Constitutional complaint dismissed for failure to exhaust legal remedies and lack of connection between final judgment and challenged law.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court refused to continue the constitutional complaint filed by Ryszard Borucki regarding specific articles of the Civil Procedure Code. The applicant argued that procedural rules violated his right to a court and equality before the law, but the Court found he had not exhausted all legal remedies by failing to challenge the final Supreme Court decision within the proper timeframe. Furthermore, the Court determined that the final judgment relied on different legal provisions than those challenged, breaking the necessary causal link required for constitutional review.
Legislator headnote
AI generatedArt. 77 ust. 2 Konstytucji; Art. 32 Konstytucji; Exhaustion of domestic remedies is a prerequisite for constitutional complaints, and a valid complaint must demonstrate a direct causal link between the final judicial decision and the specific provision under review.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
244/5/B/2006 POSTANOWIENIE z dnia 12 października 2006 r. Sygn. akt Ts 85/06 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Ryszarda Boruckiego o zbadanie zgodności:
1) art. 117 w związku z art. 164 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) z art. 77 ust. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 3941 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) z art. 77 ust. 2 i art. 32 Konstytucji;
3) art. 871 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) z art. 45 ust. 1 i art. 32 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE: W skardze konstytucyjnej złożonej 10 kwietnia 2006 r. zarzucono, iż art. 117 w zw. z art. 164 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) są niezgodne z art. 77 ust. 2 i art. 32 Konstytucji, ze względu na to, że ograniczają prawo do wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia sądu pierwszej instancji w ten sposób, że termin do wniesienia zażalenia nie ulega zawieszeniu ani przerwie na skutek złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; nawet wówczas, gdy postępowanie w sprawie zażalenia objęte jest przymusem adwokacko – radcowskim.
Skarżący zarzuca także art. 3941 k.p.c. niezgodność z art. 77 ust. 2 Konstytucji polegającą na zamknięciu drogi sądowej w zakresie rozpoznania środka odwoławczego wniesionego od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji poprzez wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego przed Sądem Najwyższym w sprawach dotyczących zażaleń na postanowienia sądu drugiej instancji. W skardze konstytucyjnej skarżący podnosi ponadto, że art. 871 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 32 Konstytucji, ponieważ wprowadza swoisty cenzus majątkowy i uzależnia rozpatrzenie sprawy przez Sąd Najwyższy od zdolności poniesienia przez stronę kosztów zastępstwa procesowego przez adwokata lub radcę prawnego.
Skarżący wniósł skargę konstytucyjną po długotrwałym i bezskutecznym postępowaniu międzyinstancyjnym (toczącym się pod sygn. akt VI Pa 297/02), zmierzającym do ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu celem wniesienia do Sądu Najwyższego kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 16 kwietnia 2003 r. Wyrokiem tym (sygn. akt VI Pa 297/02) została oddalona apelacja skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie z 31 lipca 2002 r. (sygn. akt P 1521/00) oddalającego powództwo o przywrócenie skarżącego do pracy, odszkodowanie i ewentualnie dopuszczenie do pracy.
Postanowieniem z 10 lipca 2003 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustanowił dla skarżącego pełnomocnika w osobie radcy prawnego Mieczysława Przytuły, który jednak odmówił sporządzenia kasacji powołując się na oczywisty brak podstaw do jej wniesienia. Skarżący wniósł następnie do Sądu Okręgowego w Szczecinie wniosek o ustanowienie kolejnego pełnomocnika celem sporządzenia kasacji. Postanowieniem z 4 września 2003 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił wniosek. W związku z tym skarżący ustanowił pełnomocnika z wyboru, który wniósł w jego imieniu do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu Okręgowego w Szczecinie kasację od wyroku Sądu Okręgowego oddalającego apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji.
Postanowieniem z 6 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu i odrzucił kasację jako wniesioną po upływie ustawowego terminu. Skarżący wypowiedział pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi i wniósł do Sądu Okręgowego w Szczecinie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z 6 lutego 2004 r. o odmowie przywrócenia terminu i odrzuceniu kasacji, wniosek ten został oddalony. Wobec powyższego skarżący osobiście wniósł wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 6 lutego 2004 r. wraz z zażaleniem na to postanowienie.
Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 20 września 2004 r. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu oraz odrzucił zażalenie jako wniesione po upływie ustawowego terminu. Skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w Szczecinie kolejny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia zażalenia na ostatnio wymienione postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie odrzucające zażalenie na postanowienie o odmowie ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z 19 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie wniosek ten oddalił.
Postanowienie z 19 listopada 2004 r. zostało zaskarżone przez skarżącego sporządzonym osobiście zażaleniem wniesionym do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu Okręgowego w Szczecinie. Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 29 marca 2005 r. niniejsze zażalenie odrzucił uznając je za niedopuszczalne na podstawie art. 370 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Od ostatniego z wymienionych postanowień Sądu Okręgowego w Szczecinie skarżący wniósł osobiście zażalenie do Sądu Najwyższego. Postanowieniem z 26 września 2005 r. (sygn. akt.
II PZ 24/05) Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie skarżącego wskazując na brak dochowania wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy przyjął, jego zdaniem, korzystniejsze dla skarżącego stanowisko zgodnie z którym do toczącego się postępowania międzyinstancyjnego znajdują zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.
98) i z tego względu zażalenie podlega odrzuceniu na podstawie art. 39319 w zw. z art. 39318 oraz w zw. z art. 397 § 2 i art. 373 k.p.c., a nie zwrotowi, jak musiałoby to mieć miejsce na podstawie art. 871 w zw. z art. 130 § 5 k.p.c. obowiązujących do postępowań wszczętych po dniu 7 lutego 2005 r. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy uznał ponadto zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z 29 marca 2005 r. za prawidłowe, jednakże z błędnym uzasadnieniem. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wystąpić ze skargą konstytucyjną, kwestionując w niej przepisy ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o prawach lub wolnościach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji.
Zasady korzystania z tego środka prawnego precyzuje ustawa z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Zgodnie z art. 46 ust. 1 tej ustawy, skargę konstytucyjną wnieść można po wyczerpaniu przez skarżącego przysługującej w sprawie drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Ze względu na wielokrotne ponawianie przez skarżącego wniosków o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu celem wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego oraz prób dokonywania tej czynności procesowej osobiście lub przez pełnomocnika z wyboru należy wyjaśnić, które z orzeczeń wydanych w toku postępowania międzyinstancyjnego należy uznać za ostateczne w rozumieniu wyczerpania drogi prawnej.
Od daty doręczenia takiego orzeczenia (względnie jego wydania lub dowiedzenia się o jego treści przez skarżącego) biegnie bowiem trzymiesięczny termin zakreślony przez ustawę o Trybunale Konstytucyjnym. Zdaniem skarżącego charakter taki ma dopiero postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005 r. doręczone skarżącemu 11 stycznia 2006 r. W świetle przedstawionych w skardze konstytucyjnej zarzutów w stosunku do art. 117 w zw. z art. 164 k.p.c. stanowisko to należy uznać za błędne, a skargę konstytucyjną wniesioną do Trybunału 10 kwietnia 2006 r. za złożoną po upływie terminu.
Skarżący wskazuje, że jego konstytucyjnie zagwarantowane prawo do wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji zostało naruszone w ten sposób, że bieg terminu do wniesienia zażalenia nie ulega zawieszeniu ani przerwie na skutek złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; nawet wówczas, gdy postępowanie w sprawie zażalenia objęte jest przymusem adwokacko – radcowskim. Z przedstawionych dokumentów jak też z treści skargi konstytucyjnej wynika, że zagadnienie terminu do wniesienia środka odwoławczego (konkretnie: przywrócenia terminu) było przedmiotem postanowienia z Sądu Okręgowego w Szczecinie z 6 lutego 2004 r., zaskarżonego przez skarżącego sporządzonym osobiście (wobec odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu) zażaleniem, odrzuconym następnie postanowieniem tego samego Sądu z 20 września 2004 r.
W dalszym toku postępowania międzyinstancyjnego nie były wnoszone ani rozpatrywane wnioski dotyczące biegu terminu do wniesienia jakichkolwiek środków odwoławczych, a jedynie zagadnienie ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem wniesienia kasacji. Bieg terminów nie stanowił także przedmiotu orzekania przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 września 2005 r. W tym świetle, jak też uwzględniając regulację Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie zaskarżania spraw związanych z biegiem terminów procesowych należy uznać, że do wyczerpania drogi prawnej doszło poprzez zaskarżenie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia kasacji i wydanie na skutek tego zażalenia postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z 20 września 2004 r.
W związku z powyższym termin do wniesienia skargi konstytucyjnej obejmującej zbadanie zgodności art. 117 w zw. z art. 164 k.p.c. nie został dochowany. Postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005 r. należy uznać za wyczerpanie drogi prawnej w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa do sądu przez nałożenie na stronę obowiązku zastępstwa procesowego przez adwokata lub radcę prawnego w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, jeżeli postępowanie takie toczy się przez Sądem Najwyższym.
Zdaniem skarżącego art. 871 § 1 k.p.c. narusza wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu w związku z zasadą równości wynikającą z art. 32 Konstytucji w ten sposób, że zmusza osoby pozostające w ubóstwie do ponoszenia kosztów pełnomocnika z wyboru w tym postępowaniu i w związku z tym różnicuje sytuację procesową stron w zależności od stanu jej majątku (cenzus majątkowy). Trybunał zwraca w tym miejscu uwagę, że przesłanką nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest naruszenie konstytucyjnie gwarantowanych praw i wolności poprzez ostateczne orzeczenie wydane w oparciu o zaskarżony przepis.
Okoliczność naruszenia powinna zostać uprawdopodobniona i podlega ona badaniu w toku wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej. Odnosząc te uwagi do przedstawionej do rozpoznania sprawy Trybunał zauważa, że z uzasadnienia, jak i przede wszystkim z formy orzeczenia Sądu Najwyższego, tj. postanowienie o odrzuceniu zażalenia (a nie zarządzenie o zwrocie) wynika, że podstawą jego wydania nie był zaskarżony art. 871 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym mu ustawą z 22 grudnia 2004 r., lecz obowiązujące przed tą nowelizacją art. 3932, art. 39318, art. 39319 oraz art. 397 § 2 i art. 373 k.p.c. Wskazanych przepisów dotyczących postępowania przed Sądem Najwyższym skarżący nie kwestionuje w niniejszej skardze konstytucyjnej.
Tym samym Trybunał stwierdza brak związku pomiędzy orzeczeniem, z którym skarżący wiąże naruszenie konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu a wskazanym jako przedmiot kontroli przepisem. Do takiego samego wniosku prowadzi analiza zarzutów stawianych wobec art. 3941 k.p.c. ze wskazaniem na postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005 r. Sąd Najwyższy zwraca wprawdzie uwagę na to, że art. 3941 po nowelizacji reguluje ten sam aspekt postępowania, który był ujęty w art. 39318 k.p.c. przed zmianami z 22 grudnia 2004 r. Ze względu na to, że orzeczenie oparte jest na stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie wskazanej w uzasadnieniu ustawy zmieniającej, ewentualne zarzuty skarżącego powinny być skierowane przeciwko art. 39318 k.p.c., a nie art. 3941 k.p.c., który nie stanowił – ze względu na przyjętą przez Sąd Najwyższy wykładnię przepisów przejściowych – podstawy orzeczenia wskazanego jako ostateczne.
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji.