Constitutional complaint dismissed due to procedural time bar and lack of new grounds for review.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court of Poland dismissed the constitutional complaint filed by Dariusz D. regarding civil court costs legislation. The applicant argued that mandatory fee payment for exempted parties created unconstitutional discrimination and barred access to justice. The court rejected the complaint because the applicant failed to file it within the strict three-month deadline following the appointment of a public defender, and no new legal grounds existed to reopen the case.
Legislator headnote
AI generatedArt. 32, Art. 2, Art. 45 ust. 1, Art. 77 ust. 2 Constitution; Art. 39 ust. 1 pkt 1, Art. 49, Art. 36 ust. 3 Act on Constitutional Tribunal; A constitutional complaint loses admissibility if filed after the statutory deadline expires, and the court lacks grounds to review the constitutionality of laws if the legal situation has not changed since previous rulings.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
467/6/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 22 września 2009 r. Sygn. akt Ts 267/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Dariusza D. w sprawie zgodności:
1) art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 10 marca 2007 r.;
2) art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123), z art. 32 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej z 26 sierpnia 2008 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucił, że art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 10 marca 2007 r. oraz art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123) są niezgodne z art. 32 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji.
W ocenie skarżącego zaskarżone przepisy powodują nierówne traktowanie stron procesu zwolnionych z kosztów sądowych na mocy ustawy w stosunku do stron zwolnionych orzeczeniem sądowym. Ustanowiony obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej przez stronę zwolnioną z kosztów przez sąd prowadzi – zdaniem skarżącego – do dyskryminacji tych osób ze względu na ich trudną sytuację finansową, która jest przesłanką zwolnienia. Obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej w kwocie 30 zł, w ocenie skarżącego, zamknął mu – jako osobie niebędącej w stanie ponieść tej opłaty – drogę dochodzenia swoich praw na drodze sądowej.
Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący, będący w sytuacji konfliktu międzyczasowego, polegającego na tym, że zwolnienie od kosztów sądowych zostało mu przyznane na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, nie uiścił opłaty podstawowej od wniesionego zażalenia. Postanowieniem z 29 maja 2007 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia – Wydział I Cywilny odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia z 19 stycznia 2007 r. (sygn. akt I C 182/04).
Zażalenie na powyższe orzeczenie zostało 9 października 2007 r. oddalone przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu – II Wydział Cywilny-Odwoławczy (sygn. akt II Cz 1391/07). W dniu 26 maja 2008 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu – I Wydział Cywilny (sygn. akt I Co 460/08) ustanowił dla skarżącego pełnomocnika celem sporządzenia skargi konstytucyjnej. Pismem z 12 czerwca 2008 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych we Wrocławiu wyznaczyła pełnomocnika procesowego w celu wykonania tegoż postanowienia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
Podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest zbędność orzekania, o której mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Ze zbędnością orzekania mamy do czynienia w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny we wcześniejszym orzeczeniu dokonał oceny zarzutów skargi konstytucyjnej i stwierdził zgodność przepisów zaskarżonego aktu normatywnego z wskazanymi w skardze wzorcami kontroli. Zaskarżone przepisy były już przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Trybunał w wyroku z 17 listopada 2008 r. (w sprawie SK 33/07) stwierdził, że: „art. 14 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, z 2006 r. Nr 126, poz. 876, oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 123, Nr 82, poz. 560, Nr 123, poz. 849, Nr 125, poz. 873 i Nr 191, poz. 1371), w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123) i art. 100 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, są zgodne z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji” (OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154).
Tym samym Trybunał rozpoznał większość zarzutów przedstawionych w skardze, wynikających ze stosowania zaskarżonych przepisów i wydanie kolejnego orzeczenia w tym przedmiocie należy uznać za zbędne. We wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny, odwołując się do poglądów wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach, podkreślił między innymi, że zasadą jest odpłatność postępowania sądowego, zaś: „sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata” (art. 1262 § 1 k.p.c.).
Zwolnienie od kosztów jest odstępstwem (wyjątkiem) od tej zasady. Generalnie ustawodawca ma swobodę regulacyjną. Tym bardziej przysługuje mu ona, gdy kształtuje on odstępstwo od pewnej zasady. W wypadku zwolnienia od kosztów ex lege decyzja należy do ustawodawcy operującego miernikiem kategorii zwalnianych podmiotów (por. wyrok z 16 czerwca 2008 r., P 37/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 80). Jeżeli zmiana następuje w trakcie trwania postępowania sądowego, to istotne jest, aby ustawodawca wprowadził odpowiednie przepisy intertemporalne, co rzeczywiście nastąpiło.
W przeciwnym wypadku, biorąc pod uwagę, że czas trwania niektórych postępowań sądowych (przez wszystkie instancje sądowe) jest znacznie wydłużony, ustawodawca nie miałby nigdy możliwości dokonania zmian legislacyjnych. Trybunał zaznaczył, że o ograniczeniu dostępu do sądu przez bariery ekonomiczne można mówić dopiero w wypadku nadmiernie wysokiego ryzyka ekonomicznego, wywołanego nieprawidłowymi zasadami, wedle których kształtuje się obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, zwłaszcza nadmiernie wygórowanym poziomem kosztów.
Podkreślił, że w tej sprawie zostały zachowane reguły poprawnej legislacji, treść przepisów nie budzi wątpliwości interpretacyjnej, zaś jednolite orzecznictwo ukształtowało sposób ich rozumienia w sposób trwały, w związku z tym trudno mówić o niekonstytucyjności prawa. Istotnego novum, uzasadniającego nadanie skardze dalszego biegu, nie może stanowić także pogląd skarżącego dotyczący niekonstytucyjności art. 2 ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wyżej przedstawiona argumentacja Trybunału determinuje stwierdzenie braku podstaw do merytorycznego rozpoznania zarzutów skargi konstytucyjnej w odniesieniu do tego przedmiotu.
Ocena dotycząca niekonstytucyjności tego przepisu pozostaje, na co zwraca uwagę sam skarżący, w bezpośrednim związku z art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który Trybunał uznał za zgodny z Konstytucją. Jednocześnie, w odniesieniu do art. 32 i art. 2 Konstytucji, które stanowią wzorce kontroli rozpoznawanej skargi, Trybunał zwraca uwagę skarżącego, że w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano już na ograniczoną dopuszczalność traktowania powyższych zasad jako wzorca kontroli unormowań kwestionowanych za pomocą skargi konstytucyjnej (por. postanowienia TK z: 27 kwietnia 1998 r., Ts 47/98, OTK ZU z 1999 r.
SUP., poz. 41; 17 czerwca 1998 r., Ts 48/98, OTK ZU nr 4/1998, poz. 59; 27 kwietnia 1998 r., Ts 46/98, OTK ZU z 1999 r. SUP., poz. 39; 3 listopada 1998 r., Ts 116/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 10; 1 marca 2000 r., Ts 57/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 72 oraz 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Jedynie na marginesie Trybunał wyjaśnia, że chybionym pozostaje twierdzenie pełnomocnika skarżącego, iż w świetle art. 48 ust. 2 ustawy o TK do czasu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie biegnie termin do wniesienia skargi konstytucyjnej.
W związku z tym termin do wniesienia tego środka ochrony wolności i praw w sytuacji skarżącego kończy się z chwilą upływu trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia z 26 maja 2008 r., tj. w 3 dniu 26 sierpnia 2008 r. Należy podkreślić, że w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powoduje jedynie zawieszenie terminu złożenia skargi konstytucyjnej (zob. postanowienie TK z 25 listopada 1998 r., Ts 92/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 46).
Zawieszenie jego biegu kończy się w dniu wskazania przez właściwy organ konkretnego adwokata lub radcy prawnego bądź jeszcze później – w dniu, w którym skarżący dowiedział się o wyznaczeniu adwokata mającego sporządzić w jego imieniu skargę konstytucyjną. Tym samym, biorąc pod uwagę unormowanie art. 39 ust. 1 pkt 1 oraz art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.