Legislator Case Law & Legislation
Ts 62/09 AI generated

Constitutional complaint dismissed as issue already finally decided by the Constitutional Tribunal in prior rulings.

Case Number Ts 62/09
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Constitutional Tribunal refused to proceed with the constitutional complaint regarding Article 691 of the Civil Code. The applicant argued that the provision violated constitutional principles by creating legal uncertainty and unequal treatment among family members. The court rejected these claims because the same legal issue had already been definitively resolved in previous decisions, invoking the principle of ne bis in idem.

Legislator headnote

AI generated

Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK; Art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK: The Constitutional Tribunal must refuse further examination of a constitutional complaint if the constitutional question has already been finally and unambiguously decided in a prior ruling.

Keywords

AI generated
ne bis in idem finality of judgment constitutional complaint Civil Code succession tenancy rights legal certainty precedent binding force

Cited Legislation

AI generated
art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK
643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) nakłada w art. 47 ust.
art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK
1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
art. 75 ust. 1 Konstytucji
32 i art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
art. 2 Konstytucji
Odnośnie do art. 2 Konstytucji, Trybunał wielokrotnie podkreślał, że zawarte w nim zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej mogą wprawdzie stanowić źródło praw podmiotowych, dopiero jednak wówczas, jeżeli nie zostały one wprost wyrażone w innych przepisach Konstytucji.
art. 691 § 1 k.c
Wskazuje, że celem regulacji zawartej w art. 691 § 1 k.c.
art. 79 ust. 1 Konstytucji
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna przysługuje, w myśl art. 79 ust.
art. 32 Konstytucji
W orzecznictwie Trybunału został wyjaśniony także charakter art. 32 Konstytucji.
art. 75 ust. 2 Konstytucji
Dla określenia znaczenia tej normy decydujące znaczenie ma zawarte w art. 75 ust. 2 Konstytucji zastrzeżenie, zgodnie z którym ochronę praw lokatorów określa ustawa.
art. 690 k.c
W miejsce pochodnego tytułu prawnego (wywodzonego z prawa najemcy) uzyskują oni bowiem tytuł skuteczny względem osoby trzeciej – wynajmującego, a nawet erga omnes (art. 690 k.c.).

Cited Case Law

AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

48/1/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 5 stycznia 2010 r. Sygn. akt Ts 62/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Zbigniewa W. o zbadanie zgodności: art. 691 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 2 w zw. z art. 32 i art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lutego 2009 r. skarżący zarzucił, że art. 691 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 32 i art. 75 ust. 1 Konstytucji. W myśl zaskarżonego przepisu, w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.

Skarżący zarzuca, że zawarty w zaskarżonej normie zwrot „zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych” jest interpretowany niejednolicie, co prowadzi do braku pewności adresatów normy prawnej co do zakresu jej stosowania, a przez to narusza zasadę zaufania obywateli do prawa oraz zasadę określoności przepisów wywiedzione z art. 2 Konstytucji. Wskazuje, że celem regulacji zawartej w art. 691 § 1 k.c. jest ochrona osób z najbliższej rodziny zmarłego znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W ocenie skarżącego, sądy dokonują jednak często wykładni sprzecznej z założonym przez ustawodawcę celem, którym miało być rozszerzenie kręgu osób wstępujących w stosunek najmu.

Dlatego też – jak dowodzi – nie do pogodzenia z zasadami konstytucyjnymi jest sytuacja, której bezpośrednią przyczynę stanowi zaskarżony przepis, przejawiająca się w tym, że po śmierci najemcy osoby z jego najbliższej rodziny pozostają bez tytułu prawnego do mieszkania, a następnie są eksmitowane z lokalu, który często przez wiele lat stanowił ich centrum życiowe. Uregulowanie zawarte w art. 691 § 1 k.c. narusza również – zdaniem skarżącego – równość obywateli wobec prawa. Nieuzasadniona jest bowiem – zgodnie z prezentowanym przez niego stanowiskiem – interpretacja prowadząca do tego, że ci członkowie rodziny, co do których obowiązek alimentacyjny był przez najemcę realizowany na podstawie skonkretyzowanego obowiązku nałożonego przez sąd, są w lepszej sytuacji prawnej niż członkowie rodziny najemcy, którym ten ostatni pomagał dobrowolnie, na skutek tego, że zobowiązani w bliższej kolejności członkowie rodziny nie wykonywali swoich obowiązków.

Powyższe zarzuty skarżący sformułował w związku z następującym stanem faktycznym. Wyrokiem z 22 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa (sygn. akt XVI C 616/07) nakazał skarżącemu, by opróżnił i opuścił zajmowany lokal mieszkalny i wydał go miastu stołecznemu Warszawa oraz orzekł o prawie skarżącego do otrzymania lokalu socjalnego. Sąd ten ustalił, że najemcą lokalu była siostra skarżącego, a po jej śmierci – jej syn. Skarżący nie wstąpił natomiast w stosunek najmu po zmarłej siostrze, ponieważ udostępnienie lokalu nie nastąpiło w wykonaniu przez nią obowiązku alimentacyjnego względem skarżącego, lecz wynikało z chęci udzielenia pomocy bliskiemu krewnemu.

Obowiązek alimentacyjny siostry wyprzedzał w tym wypadku obowiązek alimentacyjny żony, z którą skarżący pozostawał w separacji, oraz syna. Apelację skarżącego Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił wyrokiem z 22 września 2008 r. (sygn. akt V Ca 1685/08). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna przysługuje, w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji w sytuacji, gdy wskutek orzeczenia wydanego na podstawie normy, której zgodność z Konstytucją budzi wątpliwości skarżącego, doszło do naruszenia jego praw lub wolności określonych w Konstytucji.

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) nakłada w art. 47 ust. 1 pkt 2 na skarżącego obowiązek wskazania naruszonego prawa lub wolności oraz określenia sposobu ich naruszenia. Skarżący podnosi w niniejszej sprawie zarzut niezgodności art. 691 § 1 k.c. z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 75 ust. 1 Konstytucji. Żadna z wymienionych norm konstytucyjnych nie zawiera jednak wprost określenia prawa podmiotowego. Odnośnie do art. 2 Konstytucji, Trybunał wielokrotnie podkreślał, że zawarte w nim zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej mogą wprawdzie stanowić źródło praw podmiotowych, dopiero jednak wówczas, jeżeli nie zostały one wprost wyrażone w innych przepisach Konstytucji.

Jednocześnie skarżący – domagając się zbadania zgodności zaskarżonej normy z tym wzorcem w trybie skargi konstytucyjnej – powinien wskazać beneficjenta tego prawa lub wolności oraz określić ich treść (por. postanowienie TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, wydane w pełnym składzie). Tej przesłanki nie spełniają przywołane przez skarżącego zasady – zaufania obywateli do prawa oraz określoności przepisów. W orzecznictwie Trybunału został wyjaśniony także charakter art. 32 Konstytucji. W myśl stanowiska Trybunału, prawo do równości ma charakter prawa drugiego stopnia (metaprawa), tzn. przysługuje ono w związku z konkretnymi normami prawnymi lub innymi działaniami organów władzy publicznej, a nie w oderwaniu od nich – niejako „samoistnie”.

Jeżeli te normy lub działania nie mają odniesienia do konkretnych określonych w Konstytucji wolności i praw, prawo do równego traktowania nie ma w pełni charakteru prawa konstytucyjnego, a to sprawia, że nie może ono być chronione za pomocą skargi konstytucyjnej (postanowienie TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225, wydane w pełnym składzie; por. też postanowienie TK z 30 maja 2007 r., SK 3/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 62). O naruszeniu prawa do równego traktowania można ponadto mówić tylko wówczas, gdy w odmienny sposób ustawodawca określi sytuację prawną podmiotów charakteryzujących się tą samą cechą relewantną.

Porównanie pozycji osoby, względem której zmarły najemca realizował skonkretyzowany obowiązek alimentacyjny (wbrew tezie postawionej w skardze konstytucyjnej – niekoniecznie stwierdzony orzeczeniem sądowym) i osoby, którą najemca przyjął do wspólnego gospodarstwa domowego dobrowolnie, z powinności moralnej, tego kryterium nie spełnia (por. wyrok TK z 1 lipca 2003 r., P 31/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 58). Natomiast w myśl art. 75 ust. 1 Konstytucji, władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania.

Dla określenia znaczenia tej normy decydujące znaczenie ma zawarte w art. 75 ust. 2 Konstytucji zastrzeżenie, zgodnie z którym ochronę praw lokatorów określa ustawa. W tym świetle nie może budzić wątpliwości, że art. 75 ust. 1 Konstytucji jest przepisem programowo określającym politykę państwa w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych obywateli, nie wskazuje on natomiast standardu realizacji tej polityki, ani – tym bardziej – nie przyznaje roszczenia konkretnym osobom. Ma on charakter zadaniowy i nie kreuje konkretnego konstytucyjnego uprawnienia na rzecz osób, które są zdania, iż prowadzona polityka ochrony lokatorów poprzez unormowania ustawowe daje im zbyt nikły standard ochrony (wyrok TK z 1 lipca 2003 r., P 31/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 58).

Powyższe ustalenia stanowią wystarczającą przyczynę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał przypomina jednak ponadto, że zagadnienie kręgu podmiotów uprawnionych do wstąpienia w stosunek najmu było już przedmiotem badania zgodności z Konstytucją. Przy ocenie zawężenia kręgu osób uprawnionych do wstąpienia w stosunek najmu, wynikającego z wprowadzenia do kodeksu cywilnego zaskarżonego w niniejszej skardze konstytucyjnej art. 691, oraz ograniczeń tego uprawnienia zawartych w art. 8 nieobowiązującej już ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.

U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787, ze zm.), Trybunał podkreślił, że regulacja sukcesji w najem oznacza dla osób uprawnionych nie stabilizację, ale umocnienie tytułu do zajmowania lokalu. W miejsce pochodnego tytułu prawnego (wywodzonego z prawa najemcy) uzyskują oni bowiem tytuł skuteczny względem osoby trzeciej – wynajmującego, a nawet erga omnes (art. 690 k.c.). Trybunał wskazał, że przepisy Konstytucji (art. 64 ust. 1 i 2) mogą być wprawdzie podstawą ochrony pewnych praw osób stale zamieszkujących wraz z najemcą, ale nie mogą być traktowane jako podstawa do domagania się zastąpienia przysługującego im pochodnego tytułu prawnego nieporównanie silniejszym i trwalszym prawem najmu.

Konstytucja nie gwarantuje bowiem nikomu polepszenia jego sytuacji majątkowej, może zapewniać co najwyżej jej niepogorszenie, o ile nie ogranicza to konstytucyjnie chronionych praw innych osób. W konsekwencji Trybunał uznał, iż ograniczenie kręgu osób wstępujących w stosunek najmu do tzw. małej rodziny (małżonek i dzieci) oraz osób, w stosunku do których zmarły realizował swój rzeczywisty obowiązek alimentacyjny jest zgodne z Konstytucją (wyroki TK z 1 lipca 2003 r., P 31/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 58 i 9 września 2003 r., SK 28/03, OTK ZU nr 7/A/2003, poz. 74).

Skarżący nie przedstawił w skardze konstytucyjnej argumentacji, która podważałaby stanowisko przyjęte przez Trybunał w powyższych wyrokach. Rozpoznaniu podnoszonych przez niego zarzutów (niezależnie od wadliwości odnoszącej się do wzorców kontroli) stoi zatem również na przeszkodzie pragmatyczna zasada ne bis in idem, w myśl której wydanie orzeczenia przez Trybunał jest zbędne, jeżeli wątpliwość konstytucyjna wyrażona w skardze konstytucyjnej została już uprzednio jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta (por. postanowienia TK z: 12 grudnia 2005 r., SK 4/03, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 143; 26 marca 2008 r., SK 24/07, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 38 i 16 grudnia 2008, P 4/07, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 191).

Z powyższych względów, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.