Constitutional complaint dismissed due to failure to meet formal requirements for a valid legal signature.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the constitutional complaint filed by a transport company against specific Civil Code provisions regarding damages. The applicant argued that the contested norms violated constitutional guarantees of freedom of enterprise and fair contract terms. However, the court determined the complaint was inadmissible because the required legal document lacked a valid signature, containing only a non-compliant initial mark instead of a full name.
Legislator headnote
AI generatedArt. 20 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym; Art. 48 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym: A constitutional complaint is inadmissible if it fails to meet formal procedural requirements, specifically the mandatory requirement of a handwritten signature by an attorney or legal advisor containing the full name.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
235/6/B/2008 POSTANOWIENIE z dnia 1 lipca 2008 r. Sygn. akt Ts 300/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Janusz Niemcewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Przedsiębiorstwo Komunikacyjno Spedycyjne TYCHY o zbadanie zgodności: art. 359 § 2.1 oraz art. 359 § 2.2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 64 ust. 2 i art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 grudnia 2007 r. skarżąca domaga się uznania art. 359 § 2.1. oraz art. 359 § 2.2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) za niezgodne z art. 64 ust. 2 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji „lub alternatywnie w zakresie określenia obowiązywania normy prawnej art. 359 § 2.1 k.c. oraz art. 359 § 2.2 k.c. ponad dyspozycję art. 76 Konstytucji za sprzeczny z art. 64.2 Konstytucji oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji”. Skarżąca wskazuje, że w jej rozumieniu art. 64 ust. 2 Konstytucji został naruszony w ten sposób że „na jedną ze stron umowy nakłada wprost oraz pośrednio znaczne ciężary i ryzyko gospodarcze, a jednocześnie czyni bezkarnym drugą ze stron umowy niewywiązującą się z umowy, która profity z tejże umowy już odebrała”.
Nadto, zaskarżone normy „bezpodstawnie ograniczają zakres wolności działalności gospodarczej i swobodnego kształtowania umów przez przedsiębiorców między sobą”. Mechanizm ten, w ocenie skarżącej, jest zbliżony do wskazanego w orzeczeniu TK z 27 listopada 2006 r. (K 47/04, OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 153). Skarżąca podnosi, że w myśl uzasadnienia projektu ustawy o zmianie k.c., która wprowadziła zaskarżone przepisy, powstały one celem ochrony praw określonych w art. 76 Konstytucji, tymczasem ich umiejscowienie w k.c. spowodowało rozciągnięcie stosowania przepisu ponad normę określoną w art. 76 Konstytucji.
W uzasadnieniu skarżąca wskazuje również, że „każdy dłużnik skarżącego może w istniejącym stanie prawnym miesiącami, a nawet latami, uchylać się od spełnienia zobowiązania za wykonany przewóz i nie ponosi z tego tytułu żadnych istotnych dolegliwości. Odsetki bowiem, jakie będzie musiał ewentualnie uregulować nie pokryją szkody powoda wynikłej z powodu braku środków na wykonywanie kolejnych przewozów”. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną w związku z wyrokiem zaocznym wydanym przez Sąd Rejonowy w Tychach 14 maja 2007 r. (sygn. akt VI GC 92/07/3), w którym sąd ten uwzględnił powództwo skarżącej o zapłatę, ustalając obowiązek pozwanego do zapłaty odsetek maksymalnych i oddalił powództwo w zakresie odsetek wyższych.
Apelację od tego wyroku w zakresie wysokości odsetek oddalił Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 20 listopada 2007 r. (sygn. akt XIX Ga 478/07). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Pierwsze zagadnienie, które wymagało rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, dotyczy określenia zaskarżonej normy. Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), skarżący jest zobowiązany do dokładnego określenia zaskarżonej normy, na podstawie której sąd lub organ administracji ostatecznie orzekł o jego konstytucyjnych prawach lub wolnościach.
„Oznaczenie kwestionowanego aktu normatywnego następuje w powszechnie przyjęty sposób, tj. przez przytoczenie jego pełnego tytułu wraz z datą wydania oraz miejsca urzędowej publikacji. Jeżeli kwestionowana jest tylko część aktu – konieczne jest precyzyjne oznaczenie tej części, co następuje przez wskazanie numeru artykułu, a ewentualnie także paragrafu, ustępu, punktu lub innych mniejszych jednostek redakcyjnych tekstu prawnego. W tym zakresie, zgodnie z przyjętą praktyką stosuje się reguły określone w zasadach techniki prawodawczej (por. w szczególności § 59 oraz § 158 i nast. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie »Zasad techniki prawodawczej« /Dz.
U. Nr 100, poz. 908/). Jeżeli zarzut dotyczy nie całej treści przepisu, a tylko jej zastosowania w niektórych sytuacjach, konieczne jest określenie, do jakiego zakresu (pod względem podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) odnosi się zarzut” (wyrok TK z 8 września 2005 r., P 17/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 90). Kodeks cywilny w obowiązującym brzmieniu nie zawiera przepisów oznaczonych jako art. 359 § 2.1 oraz art. 359 § 2.2. Także uzasadnienie skargi konstytucyjnej udziela tylko nieprecyzyjnych wskazówek, o jakie przepisy chodzi.
Dopiero wnikliwa lektura wyroków dołączonych do skargi konstytucyjnej uzasadnia w pewien sposób tezę, że w ten wadliwy sposób skarżąca wskazała art. 359 § 21 oraz art. 359 § 22 k.c., stanowiące, iż maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne – art. 359 § 21 k.c.), a jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne (art. 359 § 22 k.c.).
Kolejny problem powstający na tle niniejszej skargi konstytucyjnej dotyczy zakresu zaskarżenia. Skarżąca wskazuje bowiem żądania alternatywne: uchylenia art. 359 § 21 k.c. oraz art. 359 § 22 k.c. w całości lub „ponad dyspozycję art. 76 Konstytucji”. Ze względu na to, że żaden z zaskarżonych przepisów nie zawiera elementów określających kwalifikację podmiotową ich adresatów, w tym ostatnim wypadku chodziłoby o brak w ich treści wyłączenia z zakresu ich zastosowania podmiotów niebędących konsumentami lub najemcami w rozumieniu art. 76 Konstytucji.
Tym samym, żądanie to odnosi się do pominięcia prawodawczego, które nie podlega kontroli Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok TK z 8 września 2005 r., P 17/04) i skarga może być rozpatrywana jedynie w odniesieniu do pierwszej alternatywy, tj. niezgodności z Konstytucją zaskarżonych przepisów w całości. Nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu uzasadnione jest wówczas, gdy w jej treści skarżący uprawdopodobni naruszenie w jego sprawie wskazanego przez siebie konstytucyjnego prawa lub wolności. W art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK nie chodzi bowiem tylko o wskazanie jakiegokolwiek prawa podmiotowego, lecz takiego, które w danej sprawie, na podstawie okoliczności można uznać za naruszone orzeczeniem wydanym w sprawie skarżącego.
Skarżąca w treści niniejszej skargi konstytucyjnej powołuje się na naruszenie prawa do równej ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji) oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy (art. 65 ust. 1 Konstytucji). Analiza zarówno skargi konstytucyjnej, jak też dołączonych do niej wyroków wskazuje, że przedmiotowe postępowanie nie dotyczyło w żadnym sensie wolności wyboru zawodu, ani też jego wykonywania, ani tym bardziej wyboru miejsca pracy. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji wyraża bowiem pozytywny aspekt wolności pracy i obejmuje możliwość wyboru rodzaju pracy (element kwalifikatywny), pracodawcy (element podmiotowy) i miejsca pracy (element przestrzenny).
Konstytucyjna wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy zagwarantowana jest natomiast wówczas, gdy każdy mieć będzie swobodny dostęp do wykonywania zawodu, warunkowany tylko talentami i kwalifikacjami, a następnie rzeczywistą możliwość wykonywania swojego zawodu (por. wyroki TK z: 23 czerwca 1999 r., K. 30/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 101; 19 października 1999 r., SK 4/99, OTK ZU nr 6/1999, poz. 119; 27 lipca 2006 r., SK 43/04, OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 89). Wskazane zagadnienia nie były przedmiotem postępowania, w którym spór toczył się w zakresie wysokości odsetek należnych na postawie czynności prawnej.
Tym samym, w tym punkcie skarga konstytucyjna nie spełnia kwalifikacji wymaganej przez art. 79 ust. 1 Konstytucji. Jako drugie z naruszonych praw skarżąca wskazuje prawo do równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych. W skardze brak jednak wskazania, jakie prawo majątkowe skarżącej doznało w przedmiotowym postępowaniu uszczerbku. Konstytucja w art. 64 nie chroni bowiem majątku podmiotów prawa jako całości, lecz jedynie poszczególne prawa, spośród których wymieniona (i szczególnie potraktowana, vide art. 64 ust. 3 Konstytucji) została tylko własność.
Domagając się równej ochrony praw majątkowych skarżący musi zatem, w myśl art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK wskazać naruszone inne prawo majątkowe w rozumieniu art. 64 ust. 2 Konstytucji. Naruszenie innych praw majątkowych w niniejszej skardze konstytucyjnej nie zostało uprawdopodobnione także z innego względu: art. 359 § 21 k.c. oraz art. 359 § 22 k.c. nie przewidują żadnego rozróżnienia w zakresie swojego zastosowania ze względu na kryteria podmiotowe lub przedmiotowe. Każdy adresat tych norm traktowany jest zatem tak samo: niezależnie od tego, kto i w treści jakiej czynności prawnej zawarł postanowienie o odsetkach przekraczających dopuszczalną – w myśl art. 359 § 21 k.c. – wysokość, spotka się z sankcją przewidzianą w art. 359 § 21 k.c. Nie znajduje poparcia w materiale normatywnym teza, jakoby strona zalegająca ze spełnieniem świadczenia pieniężnego była „bezkarna”, jak sugeruje to skarżąca: oprócz domagania się odsetek (za samo opóźnienie) wierzyciel jest również uprawniony do domagania się odszkodowania w pełnej wysokości (art. 361 § 2 k.c.) na podstawie art. 471 w zw. z art. 481 § 3 k.c., jeżeli opóźnienie w płatności wyniknęło z okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.
Za nieuzasadnione Trybunał uznaje zarzut wskazujący, że reguły przewidziane przez art. 359 § 21 k.c. i art. 359 § 22 k.c. odpowiadają mechanizmowi uregulowanemu w uznanych za niekonstytucyjne art. 4 ust. 4 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o gwarancji zapłaty za roboty budowlane (tekst pierwotny: Dz. U. Nr 180, poz. 1758; dalej: u.g.z.). W odniesieniu do pierwszej z wymienionych norm Trybunał uznał ją bowiem za niezgodną z art. 2 Konstytucji, uzasadniając to w pierwszej kolejności niewłaściwym odniesieniem się do wysokości kosztów udzielonej gwarancji zapłaty, zwyczajowo przyjętych w sytuacji, w której taki zwyczaj nie mógł się jeszcze wykształcić, jak również nierównomiernym ryzykiem finansowym związanym z ponoszeniem kosztów gwarancji.
Zaskarżone w niniejszej skardze konstytucyjnej art. 359 § 21 k.c. i art. 359 § 22 k.c. nie zawierają klauzul generalnych, ani też nie rozkładają nierównomiernie ryzyka finansowego na strony umowy; należy raczej zwrócić uwagę, o czym była już mowa powyżej, że uprawnienie do domagania się odsetek uzależnione jest tylko od obiektywnego faktu niespełnienia zobowiązania pieniężnego w terminie i nie wyklucza ono dochodzenia dalej idących roszczeń odszkodowawczych (art. 481 § 3 k.c.); dłużnik zobowiązany do świadczenia niepieniężnego ponosi natomiast tylko odpowiedzialność odszkodowawczą, do realizacji której oprócz obiektywnego nienależytego wykonania zobowiązania (np. po terminie) wymagane jest także spełnienie się przesłanki subiektywnej: musi ono być konsekwencją okoliczności, za którą dłużnik ponosi odpowiedzialność (art. 471 k.c.), w szczególności – niedochowania należytej staranności (art. 472 k.c.).
Także w odniesieniu do art. 5 ust. 1 i 2 u.g.z. przyczynę stwierdzenia ich niekonstytucyjności stanowiła nieprecyzyjność zawartych w nich sformułowań dotyczących terminu i wysokości gwarancji; zarzutu tego nie sposób uczynić zaskarżonym w niniejszej sprawie art. 359 § 21 k.c. i art. 359 § 22 k.c. Zauważyć wreszcie należy, że wskazane przepisy u.g.z. zostały uznane za niezgodne wyłącznie z art. 2 Konstytucji i zawartą w nim zasadą poprawnej legislacji, mimo wskazania przez wnioskodawcę (Rzecznika Praw Obywatelskich) także dalszych wzorców kontroli.
Tymczasem w postępowaniu przed Trybunałem zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej, odmiennie niż w przypadku wniosku RPO, art. 2 Konstytucji może stanowić wzorzec kontroli tylko wówczas, gdy skarżący wskaże i uprawdopodobni wywiedzione z zawartych w nim zasad prawo podmiotowe niewysłowione w innych przepisach Konstytucji (por. wyrok TK z 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 i postanowienie TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Dodatkowo Trybunał zwraca uwagę, że skarga konstytucyjna musi spełniać wymagania dotyczące pisma procesowego (art. 20 ustawy o TK w zw. z art. 126 k.p.c.) oraz zostać sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego (art. 48 ustawy o TK).
Oznacza to, że powinna ona zawierać m.in. podpis pełnomocnika skarżącego. W doktrynie prawa cywilnego nie budzi wątpliwości, że dyrektywy językowe i funkcja nadana podpisowi wymagają, aby wskazywał on jego autora i dane, które go indywidualizują. Należą do nich przede wszystkim imię i nazwisko, przy czym funkcję indywidualizującą pełni głównie nazwisko – podpis zatem powinien zawierać imię i nazwisko lub co najmniej nazwisko podpisującego, w sposób niekoniecznie czytelny, z możliwością opuszczenia kilku liter, lecz charakterystyczny dla osoby podpisanej.
Stanowi on bowiem wiarygodną gwarancję, że pochodzi od osoby, której ściśle osobiste cechy odzwierciedla charakter pisma, a zarazem wskazówkę, że podpisane oświadczenie ma charakter definitywny. Funkcji tych nie może natomiast spełnić parafka, składająca się z inicjału, oznaczająca przyjęcie pewnych oświadczeń do wiadomości, niewskazująca na stanowczy charakter oświadczenia (por. Z. Radwański, w: System Prawa Prywatnego. Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, t. 2, Warszawa 2002, s. 125, 126; uchwała SN z 30 grudnia 1993 r., III CZP 146/93, OSNC 1994, Nr 5, poz. 94; a w odniesieniu do obowiązywania tej zasady w postępowaniu cywilnym, postanowienie SN z 17 kwietnia 1967 r., II PZ 22/67, Lex nr 6142;
NP 1967, Nr 12, s. 1720). Tymczasem, wszystkie dokumenty przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu opatrzone są wyłącznie pieczątką radcy prawnego (niespełniającą wymogu własnoręczności) oraz nieczytelną „parafką”, w której nie udaje się ustalić choćby jednej litery nazwiska „podpisującego” radcy prawnego. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, orzeczono jak w sentencji.