Constitutional complaint dismissed because the challenged administrative procedure law was not the direct legal basis for the final court judgment.

131/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 311/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Ship Service S.A. z siedzibą w Warszawie w sprawie zgodności: art. 183 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej z 10 października 2008 r. skarżąca – Ship Service S.A. zakwestionowała zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 183 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z 7 listopada 2007 r. (sygn. akt IC 377/07) oddalono powództwo skarżącej o zapłatę skierowane przeciwko Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie.

Uzasadniając swoje roszczenie skarżąca wskazała na szkodę wyrządzoną przez pozwanego wskutek wydania i wykonania decyzji określających jej zobowiązanie podatkowe w podatku VAT. Część z tych decyzji została uchylona, pozostałe – ze względu na brak ich merytorycznego rozpoznania przez organ odwoławczy – nadal funkcjonowały w obrocie prawnym. W uzasadnieniu orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie wskazano, że podstawę prawną żądania skarżącej upatrywać należy w art. 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.

U. Nr 16, poz. 93; ze zm.; dalej: k.c.), w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej 1 września 2004 r., oraz w art. 77 Konstytucji. Sąd podkreślił, że w sprawie skarżącej decyzje podatkowe zostały przez nią zaskarżone w toku instancji, a następnie utrzymane w mocy przez organ odwoławczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił także skargi skarżącej na rozstrzygnięcia Izby Skarbowej w Szczecinie, zaś skargi kasacyjne wniesione od tych orzeczeń oddalił Naczelny Sąd Administracyjny. Za pozbawioną znaczenia uznał przy tym Sąd Okręgowy w Szczecinie – podnoszoną przez skarżącą – okoliczność, iż u podstaw orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego znalazły się uchybienia formalne, związane z nieprawidłowym sformułowaniem podstaw skarg kasacyjnych.

Skoro więc skarżąca wniosła powództwo po bezskutecznym wyczerpaniu toku instancji oraz środków odwoławczych w ramach sądownictwa administracyjnego, a zatem wówczas, gdy kwestionowane decyzje podatkowe stały się ostateczne i nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, to okoliczność ta stanowiła samoistną przyczynę nieuwzględnienia powództwa opartego na przepisie art. 417 § 1 k.c. Sąd Okręgowy w Szczecinie odwołał się w tym zakresie także do uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r. (sygn. akt III CZP 125/05).

Apelacja skarżącej od opisanego wyżej orzeczenia została następnie oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 4 czerwca 2008 r. (sygn. akt I ACa 46/08). Sąd II instancji w całości podzielił stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu Sądu Okręgowego w Szczecinie. Uzasadniając zarzuty skierowane przeciwko art. 183 § 1 p.p.s.a., skarżąca wskazała na naruszenie jej prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Istotę takiego naruszenia upatrywała przy tym w związaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu administracyjnego I instancji. Związanie to – zdaniem skarżącej – nie pozwala stronie postępowania sądowoadministracyjnego na skuteczne sprostowanie oczywistej pomyłki dotyczącej podstaw wnoszonej skargi kasacyjnej. Skarżąca podniosła także, że zakwestionowany przepis p.p.s.a. godzi w jej prawo do odszkodowania za szkodę wyrządzoną bezprawnym działaniem organu władzy publicznej.

Uniemożliwienie merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej wykluczyło bowiem w konsekwencji zdolność wykazania niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych. Należy podkreślić, że skarżąca jednoznacznie połączyła skargę konstytucyjną z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 4 czerwca 2008 r., jako ostatecznym orzeczeniem naruszającym przysługujące jej prawa i wolności konstytucyjne. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2009 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej, przez wyjaśnienie, w jakim zakresie zakwestionowany przepis p.p.s.a. stanowił podstawę ostatecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.

W piśmie z 22 lipca 2009 r. skarżąca wyjaśniła, że zaskarżony art. 183 § 1 p.p.s.a. pozostaje w ścisłym związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Podkreśliła, że przeciwko takiej tezie nie może przemawiać brak wyraźnego powołania tego przepisu, jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przez orzekające w jej sprawie sądy. Zdaniem skarżącej, unormowanie to zostało uwzględnione przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie, który brał pod uwagę art. 183 § 1 p.p.s.a., oceniając zasadność roszczenia skarżącej w świetle art. 417 § 1 k.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji jedynym dopuszczalnym przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, który wykazuje szczególną, złożoną kwalifikację. Po pierwsze, kwestionowane unormowanie musi być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia, wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiona została skarga konstytucyjna. Po drugie, to w normatywnej treści przepisu tkwić winna bezpośrednia przyczyna niedozwolonej ingerencji prawodawcy w sferę konstytucyjnie chronionych praw i wolności skarżącego.

Szczególnego znaczenia nabiera zwłaszcza pierwsza z wymienionych przesłanek. Warunkuje ona bowiem – wymagany przez ustrojodawcę – konkretny (a więc pozostający w związku z jednostkową sprawą skarżącego) charakter kontroli zainicjowanej przed Trybunałem Konstytucyjnym. Innymi słowy, nie jest dopuszczalna w tym trybie postępowania weryfikacja konstytucyjności unormowania, które nie wykazuje, przewidzianego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, związku z ostatecznym orzeczeniem naruszającym podmiotowe prawa skarżącej. Z uzasadnienia skargi konstytucyjnej, dołączonych do niej orzeczeń sądowych, jak i pisma skarżącej mającego uzupełnić formalny brak skargi konstytucyjnej wynika jednoznacznie, że walor ostatecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, przypisuje skarżąca wyrokowi Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 4 czerwca 2008 r.

Dla dopuszczalności poddania przez Trybunał Konstytucyjny kontroli art. 183 § 1 p.p.s.a. konieczne było więc stwierdzenie, że przepis ten stanowił podstawę prawną wskazanego wyżej orzeczenia. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżona regulacja p.p.s.a. takiej – koniecznej w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – kwalifikacji nie wykazuje. Negatywna ocena art. 183 § 1 p.p.s.a. jako podstawy prawnej wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (jak i – poprzedzającego to orzeczenie – wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie) nie jest przy tym podyktowana brakiem powołania tego unormowania w takim kontekście przez sądy orzekające w sprawie skarżącej.

Tym samym, stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w przypadku niniejszej skargi konstytucyjnej bynajmniej nie stoi w opozycji do tez zaczerpniętych z dotychczasowego orzecznictwa, a powołanych przez skarżącą w piśmie uzupełniającym brak skargi. Należy podkreślić, że prawidłowe rozstrzygnięcie problemu uznania określonego przepisu za podstawę prawnego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, wymaga jednoznacznego oddzielenia dwóch typów sytuacji. Inaczej należy bowiem traktować przypadek, w którym zaskarżony przepis determinował treść konkretnego rozstrzygnięcia podejmowanego w sprawie, w związku z którą skarga konstytucyjna została skierowana.

Odmiennie zaś sytuację, w której dane unormowanie ukształtowało sytuację prawną skarżącego podmiotu i z tego powodu organ orzekający uwzględnił je, ale jedynie jako jeden z elementów współkształtujących (w aspekcie prawnym) stan faktyczny sprawy podlegającej kwalifikacji i rozstrzygnięciu na podstawie innych przepisów. Wówczas bowiem to właśnie te ostatnie przepisy odrębnie i samodzielnie przesądzają o kierunku i treści wydawanego orzeczenia. Tylko w pierwszym ze wskazanych wyżej przypadków można mówić o spełnieniu przez zaskarżony przepis wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Natomiast poddanie w trybie skargi konstytucyjnej kontroli unormowania, którego związek ze sprawą skarżącego polega tylko na współkształtowaniu jednego z elementów sprawy, rozstrzyganej jednak na podstawie innych obowiązujących przepisów, stanowiłoby naruszenie podkreślanego na wstępie konkretnego charakteru instytucji skargi konstytucyjnej. W istocie bowiem kontrola taka nabrałaby waloru abstrakcyjnego, co stałoby w sprzeczności z konstrukcją przyjętą w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Na konieczność rozróżniania powyższych typów sytuacji wskazywano już w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowienia TK z: 25 kwietnia 2007 r., Ts 81/06, OTK ZU nr 2/B/2007, poz. 93; 21 lipca 2009 r., Ts 184/07, OTK ZU nr 4/B/2009, poz. 238).

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku analizowanej skargi konstytucyjnej nie można przyjąć, że art. 183 § 1 p.p.s.a. był podstawą prawną wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 7 listopada 2007 r., a następnie wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 4 czerwca 2008 r. Powyższe orzeczenia wydane zostały bowiem na podstawie innych unormowań; w pierwszej kolejności art. 417 k.c. i określonych w tym przepisie przesłanek odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Uwzględnienie art. 183 § 1 p.p.s.a. przez sądy orzekające w sprawie skarżącej podyktowane było natomiast koniecznością ustalenia następstw zastosowania tego przepisu w odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Taki jedynie związek zakwestionowanego unormowania ze sprawą skarżącej, a zwłaszcza z wyrokiem, który uznała ona za „ostateczne orzeczenie”, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie pozwala na stwierdzenie, że zaskarżony art. 183 § 1 p.p.s.a. spełnia przesłankę przewidzianą w tym przepisie Konstytucji. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.