Appeal court reduced insurance claim to policy limit at time of loss due to landslide occurring before coverage started.

Sygn. akt. I ACa 389/12

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Andrzej Palacz ( spraw.) Sędziowie: SA Anna Gawełko SA Jan Sokulski Protokolant: sekr.sądowy Cecylia Solecka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012 r. na rozprawie sprawy z powództwa G. S. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 770/11 I. z m i e n i a zaskarżony wyrok w ten sposób, że :

1. z a s ą d z a od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz powódki G. S. kwotę 99.353 zł ( dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy trzysta pięćdziesiąt trzy) z ustawowymi odsetkami od dnia 29 czerwca 2011 r, 2. o d d a l a powództwo w pozostałym zakresie, 3. z n o s i wzajemnie między stronami koszty procesu, 4. n a k a z u j e ściągnąć od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 4.968 zł ( cztery tysiące dziewięćset sześćdziesiąt osiem ) tytułem wpisu od uwzględnionego roszczenia, od którego powódka była zwolniona oraz kwotę 2.633,33 zł ( dwa tysiące sześćset trzydzieści trzy 33/100) tytułem poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatków w sprawie – wynagrodzenie biegłych, 5. o d s t ę p u j e od obciążania na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Rzeszowie powódki opłatą od oddalonego roszczenia, II. z a s ą d z a od powódki G. S. na rzecz pozwanego (...) S.A. w W. kwotę 6.703 zł ( sześć tysięcy siedemset trzy) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego .

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Rzeszowie , w sprawie z powództwa G. S. przeciwko (...) SA w W. o zapłatę, wyrokiem z dnia 21.06.2012 r. sygn. akt I C 770/11 : I. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 179.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 29.06.2011 r. oraz koszty procesu w kwocie 5.615,71 zł , II. nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 7970 zł tytułem wpisu (od pozwu ), w części od której powódka była zwolniona oraz kwotę 2633,33 zł tytułem brakującego wynagrodzenia biegłych .

Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy przyjął, że bezspornym w sprawie było, że powódka ubezpieczyła swój budynek mieszkalny i stodołę, położone w D. u pozwanego na sumę ubezpieczenia w wysokości 180.000 zł , a także , że strona pozwana ubezpieczała wspomniane budynki powódki począwszy od roku 2008, a polisa rok rocznie była odnawiana , jak również, że w miesiącu czerwcu 2010 r. na terenie miejscowości D. miały miejsce intensywne opady deszczu, które spowodowały ruchy mas ziemi, osuwisko bezpośrednio przed budynkiem powódki oraz liczne uszkodzenia samej struktury budynku .

Ustalił Sąd Okręgowy, na podstawie opinii biegłych z zakresu budownictwa i geologii, że przyczyną uszkodzeń budynku były ruchy mas ziemi spowodowane nadmiernymi i niespotykanymi od lat opadami atmosferycznymi , że sam budynek mieszkalny został posadowiony i wykonany zgodnie z zasadami sztuki budowlanej , nie zawiera żadnych wad konstrukcyjnych , przy budowie nie doszło do odstępstw od jakichkolwiek norm budowlanych , bo w okresie, kiedy budynek był budowany ,żadne normy budowlane nie obowiązywały . Na podstawie tych powyższych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy przyjął, że wyłączną przyczyną zaistnienia uszkodzeń budynku mieszkalnego były niezależne od powódki warunki atmosferyczno – geologiczne powstałe w roku 2010 .

Budynek nie nadaje się do bezpiecznej eksploatacji , bowiem w każdej chwili może się zawalić . Aby budynek wyremontować i wykonać prace zabezpieczające przed osuwiskiem należałoby wyłożyć kwotę 244.000 zł , a więc kwotę przewyższającą sumę ubezpieczenia . Z tych też powodów , skoro budynki były ubezpieczone na sumę 180.000 zł , a strona pozwana wypłaciła powódce w ramach postępowania szkodowego kwotę 646,54 zł , należało uwzględnić powództwo w całości . O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 108 § 1 kpc - na koszty procesu składa się częściowy wpis od pozwu uiszczony przez powódkę w kwocie 1000 zł, koszty zastępstwa procesowego w taryfowej wysokości oraz częściowe koszty (zaliczki) poniesione przez powódkę na wynagrodzenie biegłych za wydanie opinii.

Od powyższego wyroku apelację wywiódł pozwany – zaskarżył wyrok w pkt. I co do kwoty 80.046,54 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 29.06.2011 r. oraz w zakresie kosztów procesu w kwocie 5.615,71 zł i w pkt. II w całości - i zarzucając : - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że pozwany ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę na podstawie polisy nr (...), podczas, gdy opinia biegłego wskazuje wyraźnie, że deszcze oraz obsuwanie ziemi miało miejsce w czerwcu 2011 r. ( winno być w 2010 r) , a więc w okresie, którego ta polisa nie obejmuje , - naruszenie art. 233 § 1 kpc przez przekroczenie przez Sąd zasad swobodnej oceny dowodów i dowolną ich interpretację , bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego i wbrew zasadom doświadczenia życiowego , - naruszenie art. 100 kpc poprzez jego niezastosowanie ,a w konsekwencji obciążenie pozwanej w całości kosztami postępowania sądowego, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie w zaskarżonej części żądania pozwu, a także zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji według norm przepisanych , ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji , a także „ zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed sądami I i II instancji , w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych”.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych . Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę na skutek apelacji pozwanego, w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, zważył co następuje : I.W pozwie powódka naprowadziła, że jako właścicielka budynku mieszkalnego oraz stodoły położonych w D. , ubezpieczyła te budynki u pozwanego w dniu 7.07.2008 r. na okres 1 roku, na sumę ubezpieczenia 110.000 zł , w dniu 15.07.2009 r. przedłużyła polisę na kolejny rok do dnia 14.07.2010 r, również na sumę ubezpieczenia 110.000 zł ( w tym dom mieszkalny 100.000 zł , stodoła 10.000 zł ), w dniu 14.07.2010r. przedłużyła polisę na kolejny rok do dnia 14.07.2011 r. z sumą ubezpieczenia 180.000 zł – budynek mieszkalny 170.000 zł, stodoła 10.000 zł .

Do pozwu dołączyła polisę obowiązkowego ubezpieczenia zabudowań w gospodarstwie rolnym z dnia 14.07.2010r. nr (...) budynku mieszkalnego i stodoły na sumę ubezpieczenia 180.000 zł. – dom mieszkalny 170.000 zł , stodoła 10.000 zł – na okres ubezpieczenia 15.07.2010 r – 14.07.2011 r. W dalszej części uzasadnienia pozwu powódka podniosła, że w czerwcu 2010 r. w Gminie D. miały miejsce intensywne opady atmosferyczne , na skutek których w rejonie , w którym położony jest jej dom, doszło do ruchów mas ziemnych . Wówczas w domu pojawiły się delikatne pęknięcia na ścianach, które wtedy nie zaniepokoiły mieszkańców, największe spustoszenie dokonało osunięcie ziemi , które wystąpiło we wrześniu i październiku 2010 r.

Powstało osuwisko, które zagraża w każdej chwili zawaleniem domu mieszkalnego . W uzasadnieniu pozwu i na dalszym etapie postępowania w tej sprawie , powódka nie twierdziła i nie naprowadziła, że na skutek ulewnych deszczów i powstałego osuwiska , uległ uszkodzeniu budynek gospodarczy – stodoła . Stodoła w związku z tym nie była objęta opinią biegłego z zakresu budownictwa . Dlatego też Sąd Apelacyjny ustala, że stodoła stanowiąca własność powódki nie uległa uszkodzeniu na skutek ulewnych deszczy i powstałego osuwiska , a więc nie doszło do szkody w tym zakresie – powódka tego nie wykazała – co winno skutkować oddaleniem powództwa w tym zakresie z braku przesłanek z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych , Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ( Dz.

U nr 124, poz. 1152 z późn. zm.) . Apelacja pozwanego, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął , że powódce należy się odszkodowanie za szkodę powstałą w stodole i że błędnie zasądził odszkodowanie z tego tytułu z kwocie 10.000 zł jest zatem zasadna . II.W świetle dalszego zarzutu apelacyjnego pozwanego istotnym jest rozważenie - przy przyjęciu, że szkoda w budynku mieszkalnym jest wyższa niż suma ubezpieczenia tego budynku - czy odszkodowanie za szkodę w budynku mieszkalnym , przy niekwestionowaniu już w apelacji przez pozwanego, że on nie odpowiada za szkodę w tym budynku z braku związku przyczynowego między osuwiskiem , a naruszeniem konstrukcji budynku , bo budynek był wybudowany niezgodnie ze sztuką budowlaną , należy wypłacić na podstawie polisy ubezpieczenia tego budynku nr (...) zawartej między stronami w dniu 15.07.2009 r. na okres 15.07. 2009 r – 14.07.2010 r. , w którym budynek mieszkalny został ubezpieczony na sumę 100.000 zł (k. 65akt szkodowych), jak twierdzi pozwany ( w odpowiedzi na pozew – k. 44 pozwany zarzucił , wbrew temu co twierdzi się w odpowiedzi powódki na apelację pozwanej , że powódkę łączyła umowa ubezpieczeniowa – polisa nr (...)), czy też na podstawie polisy ubezpieczeniowej nr (...) zawartej w dniu 14.07.2010 r. na okres 15.07.2010 r – 14.07.2011 r, w której budynek mieszkalny został ubezpieczony na sumę 170.000 zł .

Temu zagadnieniu , mimo różnego stanowiska stron, co do tego na podstawie której polisy należy zlikwidować szkodę , Sąd Okręgowy nie poświęcił w ogóle uwagi , co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku . Stosownie do art. 67 ust. 1 wyż. cyt. ustawy z tytułu ubezpieczenia budynków w gospodarstwie rolnym, przysługuje odszkodowanie za szkody powstałe w budynkach na skutek zdarzeń losowych , w tym też na skutek obsunięcia się ziemi ( usuwanie się ziemi – to szkody powstałe wskutek ruchów ziemi na stokach) , o ile zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce w okresie ubezpieczenia .

Kluczowym jest więc kiedy, czy przed dniem 15.07.2010 r. czy dopiero później obsunęła się ziemi , doszło do ruchów ziemi na stoku , na którym jest usytuowany budynek mieszkalny powódki , które to obsunięcie doprowadziło do naruszenia konstrukcji budynku mieszkalnego . Biegły z zakresu budownictwa M. C. w swojej opinii (k.

84) stwierdza, że w czerwcu 2010 r. po obfitych opadach deszczu zsunęła się część gruntu przylegająca do budynku mieszkalnego od strony południowej, co spowodowało utratę stabilnego podparcia fundamentów . W pierwszym okresie, po wyżej wymienionym zdarzeniu, w budynku mieszkalnym wystąpiły drobne pęknięcia ściany, a w dniu 22.12.2011 r., podczas dokonanej wizji, stwierdzono pęknięcie całego naroża budynku . Z kolei biegły z zakresu szkód górniczych i geologicznych J. W. w swojej opinii (k. 135) stwierdził , że podczas bardzo obfitych opadów deszczu, jakie miały miejsce w maju i czerwcu 2010 r., woda spływająca po stoku spowodowała przepojenie gruntu, zwiększenie jego ciężaru i wyraźne osłabienie , w efekcie doszło do osunięcia się gruntu przy południowej ścianie budynku , które postępowało do września i października 2010 r.

W odległości 1 metra od południowej ściany budynku nastąpiło oderwanie i zapadnięcie się gruntu na głębokość 3 metrów i na długości płaszczyzny oderwania wynoszącej kilkanaście metrów . Powierzchnia osuwającego się gruntu została sfalowana i widoczne są na niej obecnie nabrzmienia . W wyniku przemieszczenia się gruntu nastąpiło uszkodzenie konstrukcji budynku . Podobnie stwierdza w ekspertyzie przedłożonej przez powódkę ( jako załącznik do pozwu) geolog J. S. z listopada 2010 r. (k. 14) ,że po intensywnych opadach atmosferycznych w miesiącu czerwcu 2010 r. budynek uległ spękaniu i znalazł się bezpośrednio nad wysoką skarpą utworzoną przez powstałe osuwisko .

Istotnym w sprawie też jest protokół z dnia 20.09.2010 r. (k. 29), dołączony przez powódkę do pozwu , z kontroli obiektu budowlanego ( domu mieszkalnego powódki ) przeprowadzonej przez pracowników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w B. przy udziale powódki i B. S. , z którego wynika , że w stosunku do stanu skarpy stwierdzonego w czasie kontroli w dniu 5.07.2010 r , nastąpiło d a l s z e pionowe przemieszczenie gruntu przy budynku i poniżej wzdłuż stoku skarpy, z którego Sąd Apelacyjny przeprowadził dowód . Te powyższe dowody pozwalają Sądowi Apelacyjnemu na dokonanie ustalenia , że przed dniem 5.07.2010 r. , a więc przed dniem zawarcia polisy ubezpieczeniowej w dniu 14.07.2010 r . utworzyło się osuwisko ziemi na stoku, na którym posadowiony jest dom mieszkalny powódki , że powódka o tym fakcie zawiadomiła Urząd Gminy w D. i Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w B. , skoro już w dniu 5.07.2010 r. przeprowadzono kontrolę stanu stoku .

Przy powyższym ustaleniu szkoda powstała w budynku mieszkalnym powódki na skutek usunięcia się ziemi na stoku , na którym jest posadowiony budynek mieszkalny powódki , winna być rozliczona na podstawie umowy ubezpieczenia z dnia 15.07.2009 r (...) , w której ubezpieczono budynek mieszkalny na sumę 100.000 zł , a nie na podstawie umowy ubezpieczenia z dnia 14.07.2010 r nr (...) , w której ubezpieczono budynek mieszkalny na sumę 170.000 zł . Ponieważ zgodnie z obowiązująca polisą ubezpieczeniową na dzień zdarzenia wywołującego szkodę , budynek mieszkalny był ubezpieczony na sumę 100.000 zł , a w trakcie postępowania szkodowego ubezpieczyciel wypłacił kwotę z tego tytułu 646,54 zł , w uwzględnieniu powództwa , należało zasądzić na rzecz powódki jedynie kwotę 99.353 zł , a nie kwotę 169,353 zł , jak to błędnie uczynił Sąd Okręgowy – żądanie powódki o zasądzenie wyższej kwoty niż kwota 99.353 zł jest bezzasadne .

III.Powódka wygrała sprawę w około 50 % , dlatego też koszty procesu między stronami należało wzajemnie znieść ( art. 100 kpc). Powódka była zwolniona ( k. 36 ) od kosztów sądowych częściowo, a mianowicie od opłaty od pozwu ponad kwotę 1000 zł. Dlatego też od uwzględnionego roszczenia należało pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , opłatę sądową od pozwu pomniejszoną o kwotę 1000 zł wpłaconą przez powódkę , a to w wysokości 3.968 zł ( 5% od 99.353 zł = 4.968zł – 1.000 zł ).

Wydatki związane z kosztem opinii biegłych wywołał pozwany , który bezzasadnie kwestionował zasadność powództwa twierdząc, że do naruszenia konstrukcji budynku mieszkalnego doszło tylko dlatego, że budynek wybudowano niezgodnie ze sztuką budowlaną, a więc tymi wydatkami należało wyłącznie obciążyć pozwanego – art. 103 § 1 kpc . Sąd Apelacyjny uznał za zasadne nie obciążać powódki opłatą sądową od oddalonej części roszczenia , a to na podstawie art. 113 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych .

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosownie do przepisu art. 98 kpc w związku z art. 108 § 1 kpc , bo powódka przegrała sprawę na etapie postępowania apelacyjnego . Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 386 § 1 kpc , 385 kpc, 98 kpc w związku z art. 108 § 2 kpc .