Constitutional complaint dismissed; Civil Code exclusion of distant relatives upheld as not violating inheritance rights.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the constitutional complaint filed by a distant relative against Article 935 § 2 of the Civil Code. The complainant argued that excluding her from statutory inheritance while allowing a stranger named in a will violated her constitutional right to inheritance and equal protection. The Court ruled that the Constitution does not define specific inheritance circles or degrees of kinship, and the regulation only excludes distant collateral relatives, not immediate family members. Consequently, the Court found no violation of the complainant's rights and refused to proceed with the case.
Legislator headnote
AI generatedArt. 79 ust. 1 Konstytucji; Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK: The Constitution protects acquired inheritance rights but does not establish rigid rules for inheritance circles or kinship degrees; therefore, excluding distant collateral relatives does not constitute a violation of the right to inheritance.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
POSTANOWIENIE z dnia 26 stycznia 2010 r. Sygn. akt Ts 101/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Barbary K. o zbadanie zgodności: art. 935 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 kwietnia 2009 r. skarżąca domaga się zbadania zgodności art. 935 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 79, poz. 662) – w zakresie, w jakim wyłącza on od dziedziczenia dalszych krewnych, którzy udowodnili swoje pokrewieństwo – z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 Konstytucji. W myśl zaskarżonego przepisu, w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom, rodzeństwu i zstępnym rodzeństwa.
Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną w związku z następującym stanem faktycznym. Sąd Okręgowy w Świdnicy postanowieniem z dnia 23 grudnia 2008 r. (sygn. akt II Ca 709/08) oddalił apelację skarżącej od postanowienia Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 27 sierpnia 2008 r. (sygn. akt I Ns 448/08) w sprawie o zabezpieczenie spadku. W uzasadnieniu sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała okoliczności potwierdzających jej uprawnienie do złożenia wniosku o zabezpieczenie spadku, w szczególności nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłej.
W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca podnosi, że regulacja dziedziczenia – jeżeli ma być zgodna z Konstytucją – powinna dopuszczać do dziedziczenia każdego krewnego, który wykaże swój związek rodzinny ze zmarłym. Zastosowanie zaskarżonego przepisu w jej sprawie naruszyło jej prawo do dziedziczenia, prawo do równej ochrony prawa dziedziczenia oraz istotę prawa do dziedziczenia – okazało się bowiem, jak podkreśla skarżąca, że osoba obca, wskazana w testamencie, ma większe prawa niż skarżąca, będąca daleką krewną zmarłej.
Skarżąca zarzuca przy tym, że regulacja wyłączająca ją z kręgu spadkobierców ustawowych po zstępnej rodzeństwa babki, uniemożliwia jej weryfikację prawdziwości testamentu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna – jako szczególny środek ochrony konstytucyjnych praw lub wolności przewidziany w art. 79 ust. 1 Konstytucji – przysługuje w sytuacji, w której zostały one naruszone wskutek wydania, na podstawie zaskarżonej normy, orzeczenia sądu lub organu administracji. Obowiązek skarżącego, wynikający z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.
U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), stanowi wskazanie konstytucyjnego prawa podmiotowego oraz określenie w jaki sposób, zostało ono w jego sprawie naruszone. Trybunał – związany, zgodnie z art. 66 ustawy o TK, granicami skargi – nie może ani zastąpić skarżącego w tym zakresie, ani z własnej inicjatywy zmodyfikować wzorców kontroli. W niniejszej skardze konstytucyjnej skarżąca powołuje się na naruszenie w kilku aspektach prawa do dziedziczenia, wynikające z nieuwzględnienia przez ustawodawcę w kręgu spadkobierców ustawowych dalszych krewnych w linii bocznej, w tym zstępnych rodzeństwa rodziców osoby zmarłej.
Zarzut tej treści – pominięcia określonych krewnych w ustawowym porządku dziedziczenia – Trybunał rozstrzygnął już uprzednio w wyroku z dnia 4 września 2007 r. (P 19/07, OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 94), wskazując, że Konstytucja w art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 gwarantuje tylko prawo dziedziczenia pojmowane abstrakcyjnie, a nie odniesione do dziedziczenia po konkretnej osobie fizycznej. Oznacza to, że normy te zapewniają każdemu samą możliwość stania się następcą prawnym osoby zmarłej, ale nie przesądzają o porządku dziedziczenia po konkretnej osobie i nie gwarantują nikomu uzyskania praw majątkowych w drodze dziedziczenia po określonym spadkodawcy.
W konsekwencji Trybunał stwierdził, że przepisy Konstytucji ani nie formułują ścisłych i jednoznacznych norm, pozwalających na określenie kręgu, kolejności powołania do spadku i wysokości udziałów spadkobierców ustawowych, ani też nie można na poziomie konstytucyjnym wyznaczyć stopnia pokrewieństwa czy powinowactwa, uzasadniającego konieczne zaliczenie do tego kręgu. Konstytucja chroni prawa nabyte w drodze dziedziczenia, nie przesądzając jednak kto w konkretnej sytuacji prawa te nabywa. O ukrytym wywłaszczeniu czy likwidacji praw dziedziczenia byłaby mowa wówczas, gdyby ustawodawca drastycznie ograniczył krąg spadkobierców ustawowych, wyłączając z niego małżonka albo zstępnych spadkobiercy, a więc osoby najbliższe.
Zakwestionowana regulacja – odnosząca się do dalekich krewnych w linii bocznej – nie idzie jednak tak daleko. W świetle powyższych ustaleń Trybunał stwierdza, że skarżąca nie uprawdopodobniła naruszenia przysługującego jej prawa dziedziczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, co skutkuje koniecznością odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Na marginesie okoliczności przedstawionych przez skarżącą w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej należy zauważyć, że Trybunał wielokrotnie podkreślał konieczność realizacji przez ustawodawcę swobody testowania, a zatem respektowania w pierwszej kolejności woli zmarłego co do przejścia przysługujących mu praw majątkowych na inne podmioty po jego śmierci (por. wyroki Trybunału z dnia: 25 lutego 1999 r., K 23/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 25; 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 5; 29 maja 2007 r., P 20/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 52 i 5 września 2007 r., P 21/06, OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 96 oraz przytoczony powyżej wyrok Trybunału z dnia 4 września 2007 r., P 19/07, OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 94).
Trybunał zwraca również uwagę, że brak uprawnienia skarżącej do uruchomienia postępowania w przedmiocie zabezpieczenia spadku nie wyczerpuje możliwości badania wiarygodności testamentu. Podrobienie testamentu, będącego dokumentem, w celu użycia go za autentyczny, stanowi bowiem przestępstwo określone w art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), ścigane z urzędu (por. art. 9 § 1 i art. 10 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.).
W myśl art. 9 § 2 k.p.k. strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane mogą składać wnioski o dokonanie również tych czynności, które organ może lub ma obowiązek podejmować z urzędu. Ponadto, art. 304 § 1 k.p.k. przewiduje, że każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Jeżeli zatem skarżąca powzięła podejrzenie, że testament jej zmarłej krewnej został sfałszowany, może i powinna zawiadomić o tym organy powołane do ścigania przestępstw.
Z powyższych względów działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.