Supreme Court quashes lower court ruling on private prosecutor costs when criminal proceedings are dismissed. The court held that the prosecutor must bear costs when proceedings are dismissed for lack of evidence. The court ruled that the prosecutor must bear costs when proceedings are dismissed for lack of evidence.

Sygn. akt IV KK 1/13

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Jarosław Matras (sprawozdawca) Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy w sprawie K. G. oskarżonej z art. 217 § 1 kk po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 września 2012 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 kwietnia 2012 r., uchyla zaskarżony wyrok w zakresie obciążenia kosztami procesu oskarżycielki prywatnej i w tej części sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.

UZASADNIENIE

2 Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2012 r., uznał oskarżoną K. G. za winną popełnienia czynu z art. 217 § 1 k.k. i na podstawie art. 217 § 2 k.k. odstąpił od wymierzenia jej kary, zaś na zasadzie art. 631 k.p.k. odstąpił od obciążenia oskarżonej kosztami postępowania. Apelacje od tego wyroku wnieśli: obrońca oskarżonej oraz oskarżycielka prywatna. Po ich rozpoznaniu Sąd Okręgowy , wyrokiem z dnia 24 września 2012 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na zasadzie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k. postępowanie karne przeciwko K.

G. umorzył, a kosztami procesu obciążył oskarżycielką prywatną i wymierzył jej opłatę w kwocie 100 zł za postępowanie odwoławcze. Od wyroku tego kasację na niekorzyść oskarżonej, w części rozstrzygnięcia o kosztach procesu, wniósł Prokurator Generalny. Zarzucając wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 634 k.p.k. w zw. z art. 628 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 628 pkt 1 k.p.k. polegające na zasądzeniu kosztów procesu za postępowanie odwoławcze od oskarżyciela prywatnego w sytuacji umorzenia postępowania prowadzonego przeciwko K.

G. na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., podczas gdy zgodnie z powołanymi wyżej przepisami sąd powinien był zasądzić te koszty od oskarżonego. W konkluzji wniósł o uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna, aczkolwiek zasadność podniesionego zarzutu nie dotyczy rozstrzygnięcia w odniesieniu do zasądzeniu „kosztów procesu za postępowanie odwoławcze” – jak to ujęto w treści zarzutu – ale rozstrzygnięcia o obciążeniu kosztami procesu oskarżycielki prywatnej, bo właśnie o kosztach procesu sąd odwoławczy w swoim wyroku rozstrzygnął.

Jest bezsporne, że w sytuacji gdy sąd odwoławczy uwzględniając apelację oskarżonej zmienił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie karne na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., to powinien stosownie do treści art. 634 k.p.k. rozstrzygnięcie o kosztach procesu oprzeć na normie art. 628 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 629 k.p.k., a więc zasądzić od oskarżonej na rzecz oskarżycielki prywatnej poniesione przez nią koszty procesu, na które składają się w istocie uzasadnione jej wydatki (art. 616 § 3 1 pkt 1 k.p.k.). Do wydatków tych nie może być bowiem wliczona zryczałtowana równowartość wydatków postępowania określona w art. 621 § 1 k.p.k., albowiem w przypadku umorzenia postępowania w oparciu o przepis art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. podlega ona zwrotowi oskarżycielowi prywatnemu stosownie do treści art. 622 k.p.k. (por. wyroki SN: z dnia 18 czerwca 2002 r., III KKN 417/99, Lex 54403; z dnia 28 sierpnia 2003 r., III KK 45/03, R -OSNWK 2003/1/1857).

Z tego też powodu stwierdzając rażące naruszenie wskazanych powyżej przepisów postępowania karnego, która to obraza miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w tym zakresie, należało zaskarżony wyrok w tej części uchylić, a sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania sądowi II instancji. Poza zakresem ponownego orzekania pozostanie interesujący problem natury prawnej związany z treścią art. 628 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 629 k.p.k., a dotyczący możliwości zasądzenia od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa zryczałtowanych wydatków postępowania prywatnoskargowego.

Kwestia ta jest obecnie jedynie sygnalizowana, a to wobec niezaskarżenia kasacją naruszenia również przepisu art. 628 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 629 k.p.k. Problem ten rysuje się wyraziście wobec konieczności zwrócenia, w oparciu o przepis art. 622 k.p.k., wniesionej przez oskarżycielkę prywatną zryczałtowanej równowartości wydatków (k. 432 – ryczałt wniesiony dopiero w toku ponownego procesu), co skutkuje oczywistym stwierdzeniem, że poniesione przez Skarb Państwa wydatki postępowania prywatnoskargowego nie są wówczas w żadnej części zrekompensowane przez strony prowadzonego sporu.

Wprawdzie przepis art. 626 pkt 2 k.p.k. daje podstawę prawną do zwrotu Skarbowi Państwa takich ryczałtowo określonych wydatków, ale czyni to wprost tylko w dwóch sytuacjach, tj. zwolnienia oskarżyciela prywatnego od ich uiszczenia (a więc zastosowanie art. 623 k.p.k.) lub też rozpoznania sprawy bez ich uiszczenia, co najczęściej ma miejsce w przypadku uchybienia w urzędowaniu i niewezwaniu oskarżyciela prywatnego do uiszczenia kwoty ryczałtu (miało to zresztą miejsce w czasie pierwszego rozpoznania sprawy – uw. i podkreślenie SN).

Natomiast w innych sytuacjach, tj. kiedy nie ma podstaw do zwolnienia oskarżyciela prywatnego od uiszczenia zryczałtowanych wydatków oraz gdy procedowanie w kwestii uiszczenie kwoty ryczałtu będzie prawidłowe, można twierdzić, z uwagi na stylistykę przepisu art. 628 pkt 2 k.p.k., iż nie ma podstawy prawnej do zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa kwoty zryczałtowanych wydatków czy też ewentualnie, wydatków ustalonych na 4 podstawie art. 618 k.p.k. Wydaje się, że takie różnicowanie sytuacji oskarżonych w zakresie ponoszonych przez nich wydatków postępowania prywatnoskargowego w przypadku takiego samego rozstrzygnięcia o procesie, tj. umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., w zależności od sytuacji majątkowej oskarżyciela prywatnego lub prawidłowego działania prezesa sądu (przewodniczącego wydziału) nie może być akceptowane nie tylko z punktu widzenia równości praw oskarżonych w tej samej sytuacji procesowej, ale także z uwagi na charakter postępowania prywatnoskargowego, w którym Skarb Państwa, co do zasady, nie powinien być obciążany kosztami prywatnego sporu stron.

Temu niezasadnemu zróżnicowaniu zapobiegłoby przyjęcie, że przez sformułowanie ujęte w art. 628 pkt 2 in fine k.p.k. „w razie rozpoznania sprawy bez ich uiszczenia” należy rozumieć także sytuację, kiedy z mocy wyraźnego przepisu ustawy (art. 622 k.p.k.) musi dojść do zwrotu uiszczonej zryczałtowanej równowartości wydatków o której mowa w art. 621 § 1 k.p.k., a więc, gdy w sprawie nie zostaną uiszczone wydatki. Niewątpliwie poza zakresem zarzutu kasacji znalazła się również kwestia wymierzonej oskarżycielce prywatnej opłaty w kwocie 100 zł, albowiem w kasacji nie sformułowano zarzutu naruszenia przepisów ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t. j.

Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.). Jest bezsporne, że to właśnie przepis tej ustawy (art. 13 ust. 2), w związku z okolicznością nieuwzględnienia apelacji oskarżycielki prywatnej (por. k. 539 i nast.), stał się podstawą do słusznego obciążenia jej opłatą w tej wysokości. Przy ponownym rozstrzyganiu kwestii kosztów procesu sąd II instancji będzie miał na uwadze powyższe wskazania. Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku.