Constitutional complaint dismissed because the challenged bankruptcy article did not form the basis of the final judgment. The court refused to examine the constitutionality of the provision regarding creditors' filings. The court held that only the norm forming the basis of the final judgment can be reviewed. The court noted that the complaint's arguments regarding the debtor were already addressed in a previous ruling. The court declined to re-evaluate the same constitutional issues raised in the prior case. The court emphasized that the provision concerning creditors' filings was not the basis of the final decision. The court determined that the complaint was procedurally inadmissible for these reasons.

103/2/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 26 stycznia 2010 r. Sygn. akt Ts 259/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Media Profi o zbadanie zgodności: art. 28 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 sierpnia 2008 r. skarżąca zarzuciła niezgodność art. 28 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361; dalej: p.u.n.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z zaskarżonym przepisem, wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości nieodpowiadający wymogom określonym w ustawie lub nienależycie opłacony zwraca się bez wzywania o uzupełnienie lub opłacenie wniosku (ust. 1). Przepis ten stosuje się odpowiednio, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza wierzyciel reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego albo wierzyciel będący przedsiębiorcą (ust. 2).

Skarżąca podnosi, że powyższa regulacja stanowi – w zakresie, w jakim przewiduje zwrot wniosku wniesionego przez dłużnika – naruszenie prawa dostępu do sądu jako samej możliwości uruchomienia procedury, a także prawa do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia poprzez zbyt rygorystyczne ukształtowanie postępowania w przypadku wniesienia przez dłużnika wniosku obarczonego brakami. Podkreśla przy tym, że wymagania w stosunku do dłużnika określone w art. 22 i art. 23 p.u.n. są bardzo szczegółowe, sprostanie im wymaga uzyskania wielu danych, przestudiowania obszernej liczby dokumentów, przygotowania rozbudowanej dokumentacji często wymagającej wiedzy specjalistycznej, np. z zakresu rachunkowości, co wiąże się z dużym nakładem czasu i pracy.

W ocenie skarżącej, bezwzględny obowiązek zwrotu wniosku w przypadku niedopełnienia ustawowych wymogów przewidzianych dla pism procesowych przez dłużnika, zwłaszcza niereprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest rozwiązaniem zbyt restrykcyjnym. Dłużnik, mający obowiązek przygotowania dużej ilości dokumentów w bardzo krótkim czasie – ustawa wymaga złożenia wniosku w terminie 2 tygodni od wystąpienia przesłanek niewypłacalności – może popełnić błąd, a prawo wyklucza możliwość jego skorygowania lub złożenia wniosku o przywrócenie terminu.

Skarżąca zwraca uwagę na sytuacje, w których dłużnikowi nie można przypisać winy w niezłożeniu określonych dokumentów ze względu na istnienie usprawiedliwionych przyczyn. Wskazując na sprzeczność zakwestionowanej regulacji z art. 2 Konstytucji, skarżąca argumentuje, że w państwie prawa nie jest dopuszczalne zagrożenie odpowiedzialnością za szkodę w przypadku niezłożenia wniosku w terminie (art. 21 ust. 3 p.u.n.), połączone z obowiązkiem zwrotu wniosku niespełniającego wprawdzie przesłanek ustawowych, ale pozwalającego na jego merytoryczne rozpoznanie.

Ograniczenie prawa do sądu wynikające z art. 28 p.u.n. – zdaniem skarżącej – nie jest konieczne dla zapewnienia ochrony wartości wyliczonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a nadto godzi w samą istotę tego prawa. Naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) skarżąca upatruje w zróżnicowaniu sytuacji osób składających wniosek o ogłoszenie upadłości: dłużnik, wierzyciel, wierzyciel – przedsiębiorca lub wierzyciel reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe zarzuty skarżąca sformułowała w związku z następującym stanem faktycznym.

Zarządzeniem z 18 marca 2008 r. Przewodniczący w Sądzie Rejonowym dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie zarządził zwrot wniosku skarżącej o ogłoszenie jej upadłości, ze względu na niedołączenie oryginału aktualnego wyciągu z rejestru skarżącej poprawnie sporządzonego spisu wierzycieli z podaniem ich pełnych danych, w tym form organizacyjno– prawnych lub nazwisk przedsiębiorców i ich adresów, oraz aktualnego sprawozdania finansowego odpowiadającego wymaganiom ustawowym – w tym zakresie Przewodniczący stwierdził brak informacji dodatkowej i poprawnego podpisania.

Zażalenie skarżącej na powyższe zarządzenie oddalił Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 14 maja 2008 r. (sygn. akt XII Gz 152/08). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), rozpoznaniu zarzutów zawartych w skardze konstytucyjnej stoi na przeszkodzie zbędność lub niedopuszczalność wydania wyroku. Taki stan rzeczy ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy zaskarżony przepis został już uznany za niezgodny z Konstytucją w innej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał.

W takiej sytuacji osiągnięty już został podstawowy cel kontroli, polegający na wyeliminowaniu z porządku prawnego stanu niezgodności z Konstytucją (por. postanowienia Trybunału z: 3 października 2001 r., SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopada 2002 r., SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 26 marca 2002 r., P 3/02, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 22). Wyrokiem z 10 listopada 2009 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 28 ust. 1 p.u.n., w zakresie odnoszącym się do dłużnika niekorzystającego z pomocy adwokata lub radcy prawnego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (P 88/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 146).

W ocenie Trybunału, bezwarunkowy zwrot wniosku dotkniętego jakimikolwiek brakami stanowi – w stosunku do dłużnika – przedsiębiorcy niekorzystającego z fachowej pomocy prawnej – sankcję nieproporcjonalną do efektów, jakim miała ona służyć. Nadmierny rygoryzm w połączeniu z nagromadzeniem wymogów formalnych wniosku sprawia, że postępowanie upadłościowe nie osiąga założonych przez ustawodawcę celów, w szczególności nie spełnia funkcji kompensacyjnej ani nie chroni dłużnika, przez umożliwienie mu ratowanie własnego przedsiębiorstwa.

Z punktu widzenia zapewnienia takiemu dłużnikowi realizacji prawa do sądu należy uznać za niewystarczające unormowanie art. 23 ust. 3 p.u.n., według którego dłużnik – jeśli nie może dołączyć do wniosku dokumentów wymienionych w art. 23 ust. 1 i 2 p.u.n. – powinien podać oraz uprawdopodobnić tego przyczyny. Trybunał wskazał także, że na inną ocenę zasługuje jednak powiązanie surowej sankcji z wadliwością pism procesowych wnoszonych przez adwokatów i radców prawnych. Podtrzymał przy tym swoją dotychczasową linię orzeczniczą, w myśl której nie są niezgodne z Konstytucją regulacje nieprzewidujące możliwości sanowania braków profesjonalnych pełnomocników.

Skarżąca w petitum skargi konstytucyjnej domaga się zbadania zgodności z Konstytucją całego art. 28 p.u.n. – zarówno w zakresie, w którym norma ta została uznana za niezgodną z Konstytucją na mocy przywołanego wyroku Trybunału, tj. w odniesieniu do dłużnika działającego samodzielnie – jak też w stosunku do dłużnika zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika oraz wierzyciela. W trybie skargi konstytucyjnej kontroli Trybunału może jednak zostać poddana tylko ta norma, która stanowiła podstawę ostatecznego orzeczenia, w związku z którym skarżący upatruje naruszenie swoich praw podmiotowych.

Wynika to zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Nie budzi wątpliwości, że zarządzenie sędziego Sądu Rejonowego i postanowienie Sądu Okręgowego dotyczyły wniosku dłużnika o ogłoszenie jego upadłości. Tym samym norma zawarta w art. 28 ust. 2 p.u.n., określająca sankcję wadliwości wniosku złożonego przez wierzyciela (będącego przedsiębiorcą lub zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika), nie stanowi podstawy ostatecznego orzeczenia i zagadnienie jej zgodności z Konstytucją nie może być – na tle niniejszej skargi konstytucyjnej – poddane ocenie merytorycznej.

Argumentacja skarżącej odnosi się również w przeważającym zakresie do sytuacji dłużnika wnoszącego wniosek o ogłoszenie swojej upadłości. Mimo że skarżąca nie przeprowadza wyraźnego rozróżnienia między dłużnikiem wnoszącym wniosek o ogłoszenie upadłości samodzielnie i dłużnikiem reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika, jej zarzuty – nadmiernego rygoryzmu, naruszenia proporcjonalności, braku koordynacji z celami prawa upadłościowego – pokrywają się z tymi, które zostały poddane ocenie Trybunału w sprawie P 88/08.

Ich ponowne rozpoznanie – w szczególności w świetle częściowego stwierdzenia przez Trybunał niezgodności art. 28 ust. 1 p.u.n. z Konstytucją – jest zbędne. Należy też zauważyć, że skarżąca wskazała w skardze konstytucyjnej te same wzorce: art. 45 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, które Trybunał zastosował do oceny zaskarżonego mechanizmu. Problematykę odpowiedzialności odszkodowawczej określonej w art. 21 ust. 3 p.u.n., którą skarżąca powiązała z zasadami wynikającymi z art. 2 Konstytucji, Trybunał uwzględniał natomiast w związku z prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Z powyższych względów, działając na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.