Legislator Case Law & Legislation
II CSK 367/13 AI generated

Supreme Court dismisses appeal allowing close relatives to avoid bonus refund if they acquired property before the 2007 law change.

Case Number II CSK 367/13
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court ruling that ordered a close relative to refund a housing bonus. The court found that while the relative sold the property after the 2007 law change, they had acquired it before that date, thereby avoiding the refund obligation. The court ruled that the statutory obligation to refund applies only to those who both acquired and disposed of the property after the law's effective date, protecting the acquired property rights of pre-2007 buyers.

Legislator headnote

AI generated

Art. 68 ust. 2b u.g.n.; Art. 68 ust. 2 u.g.n.: The obligation to refund a housing bonus applies exclusively to close relatives who acquired and subsequently disposed of the property after the entry into force of the 2007 amendment, thereby protecting property rights acquired prior to that date.

Keywords

AI generated
housing bonus refund close relatives property acquisition date 2007 law amendment bonifikata mieszkaniowa obowiązek zwrotu ochrona nabytego prawa

Cited Legislation

AI generated
Art. 68 ust. 2b u.g.n.
z art. 68 ust. 2b u.g.n., ponieważ zwolnienie z tego obowiązku wynikające z art.
Art. 68 ust. 2 u.g.n.
znajduje zastosowanie wyłącznie do pierwotnych nabywców nieruchomości wskazanych w art. 68 ust. 2 u.g.n., a nie do osób im bliskich.
art. 5 k.c
Bezzasadność zarzutu naruszenia art. 5 k.c.
art. 39815 § 1 k.p.c
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

Cited Case Law

AI generated
II CSK 462/11
Supreme Court allows refund of bonus for sale by close relative after new law took effect.
V CSK 15/10
Supreme Court reversed lower courts, ruling that relatives of original buyers do not qualify for the bonus refund exemption under Polish property law.
IV CSK 274/13
Supreme Court allows municipality to recover subsidized housing discount from close relative who sold property.
III CZP 30/13
Supreme Court holds close relatives liable for rent subsidy return if they sell property within five years.
III CZP 1320/07
jest wyłącznie kupujący nieruchomość od Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, określany także mianem „pierwotnego 4 nabywcy nieruchomości” (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 11 kwietnia 2008 r., III CZP 1320/07, OSNC 2008/10/108).
II CSK 111/11
Supreme Court dismissed appeal on property law claim regarding municipal housing bonus refund and abuse of law. The court upheld the lower court's decision to order the refund of the bonus amount. The court rejected the claimant's argument that the bonus refund was an abuse of law. The court also dismissed the procedural objection regarding the exclusion of evidence. The decision emphasizes the principle of non-retroactivity in property law. The court found the lower court's assessment of the abuse of law argument correct. The appeal was rejected based on the existing legal framework. The court ruled that the bonus refund claim was valid under the property law. The decision clarifies the scope of the municipal housing bonus refund obligation. The court affirmed the lower court's judgment on the property law issue.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

. Sygn. akt II CSK 367/13

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Anna Wasiak w sprawie z powództwa Miasta P. przeciwko A. K. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 marca 2014 r. skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 października 2012 r. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo o zapłatę tytułem zwrotu bonifikaty, skierowane przeciwko córce pierwotnej nabywczyni lokalu mieszkalnego. Ustalił, że matka pozwanej w dniu 9 listopada 2006 r. nabyła w formie aktu notarialnego od strony powodowej odrębną własność lokalu mieszkalnego za kwotę 7.857,20 zł, uzyskując bonifikatę, od jego wartości rynkowej w łącznej kwocie 75.105,70 zł. Umową z dnia 6 lutego 2007 r. matka pozwanej darowała pozwanej prawo własności tego lokalu mieszkalnego. Z kolei pozwana w dniu 3 grudnia 2010 r. zbyła ten lokal osobie trzeciej, którego cenę strony tej umowy ustaliły na 200.000 zł.

W dniu 14 grudnia 2010 r. pozwana nabyła od spółki z o.o. „R.” inny lokal mieszkalny ustalając jego cenę na 330.000 zł. Ponadto Sąd ustalił, że pozwana jest właścicielką innego lokalu mieszkalnego, który nabyła od strony powodowej w 2005 r. korzystając z bonifikaty. W ocenie Sądu pierwszej instancji o zasadności powództwa przesądza obowiązek pozwanej wynikający z art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 2b u.g.n., ponieważ zwolnienie z tego obowiązku wynikające z art. 68 ust. 2a u.g.n. znajduje zastosowanie wyłącznie do pierwotnych nabywców nieruchomości wskazanych w art. 68 ust. 2 u.g.n., a nie do osób im bliskich.

Apelację pozwanej oddalił Sąd drugiej instancji, uznając art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 u.g.n. za niebudzące wątpliwości źródło zobowiązania pozwanej wobec strony powodowej. W ocenie Sądu odwoławczego, fakt sprzedaży lokalu przez pozwaną osobie trzeciej po dniu wejścia w życie art. 68 ust. 2b u.g.n. uzasadnia zastosowanie tego przepisu wobec pozwanej, a to z uwagi na brak przepisów intertemporalnych wyłączających zastosowanie art. 68 ust. 2b do osób bliskich pierwotnego nabywcy, które nabyły lokal przed wejściem tego przepisu w życie.

Sąd drugiej instancji uznał, że odesłanie wynikające z art. 68 ust. 2b u.g.n. odnosi się tylko i wyłącznie do art. 68 ust. 2 u.g.n., przewidującego wyjątki od zasady zwrot bonifikaty przez pierwotnego nabywcę lokalu. Wskazując na cel instytucji bonifikaty jako służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych pierwotnego nabywcy łącznie z możliwością rozporządzenia 3 przez niego nieruchomością na rzecz osoby bliskiej bez obowiązku zwrotu bonifikaty, Sąd Apelacyjny uznał tę regulację za wystarczającą preferencję dla osób bliskich.

Swoiste „podwójne premiowanie” osób bliskich w postaci uzyskania korzyści majątkowej w wysokości bonifikaty przyznanej pierwotnemu nabywcy uznał Sąd odwoławczy za niczym nieusprawiedliwione uprzywilejowanie osób bliskich w stosunku do innych uczestników obrotu. Bezzasadność zarzutu naruszenia art. 5 k.c. uzasadnił Sąd drugiej instancji tym, że okoliczność, iż pozwana nie naruszyła zasad współżycia społecznego nie może skutkować przyjęciem, że naruszyła je strona powodowa. Pozwana zaskarżyła w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, formułując zarzuty mieszczące się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Skarżąca zarzuciła niewłaściwą wykładnię art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 2b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. 2010 r., Nr 102, poz. 651), zwanej dalej u.g.n., a także - z ostrożności procesowej - niezastosowanie art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie wyroku reformatoryjnego oddalającego powództwo, ewentualnie o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanej zasługiwała na uwzględnienie wobec trafności pierwszego ze sformułowanych w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędnej wykładni art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 2b u.g.n. Chybiony okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie do osoby bliskiej pierwotnego nabywcy. Przepis ten zwalnia z przewidzianego w art. 68 ust. 2 u.g.n. obowiązku zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, bez bliższego określenia w nim podmiotowego zakresu jego zastosowania.

Jednakże w judykaturze stanowczo przesądzono, że nabywcą nieruchomości, o którym mowa w art. 68 ust. 2 u.g.n. przed nowelizacją ustawy dokonanej z mocą obowiązującą od dnia 22 października 2007 r. jest wyłącznie kupujący nieruchomość od Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, określany także mianem „pierwotnego 4 nabywcy nieruchomości” (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 11 kwietnia 2008 r., III CZP 1320/07, OSNC 2008/10/108). W świetle wykładni normy art. 68 ust. 2 u.g.n. obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie, w okresie przed nowelizacją ustawy dokonaną w 2007 r., obciążał więc wyłącznie pierwotnego nabywcę nieruchomości, a nie także osobę jej bliską, nabywającą następnie ten lokal.

Rację ma więc Sąd odwoławczy o tyle, że przewidziane w art. 68 ust. 2a u.g.n. przesłanki zwalniające wyjątkowo z obowiązku zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie mają zastosowanie w odniesieniu do pierwotnego nabywcy nieruchomości, a nie do osób mu bliskich, ponieważ jest to przepis szczególny i jako taki nie może być interpretowany rozszerzająco, także w odniesieniu do podmiotowego zakresu jego zastosowania. W tej sytuacji przesłanki zawarte w art. 68 ust. 2a u.g.n. o preferencyjnym dla jego adresata charakterze mogą mieć zastosowanie wyłącznie do pierwotnego nabywcy nieruchomości, a ponieważ pozwana nie była takim pierwotnym nabywcą, przeto zarzut niezastosowania przez Sąd odwoławczy wymienionego ostatnio przepisu ocenić należało jako bezzasadny.

Odmiennie natomiast należało ocenić zarzut naruszenia art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 2b u.g.n. poprzez jego niewłaściwą wykładnię. Obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej nabywcy bonifikacie po jej waloryzacji jest konsekwencją poddania pierwotnego nabywcy w art. 68 ust. 2 u.g.n. pewnym ograniczeniom w zakresie dysponowania i rozporządzania nabytą nieruchomością (wyrok SN z dnia 25 listopada 2011 r., II CSK 111/11, niepubl.). Sąd Apelacyjny uznał, że dokonana nowelizacja ustawy z mocą obowiązującą od dnia 22 października 2007 r., polegająca m.in. na dodaniu art. 68 ust. 2b, będącego w zw. z art. 68 ust. 2 u.g.n. źródłem omawianego obowiązku obciążającego także osobę bliską, skutkuje zawsze, wobec braku przepisów intertemporalnych, obciążeniem osoby bliskiej obowiązkiem zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie, w razie sprzedaży przez nią lokalu osobie trzeciej po dniu wejścia w życie art. 68 ust. 2b u.g.n. Wykładni takiej nie można zaaprobować, ponieważ wiąże ona przewidziany tym przepisem skutek prawny w postaci obciążenia obowiązkiem osoby bliskiej 5 wyłącznie z datą zbycia przez nią nieruchomości osobie trzeciej, w oderwaniu od daty nabycia jej przez osobę bliską od pierwotnego nabywcy.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozwana nabyła lokal mieszkalny od swojej matki (pierwotnego nabywcy) w dniu 6 lutego 2007 r., a więc w czasie, w którym przepis art. 68 ust. 2b jeszcze nie obowiązywał. Natomiast pozwana zbyła ten lokal na rzecz osoby trzeciej w dniu 3 grudnia 2010 r., a więc w okresie obowiązywania już od ponad trzech lat przepisu, będącego źródłem określonego w nim obowiązku osób bliskich. W judykaturze rozróżnia się stany faktyczne, w których zarówno nabycie jak i zbycie lokalu przez osobę bliską nastąpiło już po dniu 22 października 2007 r., z którą to datą ustawodawca skutecznie obciążył osobę bliską obowiązkiem zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie (v. wyroki SN: z dnia 14 lipca 2010 r., V CSK 15/10, z dnia 12 lutego 2014 r., IV CSK 274/13 niepubl.), od takich stanów faktycznych, w których nabycie nieruchomości przez osobę bliską nastąpiło jeszcze przed nowelizacją w 2007 r. ustawy nakładającą na nią obowiązek zwrotu, natomiast jej zbycie dokonało się już pod rządem obowiązywania art. 68 ust. 2b u.g.n. W judykaturze ukształtowała się wykładnia, sprowadzająca się do stwierdzenia, że obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji na podstawie art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 u.g.n. obciąża te tylko osoby bliskie, które zarówno nabyły nieruchomość jak i zbyły ją osobie trzeciej po wejściu w życie w dniu 22 października 2007 r. ustawy nowelizującej z dnia 24 sierpnia 2007 r., Dz.U.

Nr 173, poz. 1218 (wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2012 r., II CSK 462/11, niepubl.). W uchwale z dnia 27 czerwca 2013 r., III CZP 30/13, Sąd Najwyższy stanowczo podtrzymał to stanowisko stwierdzając, że wynikający z art. 68 ust. 2 b u.g.n. obowiązek zwrotu kwoty równej bonifikacie udzielonej pierwotnemu nabywcy lokalu mieszkalnego, obciąża osobę bliską, która zarówno nabyła, jak i zbyła lokal po dniu 21 października 2007 r. (Biuletyn SN 2013/6/5). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ten kierunek wykładni normy art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ustawy 2 u.g.n., ponieważ koresponduje on z zasadą ochrony nabytego jeszcze przed nowelizacją prawa określonej treści, a więc 6 obejmującego m.in. swobodę dalszego rozporządzania przedmiotem własności.

Skoro więc nabycie przez osobę bliską prawa własności lokalu a określonej treści nastąpiło jeszcze przed wejściem w życie w 2007 r. ustawy nowelizującej, to nie ciąży na takim nabywcy obowiązek zwrotu kwoty równej bonifikacie udzielonej pierwotnemu nabywcy nawet w przypadku zbycia tego lokalu już po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Obowiązek ten obciąża zatem tylko te osoby bliskie, które zarówno nabyły jak i zbyły nieruchomość osobie trzeciej już po wejściu w życie w 2007 r. ustawy nowelizującej. Argumentację powyższą wspiera wykładnia językowa art. 68 ust. 2b u.g.n., mającego charakter przepisu odsyłającego, gdyż jedynie odpowiednio zezwalającego na stosowanie do osoby bliskiej przepisu ust. 2 art. 68 u.g.n. Posłużenie się w tych przepisach pojęciem „zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie”, a nie pojęciem „zwrotu bonifikaty” potwierdza, że stosunek zwrotu kwoty jest odrębny od stosunku sprzedaży lokalu powstałego między stroną powodową a najemcą tego lokalu, a źródłem tego zobowiązania są przepisy ustawy w kształcie określonym w art. 68 ust. 2b i art. 62 ust. 2 u.g.n., które nie mogą być bezpośrednim źródłem następczej modyfikacji treści prawa rzeczowego, uprzednio nabytego przez osobę bliską w określonym kształcie.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.