia się postanowienia.
Następnie skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie o odroczeniu rozprawy. Zarządzeniem z 6 maja 2010 r. (sygn. akt II K 1554/10) prezes sądu rejonowego odmówił przyjęcia zażalenia, uznawszy, że jest ono niedopuszczalne z mocy ustawy. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe zarządzenie. Postanowieniem z 22 lipca 2010 r. (sygn. akt IV Kz 480/10) Sąd Okręgowy we Wrocławiu – IV Wydział Karny Odwoławczy postanowił utrzymać zaskarżone zarządzenie w mocy. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 marca 2011 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: po pierwsze, doręczenie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z 29 października 2008 r.; po drugie, doręczenie zarządzenia o zamknięciu odroczonej rozprawy głównej z 3 września 2009 r., o którym mowa na s. 4 skargi konstytucyjnej; po trzecie, dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącej, wyrażonych w art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżony art. 373 w zw. z art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.; po czwarte, dokładne określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącej, wyrażonych w art. 176 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżony art. 405 w zw. z art. 404 k.p.k.
W piśmie z 5 kwietnia 2011 r. skarżąca ustosunkowała się do powyższego zarządzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest zgodność z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Wskazany przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne do stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej.
W pierwszej kolejności Trybunał zbadał, czy zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy stanowiły podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej. Zgodnie z zaskarżonym art. 373 k.p.k. „od zarządzeń przewodniczącego wydanych na rozprawie głównej przysługuje odwołanie do składu orzekającego, chyba że sąd orzeka jednoosobowo”. W myśl art. 459 § 1 k.p.k. „zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej”. Z kolei art. 429 § 1 k.p.k. stanowi, że „prezes sądu pierwszej instancji odmawia przyjęcia środka odwoławczego, jeżeli wniesiony został po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalny z mocy ustawy”.
Zdaniem skarżącej wskazane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim uniemożliwiają zaskarżanie zarządzeń zamykających drogę do wydania wyroku, wydanych przez przewodniczącego składu poza rozprawą. Trybunał zwraca uwagę, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu – IV Wydział Karny Odwoławczy z 22 lipca 2010 r. (sygn. akt IV Kz 480/10) nie odnosiło się do zażalenia na zarządzenie o odwołaniu i zamknięciu rozprawy, wydanego przez przewodniczącego składu poza rozprawą.
Wskazane postanowienie dotyczyło wniesionego przez skarżącą zażalenia na postanowienie sądu rejonowego o odroczeniu rozprawy, które zostało wydane na rozprawie głównej. Dlatego też Trybunał stwierdza, że art. 373 w zw. z art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. nie stanowiły podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie. Trybunał podkreśla, że w modelu skargi konstytucyjnej obowiązującym w polskim porządku prawnym, legitymowanym do wniesienia tego środka ochrony wolności i praw jest jedynie ten, którego prawa lub wolności zostały naruszone przez zaskarżoną regulację.
W odróżnieniu od wniosków kierowanych przez podmioty wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, skarga nie jest środkiem uruchamiania tzw. kontroli abstrakcyjnej, a więc realizowanej w oderwaniu od płaszczyzny stosowania kwestionowanych przepisów (por. postanowienie TK z 6 lipca 2005 r., SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83). Zasadniczego znaczenia nabiera zatem funkcjonalne powiązanie skargi konstytucyjnej z konkretnym postępowaniem, skarga nie jest bowiem środkiem prawnym o charakterze powszechnym (actio popularis). Konsekwencją powyższego jest również konieczność uczynienia przedmiotem skargi konstytucyjnej – wraz ze stosownym uzasadnieniem – wyłącznie takich przepisów, które stanowiąc normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, doprowadziły do naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przysługujących właśnie skarżącemu (por. wyroki TK z: 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK ZU nr 3/A/2003, poz. 20 oraz 15 kwietnia 2003 r., SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31, a także postanowienie TK z 1 października 2003 r., SK 29/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 87).
Tym samym – zgodnie z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – należało, ze względu na niespełnienie przesłanki z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie, w jakim dotyczy ona badania zgodności art. 373 w zw. z art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. W dalszej kolejności Trybunał odniósł się do zarzutu niezgodności art. 405 w zw. z art. 404 k.p.k. oraz art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 w zw. z art. 482 § 3 k.p.k. z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, a także art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał stwierdza, że szczegółowy wywód zawarty w skardze konstytucyjnej dotyczy wykładni zaskarżonych przepisów. Zdaniem skarżącej „rozumienie, interpretacja, a w końcu sposób zastosowania” przez sąd zakwestionowanych przepisów doprowadziły do naruszenia jej konstytucyjnych praw i wolności. W świetle tak postawionych zarzutów należy uznać, że niniejsza skarga jest w istocie skargą na stosowanie prawa, a stosowanie prawa przez sądy – choćby nawet błędne – pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 118).
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, że rzeczywista treść wielu przepisów prawnych formułuje się dopiero w procesie ich stosowania. Niezależnie od intencji twórców ustawy, organy stosujące mogą wydobywać z niej treści nie w pełni odpowiadające założeniom prawodawcy. Jeżeli określony sposób rozumienia przepisu ustawy utrwalił się już w sposób oczywisty, a zwłaszcza jeśli znalazł jednoznaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego bądź Naczelnego Sądu Administracyjnego, to należy uznać, że przepis ten – w praktyce stosowania – nabrał takiej właśnie treści, jaką odnalazły w nim najwyższe instancje sądowe.
Jeżeli zaś tak rozumiany przepis nie da się pogodzić z normami, zasadami lub wartościami konstytucyjnymi, to Trybunał Konstytucyjny może orzec o jego niezgodności z Konstytucją i tym sposobem umożliwić ustawodawcy bardziej precyzyjne i jednoznaczne uregulowanie danej kwestii (por. wyrok TK z 9 maja 2005 r., SK 14/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 47). Jednak to na skarżącej spoczywa ciężar wykazania, że utrwalona wykładnia przepisu jest sprzeczna z konstytucyjnym prawem lub wolnością, jak również udowodnienia, na czym ta niezgodność polega.
Trybunał stwierdza, że skarżąca nie spełniła tego wymogu. Dlatego też – zgodnie z art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK – należało, ze względu na niespełnienie przesłanki z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie, w jakim dotyczy ona do zgodności art. 405 w zw. z art. 404 k.p.k. oraz art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 w zw. z art. 482 § 3 k.p.k. z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, a także art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał podkreśla ponadto, że przedstawiony w skardze konstytucyjnej zarzut niezgodności art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji jest oczywiście bezzasadny. Zgodnie z zakwestionowanym art. 459 § 1 k.p.k. zażalenie przysługuje na postanowienie sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zdaniem skarżącej zakwestionowany przepis pozostawia „niejasność co do tego, które z postanowień (zarządzeń) zamykają drogę do wydania wyroku oraz co z orzeczeniami, które zapadły już po wydaniu wyroku np. wyroku zaocznego od którego wniesiono sprzeciw”.
Trybunał zwraca uwagę, że art. 459 § 1 k.p.k. jest przepisem, który w sposób rodzajowy wskazuje na jakie postanowienia sądu przysługuje zażalenie; przysługuje ono mianowicie na każde postanowienie sądu zamykające drogę do wydania wyroku, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dlatego też sformułowany w rozpatrywanej skardze zarzut naruszenia przez art. 459 § 1 k.p.k. konstytucyjnych wolności i praw wskutek braku precyzyjnego określenia postanowień zamykających drogę do wydania wyroku należy uznać za oczywiście bezzasadny. Z przedstawionych powodów Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy o TK – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, w zakresie w jakim odnosi się ona do badania zgodności art. 459 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. z art. 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji.
Ze względu na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, nie może zostać uwzględniony wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania wyroku zaocznego wydanego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia 29 października 2008 r. (sygn. akt II K 1554/07). Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.