Constitutional complaint dismissed; Court rejects review of tax law interpretation disputes under property rights.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the appeal against its previous decision to reject the constitutional complaint filed by Joanna Majorczyk. The complainant argued that tax payment triggering forced execution violated her property rights and the principle of legal trust under the Polish Constitution. The Court ruled that it cannot adjudicate on the substantive interpretation of tax regulations or the nature of tax obligations when significant divergences exist among administrative and judicial bodies.
Legislator headnote
AI generatedArt. 64 ust. 2 Konstytucji; Art. 2 Konstytucji: The Constitutional Court cannot rule on the constitutionality of tax laws based on divergent interpretations by lower authorities unless a specific interpretation has become clearly established in binding case law.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
144/4/B/2006 POSTANOWIENIE z dnia 27 lipca 2006 r. Sygn. akt Ts 146/05 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wiesław Johann – przewodniczący Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska – sprawozdawca Marian Zdyb, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2005 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Joanny Majorczyk, p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE: W skardze konstytucyjnej z 19 sierpnia 2005 r. wniesiono o stwierdzenie niezgodności art. 6 ust. 1 pkt 1a tiret 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.
U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.; dalej: ustawa o restrukturyzacji) z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji oraz art. 9 Konstytucji w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr I do Konwencji; oraz art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa), z osobna albo łącznie z art. 6 ust. 1 pkt 1a tiret 1 ustawy o restrukturyzacji w zw. z art. 9 pkt 1 tej ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej zaskarżony przepis art. 59 § 1 ordynacji podatkowej rozumiany w ten sposób, że zapłata należności podatkowej i odsetek w sytuacji zagrożenia przymusową egzekucją powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, prowadzi do naruszenia zasady równej ochrony własności.
Podatnik, który zapłacił podatek znajduje się w gorszej sytuacji niż podatnicy, którzy podatku nie zapłacili, nie może bowiem korzystać z możliwości restrukturyzacji należności podatkowej. Podatnik, który wypełnił swój obowiązek zostaje pozbawiony dobrodziejstwa płynącego z innych przepisów (ustawy o restrukturyzacji) i traci przez to część majątku, co narusza prawo do ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Naruszenie wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa prawnego polega w przekonaniu skarżącej na nieprzewidywalności działania ustawodawcy i zbyt szybkim wprowadzeniu ustawy o restrukturyzacji, której projekt skierowano do Sejmu już po dniu dokonania przez skarżącą zapłaty.
Zdaniem skarżącej przepis art. 6 ust. 1 pkt 1a tiret 1 ustawy o restrukturyzacji jest sprzeczny z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr I do Konwencji gdyż wprowadza dyskryminację oraz narusza prawo do niezakłóconego korzystania z mienia. Postanowieniem z 20 grudnia 2005 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, uznając zarzuty skarżącej za oczywiście bezzasadne. W wydanym orzeczeniu Trybunał uznał, że wskazywane przez skarżącą zagadnienie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego i określenia charakteru świadczenia na poczet wymagalnego zobowiązania podatkowego nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, ich istota związana jest bowiem z rozbieżnościami w ocenie wskazanych przepisów ordynacji podatkowej przez organy podatkowe i sądy administracyjne, oraz skutków spełniania obowiązku podatkowego, a więc z niejednolitą wykładnią przepisów, która nie może być przedmiotem rozpoznania Trybunału.
Trybunał uznał ponadto, że zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia prawa do ochrony własności i prawa do równego traktowania w związku z wprowadzeniem ustawy o restrukturyzacji należności publicznoprawnych w kontekście przepisów ordynacji podatkowej mają charakter oczywiście bezzasadny. Jak stwierdzał to już wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny, wyrażona w art. 64 ust. 2 Konstytucji zasada ochrony własności nie ma bezpośredniego zastosowania do przepisów określających obowiązki podatkowe. Trybunał może ingerować w tę dziedzinę wówczas, gdy unormowania ustawowe poddawane kontroli godzą w sposób oczywisty w inne normy, zasady lub wartości konstytucyjne; nie ma w każdym razie podstaw do ingerencji, gdy ustawodawca wybrał jeden z możliwych wariantów uregulowania danej kwestii, nawet w razie wątpliwości, czy wybrał wariant najlepszy.
Trybunał przypomniał, że restrukturyzacja należności podatkowych jest w istocie zwolnieniem z obowiązku zapłaty należnej daniny na rzecz państwa. Możliwość restrukturyzacji należności nie jest więc prawem, lecz szczególnym przywilejem przyznawanym przez ustawodawcę w uzasadnionych wypadkach. W tej sytuacji wyłączenie z grona podmiotów uprawionych do korzystania z tego przywileju nie może być samo w sobie traktowane jako naruszenie ochrony własności i narażenie na stratę majątkową. Analiza zaskarżonych przepisów oraz stanu faktycznego wskazanego w skardze konstytucyjnej przekonuje, że oczywiście nietrafny jest także zarzut naruszenia zasady równości.
Uprawnienie do ubiegania się o możliwość restrukturyzacji należności publiczoprawnych przyznano bowiem wszystkim podmiotom, które na dzień wejścia w życie ustawy spełniały określone w niej warunki, tj. po pierwsze – posiadali zaległości podatkowe, po drugie – należności te znane były na dzień 30 czerwca 2002 r. Skarżąca jednak w dniu wejścia w życie wskazanych przepisów nie spełniała pierwszego z tych warunków, a więc nie sposób uznać, by jej sytuacja była równa sytuacji innych podmiotów, których należność istniała w dniu wejścia w życie ustawy.
Ponadto Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem kontroli w trybie skargi konstytucyjnej może być jedynie zgodność z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, co wyłącza możliwość orzekania Trybunału w zakresie zarzutów związanych z wskazanymi jako wzorce oceny zgodności zaskarżonych przepisów art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr I do Konwencji. Zażalenie na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu wniósł pełnomocnik skarżącej.
Skarżąca wskazała w nim, że zapłata podatku dokonana przez skarżącą nie była dobrowolna, dokonano jej bowiem pod rygorem zastosowania przymusu państwowego i sytuacji przymusowej w związku z koniecznością uzyskania zaświadczenia o braku zaległości podatkowych przez męża skarżącej. Skarżąca nie uznała zatem spełnionego świadczenia jako świadczenia bezspornego, czynności zmierzające do restrukturyzacji zaległości podjęła zaś dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie umorzenia odsetek. Ponadto skarżąca podniosła brak uzasadnienia uznania niedopuszczalności nadania biegu skardze konstytucyjnej w zakresie wzorca konstytucyjnego zawartego w art. 2 Konstytucji oraz brak rozpoznania zarzutu niezgodności art. 59 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej w związku z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji, brany z osobna albo łącznie z art. 6 ust. 1 pkt 1a tiret 1 tej ustawy z art. 64 ust. 2 Konstytucji.
Skarżąca wskazała ponadto, że odmowa oceny zgodności z Konstytucją rozbieżnej wykładni przepisów prawa podatkowego jest ucieczką od interpretacji przepisów prawa i oznacza nierozpoznanie istoty sprawy przez Trybunał. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w zażaleniu nie podważają ustaleń dokonanych w przedmiotowym postanowieniu i w ocenie Trybunału nie zasługują na uwzględnienie. Zarzuty sformułowane w zażaleniu stanowią w części powtórzenie stanowiska skarżącej, wobec tego znajdują do nich zastosowanie uwagi sformułowane przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu z 20 grudnia 2005 r.
Skarżąca kwestionuje charakter spełnionego przez nią obowiązku dokonania zapłaty podatku należnego, w wysokości określonej przez samą skarżącą w korekcie zeznania podatkowego. Przymusowy charakter tego obowiązku wynika w jej przekonaniu z istniejącego rygoru zastosowania przymusu państwowego i sytuacji przymusowej w związku z koniecznością uzyskania zaświadczenia o braku zaległości podatkowych przez męża skarżącej. Zauważyć należy w tym kontekście, że obowiązek podatkowy jest jednym z powszechnych obciążeń ponoszonych przez podatnika.
Sam jego charakter wskazuje na obowiązek uiszczania należności podatkowych, których przeznaczeniem jest realizacja celów ponadindywidualnych, ogólnospołecznych w państwie. Prawny charakter świadczenia oraz rygor przymusu państwowego zabezpieczać mają prawidłowe wywiązywanie się podatników z tego obowiązku. Spełnienie obowiązku podatkowego nie może być więc kwestionowane z tego powodu, że jedyną motywacją do jego wykonania była grożąca – choć niezrealizowana – możliwość zastosowania uprawnień władczych państwa w stosunku do podatnika.
Trybunał Konstytucyjny przypomina, że zasada wywiedziona z art. 2 Konstytucji nie może stanowić bezpośredniego źródła konstytucyjnych praw podmiotowych. Odwołanie się do wyrażonej w nim zasady demokratycznego państwa prawnego musi być poprzedzone określeniem przysługującego skarżącemu prawa lub wolności rangi konstytucyjnej, w związku z którym zasady te zostały naruszone (por. np. postanowienia z: 27 kwietnia 1998 r., sygn. Ts 46/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 39; 3 listopada 1998 r., sygn. Ts 116/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 10; 30 listopada 1999 r., sygn.
Ts 97/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 19; 15 listopada 2000 r., sygn. Ts 86/00, OTK ZU nr 8/2000, poz. 308; 10 stycznia 2001 r., sygn. Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12). Stwierdzenie więc oczywistej bezzasadności zarzutów skarżącej w zakresie wzorców wyrażonych w art. 64 ust. 2, a także art. 32 Konstytucji powoduje – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – niedopuszczalność orzekania o zgodności kwestionowanych przepisów z art. 2 Konstytucji. Także w zakresie zarzutów skarżącej kierowanych przeciwko treści art. 59 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji zastosowanie znajdują w pełni uwagi dotyczące wzorca konstytucyjnego, o którym mowa w art. 64 ust. 2 Konstytucji, zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Uznanie przez skarżącą, że odmowa oceny zgodności z Konstytucją rozbieżnej wykładni przepisów prawa podatkowego jest ucieczką od interpretacji przepisów prawa i prowadzi do nierozpoznania istoty sprawy przez Trybunał, oznacza całkowite niezrozumienie przez skarżącą istoty skargi konstytucyjnej. Środek ten, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, służy ochronie wolności i praw jednostki naruszonych w wyniku oparcia ostatecznego orzeczenia w jej sprawie o przepis niezgodny z Konstytucją. Tym samym Trybunał władny jest dokonywać oceny zgodności z Konstytucją przepisu, a nie jego niejednolitej wykładni.
Jak wynika z utrwalonej linii orzeczniczej Trybunału jedynie wówczas, gdy określony sposób rozumienia przepisu ustawy utrwalił się już w sposób oczywisty, a zwłaszcza, jeśli znalazł jednoznaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego bądź Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, że przepis ten – w praktyce stosowania – nabrał takiej właśnie treści, jaką odnalazły w nim najwyższe instancje sądowe naszego kraju. Jeżeli zaś tak rozumiany przepis nie da się pogodzić z normami, zasadami lub wartościami konstytucyjnymi, to Trybunał Konstytucyjny może orzec o jego niezgodności z Konstytucją i tym sposobem umożliwić ustawodawcy bardziej precyzyjne i jednoznaczne uregulowanie danej kwestii (wyrok TK z 9 maja 2005 r., sygn.
SK 14/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 47). W niniejszej sprawie do czynienia mamy z istotnymi rozbieżnościami w wykładni przepisów prawa podatkowego, zasadnie więc Trybunał uznał niedopuszczalność orzekania w tym zakresie. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, należało nie uwzględnić zażalenia wniesionego na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania niniejszej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.