Constitutional Court dismisses review of PKP SA property transfer laws due to prior ruling and repealed statute.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the regional court's request to review the constitutionality of specific articles in the PKP SA privatization law. The court found that the challenged provisions regarding free property transfers were already rendered obsolete by a prior ruling and that the underlying legal basis for the challenge had expired. Consequently, the court deemed the proceedings unnecessary and inadmissible, citing the principle of ne bis in idem and the loss of the statute's binding force.
Legislator headnote
AI generatedArt. 39 ust. 1 pkt 1 TK; Art. 193 Konstytucji: The Constitutional Court must dismiss a constitutional review if the challenged provision has lost its binding force due to a prior ruling or if the functional link between the review and the pending case no longer exists.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
7/1/A/2009 POSTANOWIENIE z dnia 21 stycznia 2009 r. Sygn. akt P 14/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski – przewodniczący Marian Grzybowski Wojciech Hermeliński Adam Jamróz Teresa Liszcz – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2009 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Myśliborzu: czy art. 81 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia przedsiębiorstwu PKP SA nieodpłatne przekazywanie gminie lokali mieszkalnych oraz w zakresie, w jakim przyznaje przedsiębiorstwu PKP SA roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości, których nie nabyły uprawnione osoby, określone w art. 42 w trybie art. 43 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, jest zgodny z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.
U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417) umorzyć postępowanie w sprawie:
a) w zakresie badania zgodności art. 81 ust. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na zbędność wydania wyroku, b) w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
UZASADNIENIE
I 1. Postanowieniem z 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I C 217/07, Sąd Rejonowy w Myśliborzu – Wydział I Cywilny wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, „czy art. 81 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia przedsiębiorstwu PKP SA nieodpłatne przekazywanie gminie lokali mieszkalnych oraz w zakresie, w jakim przyznaje przedsiębiorstwu PKP SA roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości, których nie nabyły uprawnione osoby, określone w art. 42 w trybie art. 43 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, jest zgodny z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji”.
Zakwestionowane przepisy regulują tryb nieodpłatnego przekazywania nieruchomości byłego przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, a obecnie powstałej w drodze jego komercjalizacji PKP SA, na rzecz właściwych miejscowo gmin. W powiązaniu z pozostałymi jednostkami redakcyjnymi art. 81 ustawa o kom. PKP zaskarżone przepisy stanowią: „Art. 81.
1. W okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. PKP SA przekaże gminom niesprzedane, z powodu niezłożenia pisemnych oświadczeń woli, w trybie art. 43, przez osoby, o których mowa w art. 42, budynki mieszkalne lub lokale mieszkalne wraz z prawem do odpowiedniej przynależnej do nich części gruntu oraz towarzyszącymi obiektami infrastruktury technicznej, zwane dalej „nieruchomościami”.
2. Przekazaniu mogą podlegać nieruchomości, w stosunku do których PKP SA w okresie, o którym mowa w ust. 1, złoży gminom właściwym ze względu na miejsce położenia tych nieruchomości oświadczenia o zamiarze ich przekazania wraz z:
1) pełnymi odpisami z ksiąg wieczystych, urządzonych dla przekazywanych nieruchomości, a w szczególności potwierdzającymi prawo przekazującego do gruntów oraz własność położonych na nich budynków i innych urządzeń, 2) dokumentacją budowy i dokumentacją powykonawczą budynków i urządzeń, a także książką obiektu budowlanego, a w razie ich braku – inwentaryzacją budynków i urządzeń, 3) informacją o tym, kiedy i jakie remonty lub modernizacje zostały w przekazanych obiektach przeprowadzone w okresie ostatnich 10 lat.
3. Nieruchomość może być też przekazana w razie braku dokumentacji, o której mowa w ust. 2 pkt 2. W tym wypadku gminie przysługuje roszczenie wobec przekazującego nieruchomość o zwrot uzasadnionych kosztów sporządzenia inwentaryzacji budynków i urządzeń wchodzących w skład nieruchomości, której nie wykonano do dnia przekazania nieruchomości.
4. Przekazania nieruchomości dokonuje się w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego.
5. Jeśli zostały spełnione warunki, określone w ust. 2, PKP SA przysługuje w stosunku do gminy roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości. Roszczenie to przedawnia się z upływem roku od dnia złożenia gminie oświadczenia wraz z wymaganymi dokumentami.
6. Sprawy, o których mowa w ust. 5, rozpoznaje sąd właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości.
7. Przekazanie nieruchomości jest nieodpłatne i pomniejsza z dniem przekazania majątek PKP SA, a także kapitał zapasowy o wartość bilansową przekazywanego mienia, w następnej kolejności może być pomniejszony kapitał rezerwowy oraz kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny. Pomniejszenie kapitału zapasowego i rezerwowego następuje z zachowaniem warunków określonych w art. 427 § 4 i 5 kodeksu handlowego.
8. Od dnia zawarcia umowy przechodzą na gminę wierzytelności związane z przekazywanymi nieruchomościami, w tym wierzytelności z tytułu zaległych czynszów.
9. Kaucje mieszkaniowe wniesione przez najemców przekazujący wypłaca gminie najpóźniej w dniu zawarcia umowy w takiej wysokości, w jakiej należałoby je zwrócić najemcom w tym dniu.
10. Umowy najmu lokali mieszkalnych, mieszczących się w przekazanych gminie budynkach, przekształcają się, z mocy prawa, z dniem przekazania w umowy najmu zawarte na czas nieoznaczony. Do umów tych mają zastosowanie przepisy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych”. W opinii pytającego sądu zakwestionowane przepisy, składające się łącznie na mechanizm jurydyczny przekazywania nieruchomości przedsiębiorstwa PKP SA na rzecz właściwych miejscowo gmin, rodzą następujące wątpliwości konstytucyjne. Po pierwsze – w kontekście art. 165 ust. 1 i 2 Konstytucji, który potwierdza przysługiwanie jednostkom samorządu terytorialnego własności i innych praw majątkowych oraz gwarantujących ochronę sądową ich samodzielności, zastrzeżenia dotyczą pominięcia wymogu oświadczenia woli przejęcia nieruchomości przez gminę, a także braku możliwości podnoszenia przez nią adekwatnych zarzutów przeciwko roszczeniu przedsiębiorstwa PKP SA o zawarcie umowy.
Po drugie – w kontekście art. 167 ust. 4 Konstytucji, gwarantującego jednostkom samorządu terytorialnego połączenie zmian w zakresie obciążających je zadań ze zmianami w podziale dochodów publicznych, zastrzeżenia wynikają z faktu, iż nieodpłatnie przekazane nieruchomości mogą wymagać znacznych nakładów finansowych (na remonty, zarząd i administrowanie etc.). Wreszcie, po trzecie – zakwestionowana regulacja budzi wątpliwości w kontekście art. 2 Konstytucji, jako że nie respektuje wynikającej zeń zasady poszanowania wolności i praw jednostki, a także w sposób nieuzasadniony uprzywilejowuje jeden z podmiotów, obciążając drugi obowiązkami związanymi z przekazywaną nieruchomością.
2. Wyrokiem z 21 października 2008 r., sygn. P 2/08 (OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 139), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 81 ust. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” jest niezgodny z art. 2 i art. 165 Konstytucji oraz z art. 4 ust. 2 i 6 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 124, poz. 607, ze zm.). W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zarówno gminy, jak i skomercjalizowane przedsiębiorstwo PKP SA występują w sporze będącym przyczyną wystąpienia do TK jako podmioty prywatnoprawne, dysponujące własnym majątkiem, nie zaś jako podmioty publicznoprawne. Kwestionowany przepis należy więc oceniać z punktu widzenia standardów i rozwiązań prawa prywatnego. Potwierdza to wysłowiona w art. 165 Konstytucji zasada, iż gminy uczestnicząc w obrocie cywilnoprawnym, zwłaszcza w zakresie prawa własności i praw majątkowych, powinny być traktowane jak inne podmioty prywatnoprawne.
Tymczasem narzucenie gminie, w oderwaniu od jej woli, statusu właściciela nieruchomości wraz ze wszystkimi obciążeniami, narusza fundamentalne dla obrotu cywilnoprawnego zasady równości podmiotów i autonomii woli stron, stanowiące komponent zasady demokratycznego państwa prawnego. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W związku z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2008 r., sygn. P 2/08, postępowanie w sprawie niniejszej należy umorzyć, jednak z odmiennym uzasadnieniem co do badania konstytucyjności art. 81 ust. 5 oraz art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.
U. Nr 84, poz. 948, ze zm.; dalej: ustawa o kom. PKP). Zbędność wydania wyroku w zakresie dotyczącym zbadania zgodności z Konstytucją art. 81 ust. 5 ustawa o kom. PKP jest konsekwencją utraty przez ten przepis mocy obowiązującej oraz obowiązywania w postępowaniu przed Trybunałem zasady ne bis in idem. W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału zagadnienie to nie wymaga szerszego rozwinięcia (zob. przykładowo postanowienia TK z: 3 października 2001 r., sygn. SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 28 lipca 2003 r., sygn. P 26/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 73).
Z tego też względu na aktualność wniosku o umorzeniu postępowania nie ma wpływu fakt, iż w postępowaniu zainicjowanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Myśliborzu podano dodatkowy wzorzec kontroli, nieobjęty kontrolą trybunału w postępowaniu w sprawie o sygn. P 2/08, w postaci art. 167 ust. 4 Konstytucji. Jeżeli chodzi o ocenę konstytucyjności art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP, należy podkreślić, że wprawdzie w petitum pytania prawnego Sądu Rejonowego w Myśliborzu jako przedmiot kontroli wskazano wszystkie wymienione powyżej jednostki redakcyjne art. 81 ustawa o kom.
PKP (tj. ust. 1, 2 i 5), jednak dla istoty sformułowanych zarzutów centralne znaczenie ma bezspornie ust. 5 tego artykułu. Zakwestionowane przepisy, rozpatrywane łącznie, kształtują mechanizm jurydyczny przekazywania nieruchomości przedsiębiorstw PKP SA na rzecz właściwych miejscowo gmin, jednak akcentowanym przez pytający sąd źródłem wadliwości tego mechanizmu jest wynikający z art. 81 ust. 5 ustawa o kom. PKP SA brak konieczności wyrażenia przez gminę zgody na takie przekazanie. Innymi słowy, wątpliwości konstytucyjne pytającego sądu nie wiążą się z samą możliwością przekazania wskazanych w art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom.
PKP nieruchomości gminom, czy też wymaganiem, żeby następowało to na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, ale z tym, że pomimo cywilnoprawnego charakteru stosunku prawnego łączącego PKP SA i gminę, może to nastąpić wbrew jej woli. Tymczasem przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP normują jedynie przesłanki i zakres przedmiotowy opisanego mechanizmu. Wskutek wydania wyroku Trybunału w sprawie o sygn. P 2/08 upada podstawa dla formułowania zastrzeżeń dotyczących konstytucyjności art. 81 ust. 1 ustawa o kom.
PKP; niespełnione pozostają także warunki dopuszczalności wystąpienia z pytaniem prawnym wskazane w art. 193 Konstytucji oraz art. 3 ustawy o trybunale Konstytucyjnym. Treść art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP należy aktualnie rozpatrywać w kontekście wyraźnie zastrzeżonego w art. 81 ust. 4 umownego trybu przekazania nieruchomości, a więc z uwzględnieniem wiodącej w prawie cywilnym roli zasady autonomii woli stron. W efekcie – co podkreślił Trybunał w wyroku w sprawie o sygn. P 2/08 – nie będzie mogło nastąpić przekazanie nieruchomości gminie bez jej woli.
W kontekście sprawy zawisłej przed Trybunałem oznacza to niedopuszczalność orzekania w zakresie dotyczącym art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP. Po wydaniu wyroku TK w sprawie o sygn. P 2/08 nie występuje bowiem funkcjonalna przesłanka dopuszczalności pytania prawnego w postaci związku pomiędzy odpowiedzią na nie, a rozstrzygnięciem sprawy zawisłej przed sądem. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.