Constitutional complaint dismissed as inadmissible due to lack of standing for a pensioner challenging unemployment benefits rules.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court of Poland dismissed the constitutional complaint filed by Piotr J. regarding the Unemployment Act. The applicant, a pensioner denied unemployment status, argued that the law violated his freedom of occupation under the Constitution. The Court ruled that the complaint was inadmissible because the applicant failed to demonstrate how the specific provision infringed upon his constitutional rights, noting that pensioners and unemployed persons are legally distinct categories requiring separate protection.
Legislator headnote
AI generatedArt. 79 ust. 1 Konstytucji; Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym: A constitutional complaint is inadmissible if the complainant fails to substantiate how the contested provision violates their constitutional rights, particularly when they do not fall within the specific legal category intended to benefit from the challenged regulation.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
139 Postanowienie z dnia 13 lutego 2001 r. Sygn. Ts 147/00 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Piotra J. w sprawie zgodności: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity z 1997 r. Dz.U. Nr 25, poz. 128 ze zm.) z art. 65 ust. 1 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Uzasadnienie: 20 października 2000 r. skierowana została do Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna Piotra J. Skarga sporządzona została przez pełnomocnika z urzędu, ustanowionego dla skarżącego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu z 31 sierpnia 2000 r. W skardze konstytucyjnej zakwestionowano zgodność art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z art. 65 ust. 1 i 5 Konstytucji RP. Skarga konstytucyjna została sformułowana w oparciu o następujący stan faktyczny. Skarżący zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w Świnoujściu o uznanie go za osobę bezrobotną. Decyzją z 25 sierpnia 1999 r. Kierownik Urzędu odmówił powyższemu żądaniu, uzasadniając to pobieraniem przez skarżącego renty inwalidzkiej, co w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) wykluczało dopuszczalność uznania skarżącego za osobę bezrobotną. Decyzję tę utrzymał w mocy Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy (decyzja z 4 października 1999 r.), zaś skarga skarżącego na powyższe rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2000 r. (sygn. akt SA/Sz 1848/99). Zdaniem pełnomocnika skarżącego, kwestionowany przepis ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu pozbawia rencistów wolności wyboru i wykonywania pracy zawodowej oraz wyłącza wobec tej grupy podmiotów ochronę Państwa, wynikającą z art. 65 ust. 5 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny zważył co następuje: Skardze konstytucyjnej Piotra J. nie może być nadany dalszy bieg, dlatego że jest oczywiście bezzasadna. Jedną z przesłanek dopuszczalności występowania ze skargą konstytucyjną jest sformułowanie zarzutu niezgodności przepisu, na podstawie którego ostatecznie orzeczono o konstytucyjnych prawach bądź wolnościach skarżącego, z określonym przez skarżącego konstytucyjnym wzorcem (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Nadto – zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym – wnoszący skargę powinien wykazać w jaki sposób zostały naruszone jego konstytucyjne prawa i wolności.
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga przesłanek tych nie spełnia. Zgodnie z zaskarżonym art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu pojęcie bezrobotny oznacza “osobę (...) nie zatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie (...), jeżeli nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy”. Istota postawionego w skardze zarzutu sprowadza się do tezy, iż po pierwsze, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) pozbawia osoby, które nabyły prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, która wynika z art. 65 ust. 1 Konstytucji, a po drugie, wyłącza w stosunku do nich ochronę państwa, którą ustawodawca konstytucyjny otoczył z mocy art. 65 ust. 5 Konstytucji bezrobotnych. Postawione zarzuty należy uznać za oczywiście bezzasadne, ponieważ, po pierwsze, pomiędzy ich podstawą normatywną a wskazanymi regulacjami konstytucyjnymi nie zachodzi niezbędny związek treściowy i w związku z tym, po drugie, skarżący nie wykazał w jaki sposób doszło do naruszenia jego praw i wolności konstytucyjnych.
W skardze przeciwstawiono sobie dwie normy konstytucyjne, z których jedna chroni obecny status socjalny skarżącego jako rencisty, a druga stanowi podstawę przeciwdziałania zjawisku społecznemu w postaci bezrobocia. W sprawie jest bezsporne, że skarżący nabył prawo do świadczenia z tytułu renty inwalidzkiej na podstawie właściwych przepisów emerytalno-rentowych. Uprawnienie to pozostaje pod ogólną ochroną art. 67 ust. 1 Konstytucji. Z przepisu tego wynika, że zakres i formy zabezpieczenia społecznego określi odpowiednie ustawodawstwo.
Z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) – także z uchylonego przez nią wcześniejszego ustawodawstwa w tym zakresie – i innych ustaw szczególnych wynika, że prawodawca prawo do renty i emerytury skorelował co do zasady z zaniechaniem aktywności zawodowej uprawnionych z tego tytułu jednostek. Jednocześnie ustawodawca rencistom i emerytom umożliwił – pod pewnymi warunkami – kontynuowanie zatrudnienia. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ustawodawca ujął relację pomiędzy prawem do określonej formy zabezpieczenia społecznego (renty, emerytury) a możliwością kontynuowania aktywności zawodowej, w relację zasady i wyjątku.
Zasadą jest pobieranie przez uprawnione podmioty określonych świadczeń, a wyjątkiem możliwość ich łączenia z zatrudnieniem. Trybunał Konstytucyjny uważa, że takie ujęcie znajduje oparcie w unormowaniach konstytucyjnych. Dowodzi tego przede wszystkim powołany przez pełnomocnika art. 65 ust. 1 i ust. 5 Konstytucji. Wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a także nałożona na władze publiczne dyrektywa prowadzenia polityki zmierzającej do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, odnosi się w pierwszej kolejności – co nie oznacza wyłącznie – do jednostek, które są w tzw. wieku produkcyjnym, a więc odpowiadają powołanej definicji zawartej w zaskarżonym art. 2 ust. 1 pkt 2 lit c) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Ustawodawca konstytucyjny biorąc pod uwagę obiektywne procesy demograficzne zharmonizował obowiązek prowadzenia przez władze publiczne polityki zmierzającej do pełnego i produktywnego zatrudnienia w ramach ogólnej zasady wolności wyboru i wykonywania określonych zawodów, z prawem łączenia świadczeń emerytalno-rentowych z zatrudnieniem. Przepisy art. 65 ust. 1 i ust. 5 oraz art. 67 Konstytucji są więc wyrazem dążenia ustawodawcy do “wyważenia” dwóch równolegle zachodzących i często przeciwstawnych procesów: z jednej strony chodzi o realizację wartości konstytucyjnej jaką jest pełne zatrudnienie ludzi w wieku przedemerytalnym, w pełni zdolnych i gotowych do podjęcia pracy, a z drugiej o zapewnienie osobom w wieku emerytalnym oraz całkowicie lub częściowo niezdolnym do pracy odpowiednich świadczeń – emerytur i rent.
W tych granicach ustawodawca zwykły musi realizować priorytet możliwie pełnego zatrudnienia ludzi, którym nie przysługują określone formy zabezpieczenia społecznego. Na tle powyższych uwag ogólnych ujawnia się bezzasadność zarzutów pełnomocnika skarżącego. Z uzasadnienia skargi wynika, że nie w pełni rozważono konsekwencje faktu, iż status skarżącego, jako rencisty pobierającego z tego tytułu świadczenie, z obiektywnych przyczyn nie może być utożsamiany ze statusem osoby bezrobotnej, której tego rodzaju świadczenie nie przysługuje.
Na podstawie art. 65 ust. 5 Konstytucji skarżący nie może powoływać się na konstytucyjne prawo do korzystania z systemu regulacji (np. usług biur pośrednictwa pracy) i świadczeń (zasiłków), które przysługują osobom legitymującym się statusem bezrobotnego, ponieważ jego sytuacja tak od strony konstytucyjnej jak i ustawowej – ze względu na zupełnie odrębne przesłanki faktyczne i prawne jej powstania – jest kształtowana przez przepisy emerytalno-rentowe. Mówiąc inaczej, cecha istotna (relewantna), która pozwala na różnicowanie jednostek w ramach tych dwóch odrębnych statusów socjalnych, jest na tyle oczywista, że równie zrozumiały jest wniosek, iż różne przyczyny tych zjawisk społecznych wymagają odmiennej i odrębnej ochrony prawnej.
Z powyższego wynika, że powołanych w skardze wzorców z art. 65 ust. 5 i art. 67 Konstytucji nie można sobie przeciwstawiać, ale oba te przepisy trzeba interpretować łącznie z uwzględnieniem odrębności chronionego z jednej strony prawa uprawnionych osób do zabezpieczenia społecznego, a z drugiej strony obowiązku prowadzenia przez władze publiczne polityki przeciwdziałania bezrobociu. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy oznacza to, że skarżący korzystając już ze statusu gwarantującego mu ochronę socjalną w postaci świadczenia rentowego (art. 67 ust. 1 Konstytucji), nie może jednocześnie powoływać się na uregulowania konstytucyjne i ustawowe dotyczące statusu osoby bezrobotnej, której sytuacja jest determinowana przez odmienne i nieporównywalne zjawiska społeczne.
Uzasadniony jest zatem wniosek, że art. 65 ust. 5 Konstytucji nie pozostaje w niezbędnym związku treściowym z zaskarżonym art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.
c) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, albowiem zawarta w nim definicja bezrobotnego dotyczy sytuacji prawnej osób, które nie mają ustalonego prawa do świadczeń rentowych. Nie sposób więc zróżnicowania ochrony prawnej podmiotów zaliczających się do obiektywnie odrębnych kategorii społecznych postrzegać – jak tego chce pełnomocnik skarżącego – jako “dyskryminacji dwóch grup, uprawnionych rencistów i nie rencistów w uzyskiwaniu pomocy państwa w zakresie walki z bezrobociem”. Dotychczasowe ustalenia pozwalają dokonać oceny zasadności zarzutu niezgodności zaskarżonej regulacji z art. 65 ust. 1 Konstytucji.
W uzasadnieniu skargi nie wskazano jakichkolwiek relewantnych ograniczeń w wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy przez skarżącego jako osobę pobierającą świadczenie rentowe i chcącą nadal wykonywać swój zawód. Za ograniczenie takie nie może być bowiem uznana okoliczność – zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami – iż podmiotom posiadającym status bezrobotnego, ustawodawca przyznał właściwe ich sytuacji metody pozyskiwania pracy, jej zmiany, a w razie niemożności jej uzyskania pobierania odpowiednich zasiłków.
Powyższe rozważania są jednak bezprzedmiotowe w przypadku skarżącego, bowiem z przyczyn obiektywnych nie posiada on statusu bezrobotnego, a w rezultacie nie może on zasadnie powoływać się na prawa i wolności przysługujące tego rodzaju podmiotom. Tym samym skarżący jako rencista nie wykazał również – zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym – w jaki sposób została naruszona przez art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit.
c) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, jego wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, która pozostaje pod ochroną art. 65 ust. 1 Konstytucji. Mając powyższe na uwadze należało postanowić jak na wstępie.