Constitutional complaint dismissed; bankruptcy law bars individual enforcement proceedings against the bankrupt debtor.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Tribunal dismissed a constitutional complaint filed by a law firm regarding Article 146(4) of the Bankruptcy and Insolvency Act. The complainant argued that the statute violated the principle of equality and the right to a court by preventing the winning party from initiating individual enforcement proceedings to recover litigation costs. The court held that the bankruptcy proceeding effectively replaces individual enforcement, ensuring all claims, including cost claims, are satisfied within the collective process, thereby negating the alleged violation of constitutional rights.
Legislator headnote
AI generatedArt. 146 ust. 4 ustawy o upadłości i naprawie; Art. 32 ust. 1, Art. 45 ust. 1, Art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji: The bankruptcy proceeding supersedes individual enforcement actions, and the prohibition on initiating such actions against the bankrupt debtor does not violate the principle of equality or the right to a court.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
254/4/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 28 maja 2009 r. Sygn. akt Ts 243/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Janusz Niemcewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej spółki partnerskiej, Kancelaria Radców Prawnych o zbadanie zgodności: art. 146 ust. 4 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 października 2007 r. skarżąca domaga się zbadania zgodności art. 146 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, ze zm.; dalej: pr. up i n.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie z zaskarżonym przepisem, w czasie postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego niedopuszczalne jest wszczęcie postępowań egzekucyjnych z masy upadłości przeciwko upadłemu.
Orzeczenie zasądzające świadczenie od upadłego wydane po ogłoszeniu upadłości podlega wykonaniu według przepisów p.u.n. Skarżąca podnosi, że sytuacja, w której syndyk wytaczający i przegrywający sprawę nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej, narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji przez uprzywilejowanie pozycji syndyka jako strony postępowania. Jako grupę podmiotów wykazujących tę samą cechę relewantną wskazuje ona strony postępowania cywilnego. Zastosowanie zaskarżonego art. 146 ust. 4 p.u.n., zdaniem skarżącej, narusza również pośrednio art. 45 ust. 1 Konstytucji i wyrażone w nim prawo do sądu poprzez takie ukształtowanie wymagań proceduralnych, które czynią uruchomienie postępowania, w tym wypadku egzekucyjnego, nadmiernie utrudnionym lub wręcz niemożliwym.
Na jego tle strona wygrywająca postępowanie nie ma możliwości uruchomienia postępowania egzekucyjnego celem zaspokojenia należnych jej kosztów postępowania. W ocenie skarżącej, naruszone zostało również jej inne prawo majątkowe, w postaci wierzytelności o zwrot kosztów postępowania, chronione zgodnie z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji; ograniczenie wynikające z zakwestionowanej normy nie znajduje przy tym uzasadnienia w kryteriach wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżąca zwróciła także uwagę, że art. 146 ust. 4 pr.up. i n. niweczy zasadę odpowiedzialności za wynik procesu zawartą w art. 98 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
– Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.). Powyższe zarzuty skarżący sformułował w związku z następującym stanem faktycznym. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2007 r. (sygn. akt II Km 1522/06) Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Będzinie stwierdził umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy samego prawa na podstawie art. 146 ust. 4 p.u.n. Sąd Rejonowy w Będzinie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2007 r. (sygn. akt I Co 411/07) oddalił skargę skarżącej na czynność komornika, zaś Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z 15 czerwca 2007 r. (sygn. akt IV Cz 644/07) oddalił jej zażalenie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Obowiązek uprawdopodobnienia przez skarżącego naruszenia praw podmiotowych przez zastosowanie zaskarżonego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego wynika bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak również z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zarzut przedstawiony przez skarżącą w niniejszej skardze konstytucyjnej sprowadza się do tezy, że po ogłoszeniu upadłości nie jest dopuszczalne zaspokojenie wierzytelności o zwrot kosztów postępowania, w trybie postępowania egzekucyjnego, jeżeli orzeczenie w tym przedmiocie zapadło po ogłoszeniu upadłości.
To zaś, jej zdaniem, prowadzi do naruszenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i innych praw majątkowych w postaci wierzytelności o zwrot kosztów postępowania (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że postępowanie upadłościowe ze swej natury jest wspólnym postępowaniem wierzycieli, podjętym w celu dochodzenia roszczeń od niewypłacalnego dłużnika (por. F. Zedler [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Kraków 2006, s. 25). Z tego względu określa się je mianem egzekucji uniwersalnej (A.
Jakubecki [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo…, s. 864), której celem jest przymusowe zaspokojenie wierzycieli z majątku dłużnika (S. Gurgul, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2005, s. 6). Z zaskarżonego art. 146 ust. 4 zd. 2 p.u.n. wynika zaś wprost, że orzeczenie zasądzające świadczenie od upadłego wydane po ogłoszeniu upadłości podlega wykonaniu według przepisów tej ustawy. Oznacza to, że postępowanie upadłościowe zastępuje postępowanie egzekucyjne, które w sytuacji wielości wierzycieli i niewypłacalności dłużnika nie może spełnić swojej funkcji (por.
S. Gurgul, Prawo…, s. 6). Niemniej, co do zasady wszystkie wierzytelności, w tym wynikające z czynności syndyka, podlegają zaspokojeniu w ramach postępowania upadłościowego (por. także A. Jakubecki [w:]: A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo…, s. 483; S. Gurgul, Prawo…, s. 503). Na tym tle zarzut, że syndyk nie ma obowiązku zaspokojenia wierzytelności o zwrot kosztów sądowych nie znajduje podstaw. W szczególności skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że jej wierzytelność nie może zostać zaspokojona w ramach postępowania upadłościowego, lecz domagała się jedynie zaspokojenia w trybie postępowania egzekucyjnego.
Tymczasem postępowania te, ze względu na opisany powyżej charakter postępowania upadłościowego, należy wszak traktować jako równoważne. Nie sposób zatem mówić ani o naruszeniu prawa do sądu, ani innych praw majątkowych, skoro ustawodawca przewidział postępowanie, w ramach którego wierzytelność podlega zaspokojeniu. Z tego powodu Trybunał stwierdza, że skarżąca nie uprawdopodobniła naruszenia swoich praw podmiotowych polegającego na braku możliwości zaspokojenia wierzytelności o zwrot kosztów postępowania i w konsekwencji należy odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, Trybunał zwraca uwagę, że przybiera ona wprawdzie postać prawa podmiotowego, lecz jest to prawo o szczególnym charakterze, „metaprawo”. Powołanie się na nie jest możliwe tylko wówczas, gdy skarżący sprecyzuje w zakresie jakiej wolności lub jakiego prawa, znajdujących samodzielną podstawę w przepisach konstytucyjnych, zasada ta doznała niedozwolonego uszczerbku lub ograniczenia (zob. postanowienie TK z dnia 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225).
Tymczasem zarzuty skarżącej w tym zakresie sformułowane zostały w oderwaniu od innych konstytucyjnie gwarantowanych praw podmiotowych i dlatego też nie mogą prowadzić do nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Brakiem dotknięty jest również zarzut zniweczenia zasady odpowiedzialności za wynik procesu, wynikającej z art. 98 k.p.c. Skarga konstytucyjna stanowi bowiem szczególny środek ochrony wolności i praw zagwarantowanych w Konstytucji. Tylko przepisy tego aktu prawnego mogą zatem stanowić wzorzec kontroli w postępowaniu w tym trybie, nie jest zaś dopuszczalne badanie zgodności przepisów rangi ustawowej z normami zawartymi w innych ustawach.
Z powyższych względów, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało orzec jak w sentencji. 3