Supreme Court dismisses appeal on expropriation compensation, ruling lower court's valuation was correct and no legal error occurred.

Απόφαση 976 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 976/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Ιανουαρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Θ. χήρας Γ. Δ., το γένος Ν. Γ., κατοίκου ... για το ΚΠ 143, 2. Π. Λ. συζ. Χ., το γένος Ι. Π., κατοίκου ... για το ΚΠ 143 και 3. Δ. Χ. συζ. Α., κατοίκου ... για το ΚΠ 143, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Αντωνίου Ψαρόπουλο και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου που νόμιμα εκπροσωπείται από τον κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα Υπουργό Οικονομικών, το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου Παρέδρου του ΝΣΚ Αλέξανδρο Ροϊλού, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 176Μ/26-9-2002 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου και την ανταίτηση και κύρια παρέμβαση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής.

Εκδόθηκε η απόφαση 109/2004 του ιδίου Δικαστηρίου, για καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτριωθέντων εκτάσεων. Με την 5016/6-12-2004 αίτηση του ήδη αναιρεσίβλητου και ανταίτηση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θεσσαλονίκης, ζητήθηκε να καθορισθεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 500/2008 προδικαστική και 796/2010 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 18-4-2011 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιλτιάδης Σπυρόπουλος, ανέγνωσε την από 11-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 § 4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΚ) "Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος, που απομένει στον ιδιοκτήτη, να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο".

Κατά τις διατάξεις δε του άρθρου 20 §§ 2 και 4 του ιδίου κώδικα "μέσα σε τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου κάθε ενδιαφερόμενος δικαιούται, και αν ακόμη δεν υπήρξε διάδικος στη δίκη για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, να ζητήσει τον οριστικό προσδιορισμό αυτής.

Εάν η απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου δεν επιδόθηκε, η προθεσμία για την άσκηση της αίτησης οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης είναι σε κάθε περίπτωση έξι μήνες από τη δημοσίευση της απόφασης. Εάν η προθεσμία για την άσκηση της αίτησης παρήλθε άπρακτη, η αποζημίωση που προσδιορίστηκε προσωρινά καθίσταται οριστική για τον ενδιαφερόμενο που δεν άσκησε αίτηση".

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων αυτών συνάγονται τα ακόλουθα: 1)Για να είναι πλήρης η αποζημίωση η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για τη στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την αξία του απαλλοριωμένου τμήματος του ακινήτου, αλλά και τη ζημιά που υφίσταται ο ιδιοκτήτης, γιατί το τμήμα, που του απομένει μετά την απαλλοτρίωση γίνεται άχρηστο ή μειώνεται η αξία του. 2)Στην περίπτωση αυτή, ο ιδιοκτήτης δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαίτερης αποζημιώσεως. 3)Αν ο ιδιοκτήτης δεν ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή τέτοιας αποζημιώσεως κατά τη δίκη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, που οφείλεται για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, μπορεί να ζητήσει τον καθορισμό αυτής απευθείας από το Εφετείο, είτε με αίτηση, με την οποία ζητεί τον οριστικό καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως για το απαλλοτριωθέν τμήμα, είτε με ιδιαίτερη αίτηση, η οποία πρέπει να υποβληθεί σε τέτοιο χρόνο, ώστε να είναι δυνατός ο ενιαίος καθορισμός της ιδιαίτερης αποζημιώσεως για το απαλλοτριωθέν και για το τμήμα που απέμεινε για την ίδια απόφαση.

Τούτο, αφενός μεν για να έχει εκείνος υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση σαφή αντίληψη της έκτασης των υποχρεώσεών του από αυτή και αφετέρου για να περατώνεται με ταχύτητα η όλη διαδικασία της απαλλοτρίωσης και να εκκαθαρίζεται η κατάσταση που δημιουργείται απ' αυτή, ώστε να συντελείται η απαλλοτρίωση με την καταβολή ή την παρακατάθεση της αποζημίωσης και να μη τιθεται σε αμφιβολία με την προβολή νέων αξιώσεων (ΑΠ 522/2007, ΑΠ 627/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον κατά την παράταξή του στο αναιρετήριο τρίτο λόγο αναιρέσεως η πρώτη αναιρεσείουσα πλήττει, κατ' εκτίμηση, την προσβαλλόμενη απόφαση, διότι παρά το νόμο απέρριψε την υπ' αριθ. εκθ. καταθέσεως 319/23.1.2009 αίτησή της για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως για το εναπομείναν μετά την απαλλοτρίωση τμήμα ακινήτου της λόγω μειώσεως της αξίας του.

Από την προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία επισκοπείται παραδεκτώς (άρθρο 561 § 2 Κ.Πολ.Δ.), προκύπτει, ότι το Εφετείο απέρριψε την ανωτέρω αίτηση της αναιρεσείουσας για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως ως προς το απομένον τμήμα του απολλοτριωθέντος ακινήτου της ως απαράδεκτη, διότι κατατέθηκε μετά την έκδοση της υπ' αριθ. 500/25.2.2008 μη οριστικής αποφάσεως του Εφετείου, που διέταξε τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, δηλαδή μετά τη γενόμενη στις 27 Νοεμβρίου 2007 πρώτη συζήτηση για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως, μετά την οποία επακολούθησε στις 14 Δεκεμβρίου 2009 δεύτερη συζήτηση και ακολούθως εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, με την αιτιολογία ότι ήταν πλέον αδύνατος ο ενιαίος καθορισμός της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα και της ιδιαίτερης αποζημιώσεως αυτών με την ίδια απόφαση, αφού μετά την ολοκλήρωση της πραγματογνωμοσύνης η υπόθεση ήταν ώριμη για την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί της πρώτης αιτήσεως, αλλά αδύνατος ο ενιαίος καθορισμός της ιδιαίτερης αποζημιώσεως λόγω της μείωσης της αξίας των εναπομεινάντων.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφήρμοσε και δεν παραβίασε τις αναφερόμενες στην αρχή της παρούσας παραγράφου ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 13 § 4 και 20 §§ 2 και 4 του ν. 2.882/2001 (ΚΑΑΑ) και συνεπώς δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ., γι' αυτό και ο υποστηρίζων τα αντίθετα τρίτος λόγος αναιρέσεως ελέγχεται αβάσιμος και απορριπτέος.

Συνακολούθως δε, λόγω της εκδικάσεως της ανωτέρω αιτήσεως της αναιρεσείουσας και της απορρίψεώς της ως απαράδεκτης, δεν θεμελιώνονται ούτε οι προβαλλόμενες με τους δεύτερο εν μέρει, τέταρτο και πέμπτο λόγους αναιρέσεως αιτιάσεις της αναιρεσείουσας, ότι το Εφετείο 1)δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και είχαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και συγκεκριμένα τον ισχυρισμό της περί μειώσεως της αξίας του εναπομείναντος τμήματος του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, και 2)άφησε αδίκαστη την αίτηση της για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως λόγω της μειώσεως της αξίας του εναπομείναντος τμήματος του ακινήτου της που απαλλοτριώθηκε, αφού, με βάση όλα όσα προεκτέθηκαν και προκύπτουν από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως, το Εφετείο έλαβε υπόψη τα ανωτέρω πράγματα και δίκασε και την αίτηση για την καταβολή ιδιαίτερης αποζημιώσεως και τα απέρριψε ως απαράδεκτα.

Συνεπώς, και οι λόγοι αυτοί αναιρέσεως, με τους οποίους προβάλλονται πλημμέλειες από το άρθρο 559 αριθ. 8 και 9 του Κ.Πολ.Δ., είναι αβάσιμοι. Περαιτέρω, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη οριστική απόφασή του και αναφορικά με την αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου (ΚΠ 143), δέχθηκε ανελέγκτως ότι αποδεικνύονται τα εξής:

Με την αριθμ. 443/1-8-2001 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας που δημοσιεύθηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Δ'/22-8-2001) κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του οδικού κυκλώματος Κασσάνδρας στο τμήμα Ποτίδαιας - Καλλιθέας από χ.θ. 6 + 357,36 έως χ.θ. 23 + 259,31 έκτασης συνολικού εμβαδού 959.547 τ.μ.

Η απαλλοτριούμενη αυτή έκταση βρίσκεται στο Νομό Χαλκιδικής και εικονίζεται με κλίμακα 1:1000, στο με αριθμό 1645/2001 κτηματολογικό διάγραμμα και αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα της Διεύθυνσης Δημοσίων Έργων - Τμήμα Τοπογραφήσεων - απαλλοτριώσεων της Γενικής Γραμματείας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, τα οποία έχει συντάξει ο Νέδας Απόστολος, Τοπογράφος - Μηχανικός, και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Δημοσίων Έργων Πολιτικός Μηχανικός Δημ.

Γεωργιάδης την 21-3-2001, όπως τα κτηματολογικά αυτά στοιχεία και διαγράμματα διορθώθηκαν και συμπληρώθηκαν νομότυπα από την αρχή που κύρωσε τα οικεία διαγράμματα και τον πίνακα και εγκρίθηκαν με τις αριθ. 3681/2004, 659/2005, 9865/2005, 2696/2006, 4655/2006, 1411/2007 και 1752/2007 αποφάσεις της ΔΕΕ/Γ.Γ.Π.Κ. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, με δαπάνες αυτού και των παρόδιων ιδιοκτητών κατά τις διακρίσεις του άρθρου 1 ν. 653/1997.

Το έργο στο οποίο αποβλέπει η απαλλοτρίωση αποτελεί οδικό έργο αποτελούμενο από κύρια οδό (αρτηρία) και παράπλευρους οδούς, εκατέρωθεν της αρτηρίας. Κατατάσσεται στην κατηγορία του πρωτεύοντος επαρχιακού δικτύου. Η κύρια οδός είναι διπλής κατευθύνσεως χαρακτηρίζεται ταχείας κυκλοφορίας και δεν θα είναι υποχρεωτικά κλειστή.

Οι παράπλευρες οδοί, που κατασκευάζονται για την εύκολη και ασφαλή πρόσβαση στις παρόδιες ιδιοκτησίες, θα είναι διπλής κατευθύνσεως επίσης, με μία λωρίδα ανά κατεύθυνση και συνολικό πλάτος 7,0 μ. (8,50 μ. με τα ερείσματα). Προβλέπονται ανισόπεδες διαβάσεις για τη σύνδεση των παράπλευρών οδών μεταξύ τους κάθε 1000 μ.

περίπου. Το έργο θα κατασκευαστεί στην χερσόνησο της Κασσάνδρας Χαλκιδικής, νότια της διώρυγας Ποτίδαιας, σε περιοχή εκτός σχεδίου πόλης και εκτός οικισμών. Αρχίζει περίπου 900 μ. μετά το τέλος της γέφυρας της διώρυγας της Ποτίδαιας, από την χιλιομετρική θέση 6+ 357,35 της μελέτης με διαπλάτυνση της υφιστάμενης οδού Ποτίδαιας - Ν.

Φώκαιας για μήκος 5.643 μ. έως την χ.θ. 12+000 (τμήμα α') και συνεχίζει με καινούργια διάνοιξη μήκους 11.260 μ. μέχρι το τέλος, δηλαδή την χιλιομετρική θέση 23 + 259,31, που βρίσκεται επί της υφιστάμενης, επαρχιακής οδού του οδικού κυκλώματος χερσονήσου Κασσάνδρας (ΟΚΚ), λίγο δυτικότερα από το μέσον της απόστασης Καλλιθέας - Κασσανδρείας και πλησιέστερα στην Κασσανδρεία, (τμήμα β').

Στο υπό στοιχ. β' τμήμα η οδός θα λειτουργεί ως ταχείας κυκλοφορίας και οι παρόδιες ιδιοκτησίες θα εξυπηρετούνται από τις παράπλευρες οδούς. Το τμήμα υπό στοιχεία α' εμπίπτει στην κτηματική περιοχή του Δ.Δ. Ποτίδαιας του Δήμου Ν. Μουδανιών. Εδώ διαπλατύνεται εκατέρωθεν η υφιστάμενη οδός, σε πλάτη που κυμαίνονται από 0 έως 10,50 μ.

Μεγαλύτερα πλάτη διαπλάτυνσης υπάρχουν δυτικά (δεξιά) και μικρότερα ανατολικά (αριστερά) της οδού. Με εξαίρεση τα πρώτα 120 μ. από την αρχή της, η οδός διαπλατύνεται δυτικά καθ' όλο το υπόλοιπο μήκος του α' τμήματος (5520 μ.), ενώ ανατολικά διαπλατύνεται σε μήκος 3340 μ. επειδή υπάρχουν έξι διαστήματα συνολικού μήκους 1300 μ., στα οποία δεν γίνονται διαπλάτυνση.

Το τμήμα υπό στοιχεία β' εμπίπτει στις κτηματικές περιοχές των Δημοτικών διαμερισμάτων Ν. Φώκαιας, Αθύτου και Κασσανδρείας του Δήμου Κασσάνδρας. Εδώ κατασκευάζεται το οδικό έργο με νέα διάνοιξη μήκους 11.260 μ. Στο κέντρο της διάνοιξης βρίσκεται η κύρια οδός και εκατέρωθεν αυτής οι παράπλευρες. Στο υπό στοιχ.

α' τμήμα που η υπάρχουσα επαρχιακή οδός διαπλατύνεται αμφίπλευρα, ως αριστερή παράπλευρη οδός αυτής θα χρησιμοποιηθεί η υφιστάμενη επαρχιακή οδός (σήμερα χρησιμοποιείται ως επιστροφή προς Ν. Μουδανιά), αφού πρώτα αμφιδρομηθεί και ως δεξιά παράπλευρη οδό αυτής θα κατασκευασθεί στη θέση παλαιάς μη ασφαλτοστρωμένης εγκαταλειφθείσας κατά το έτος 1965 οδού Θες/νίκης - Κασσανδρείας, η οποία έχει (2007 αλλά και σήμερα) στην πράξη τη μορφή και τη κατάσταση αγροτικής οδού και (σήμερα) οδεύει κατά μήκος της κεντρικής υπό διαπλάτυνση οδού και σε απόσταση 0,25 χιλιομέτρων αυτής, περίπου, από τη χ.θ. 8 + 100 έως χ.θ. 12 + 00.

Στο τμήμα αυτό θα επιτρέπεται η επικοινωνία των παρόδιων εγκαταστάσεων με την κεντρική αρτηρία, ως υφίσταται και σήμερα, με κατάλληλη προσαρμογή των κυκλοφοριακών συνδέσεών τους επί της νέας οδού, αλλά θα αποκοπεί η επικοινωνία όλων των κάθετων αγροτικών δρόμων με αυτή, με αποτέλεσμα η εξυπηρέτηση αυτών να γίνεται μέσω των διασταυρώσεων τους με τις παράπλευρες οδούς.

Στο β' τμήμα από χ.θ. 12 + 000 έως και χ.θ. 23 + 259 , 31 όπου κατασκευάζεται νέα χάραξη η οδός θα λειτουργεί ως ταχείας κυκλοφορίας και οι παρόδιες θα εξυπηρετούνται αποκλειστικά από τις παράπλευρες οδούς αμφίδρομης κυκλοφορίας οι οποίες θα κατασκευασθούν εκατέρωθεν της κεντρικής αρτηρίας. Τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα βρίσκονται στις κτηματικές περιοχές του δημοτικού διαμερίσματος Ν.

Ποτίδαιας του Δήμου Νέων Μουδανιών, των δημοτικών διαμερισμάτων Νέας Φώκαιας και Αθύτου του Δήμου Κασσάνδρας και στην κτηματική περιοχή Κασσάνδρας του Δήμου Κασσάνδρας. Αυτά κείνται εκτός σχεδίου πόλης. Το έδαφος τους είναι πεδινό με μικρές εξάρσεις και κλίσεις και βρίσκονται σε υψόμετρο 30 - 80 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Τα ακίνητα, που καταλαμβάνονται από το υπό στοιχ. α' παραπάνω τμήμα του έργου της απαλλοτρίωσεως απέχουν από τη θάλασσα του Τορωναίου Κόλπου ή Κόλπου Κασσάνδρας 200 μ. -600 μ., ενώ η απόστασή τους από τη θάλασσα του Θερμαϊκού Κόλπου κυμαίνεται από 700μ. - 3.500 μ. Μόνο το με αριθμό ΚΠ 1 απαλλοτριωθέν ακίνητο είναι πλησιέστερα σε απόσταση 550 μ.

από τα όρια του παλαιού χωριού Ποτίδαια και 100 μ. από τα όρια της νέας επέκτασης του χωριού προς τον Τορωναίο κόλπο, ενώ τα πιο απομακρυσμένα ακίνητα απέχουν 6 χιλ. από τον οικισμό της Ποτίδαιας. Τα ακίνητα που απαλλοτριώνονται για την κατασκευή του έργου υπό στοιχ. β' παραπάνω της απαλλοτριώσεως απέχουν από τη θάλασσα του Τορωναίου Κόλπου 800 - 3000 μ.

και από τη θάλασσα του Θερμαϊκού 3.500 έως 7.000 μ. Αυτά βρίσκονται σε απόσταση 2 - 2,5 χιλιομέτρων από τους οικισμούς Ν. Φώκαιας, Αθύτου, Καλλιθέας και Κασσάνδρας. Τα απαλλοτριωθέντα είναι κληροτεμάχια των οριστικών διανομών του Υπουργείου Γεωργίας της Νέας Ποτίδαιας του έτους 1930, της Ν. Φώκαιας του έτους 1932, της Αθύτου του έτους 1934 και της Βάλτας του έτους 1934.

Τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα προορίζονται αρχικά για γεωργική χρήση, είναι αγροί μονοετούς καλλιέργειας κυρίως με σιτηρά και μεμονωμένα με ελαιώνες (63 συνολικά τον αριθμό ελαιώνες). Στο αριθμ. ΚΠ 268 υπάρχει αμπέλι, ενώ στα ΚΠ 420 Α και 420 Β υπάρχουν θερμοκήπια. Επίσης, στα 107 από τα απαλλοτριωθέντα για την κατασκευή του α' παραπάνω τμήματος του έργου της απαλλοτριώσεως, έχουν κτισθεί εξοχικές κατοικίες, ενώ στα απαλλοτριωθέντα για την κατασκευή του β' παραπάνω τμήματος του έργου της απαλλοτριώσεως μόνο στα αριθμ.

ΚΠ 247 και 249 ακίνητα που είναι ελαιώνες, έχουν ανεγερθεί κατοικίες. Ειδικότερα, τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα κυρίως, αυτά που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του υπό στοιχ. α' παραπάνω τμήματος απέκτησαν δευτερευόντως και οικιστική χρήση. Τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα που βρίσκονται νότια του οικισμού της Ποτίδαιας κατά μήκος 4,5 χιλιομέτρων, εμπίπτουν στον αρχαιολογικό χώρο που έχει νομότυπα καθορισθεί με απόφαση του υπουργού Πολιτισμού κατά τα έτη 1973, 1991, 1998 και 1999, γεγονός που επηρεάζει τη χρήση και τη δόμηση αυτών, αφού απαγορεύει ορισμένες χρήσεις και κατασκευές, γεγονός που επιδρά μειωτικά στην αξία αυτών.

Κατά την 26-11-2007 που αποτελεί τον κρίσιμο χρόνο για τον προσδιορισμό της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ήταν υπό έγκριση το Γ.Π.Δ. Νέων Μουδανιών με το οποίο θεσπίζονταν απαγορεύσεις δόμησης ή δόμησης με ειδικές χρήσεις σε ακίνητα του α' τμήματος του έργου της απαλλοτρίωσης το μεγαλύτερο μέρος της οποίας κατέτασσε στη ζωή προστασίας αρχαιολογικού χώρου, γεγονός που μείωνε την εμπορική αξία αυτών λόγω δυσπιστίας των υποψηφίων αγοραστών, ακόμη πριν την έγκριση του σχεδίου.

Τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα βρίσκονται στο νομό Χαλκιδικής που είναι τουριστική περιοχή, πλην όμως η περιοχή στην οποία βρίσκονται δεν έχει την τουριστική κίνηση της περιοχής μετά την Καλλιθέα. Οι όροι δόμησης των ακινήτων της περιοχής ρυθμίζονται από το Π.Δ. 1.7/1:9 1977 (ΦΕΚ 290) "Περί καθορισμού των όρων και περιορισμών δομήσεως των γηπέδων των κειμένων εις περιοχάς εκτός σχεδίου οικισμών τινών του Νομού Χαλκιδικής" και από το αριθμ. 24/31-5-1985 Π.Δ., καθώς και το άρθρο 10.

Ν. 3212/2003 και το άρθρο 2 §1 στ' Π.Δ. 209/1998 "Λήψη μέτρων για την ασφάλεια της υπεραστικής συγκοινωνίας". Σε γενικό κανόνα, εφόσον δεν υπάρχουν οι περιορισμοί λόγω αρχαιολογικού χώρου η αρτιότητα και η δόμηση ορίζονται ως εξής: Για να είναι άρτιο και οικοδομήσιμο ένα γήπεδο πρέπει να έχει ελάχιστο εμβαδό 4000 τετραγωνικά μέτρα:

Για γήπεδα που έχουν πρόσωπο στην υφιστάμενη επαρχιακή οδό Ποτίδαιας - Ν. Φώκαιας απαιτούνται ελάχιστο εμβαδόν 4000 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 45 μ. και ελάχιστο βάθος 50 μ. Η μέγιστη δόμηση για κατοικία είναι 200 τ.μ. Παρεκκλίσεις: Τα περισσότερα από τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα του α' τμήματος είχαν την 31-5-1985 πρόσωπο στην επαρχιακή οδό Ποτίδαιας - Ν.

Φώκαιας και επειδή είχαν δημιουργηθεί (με την διανομή του Υ.Γ) πριν την 12-11-1962, θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα, εφ' οσον είχαν ελάχιστο εμβαδόν 750 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 10 μ. και ελάχιστο βάθος 15 μ. Η δόμηση κατοικίας εξαρτάται από το εμβαδό του γηπέδου και είναι: α)Για γήπεδα με εμβαδόν από 750τμ έως 1200 τμ, δόμηση 100 τμ και ελάχιστες αποστάσεις από τα όρια του γηπέδου 2,50 μ.

β) Για γήπεδα με εμβαδόν από 1200τμ έως 2000 τμ, δόμηση 150 τμ και ελάχιστες αποστάσεις από τα όρια του γηπέδου 5 μ., γ) γήπεδα με εμβαδόν από 2000τμ έως 4000 τμ, δόμηση 200 τμ και ελάχιστες αποστάσεις από τα όρια του γηπέδου 5 μ. Συγχρόνως, για να είναι οικοδομήσιμο το γήπεδο, πρέπει το ανεγερθησόμενο κτίριο να απέχει από τον άξονα της οδού, κύριας είτε παράπλευρης, απόσταση 20 μ.

και όχι 45μ. που ισχυρίζονται μερικοί εκ των αιτούντων (Π.Δ. 209/98, ΦΕΚ 169/Α'/15-7-1998). Όσα γήπεδα ήταν άρτια και οικοδομήσιμα και απαλλοτριώθηκαν, θεωρούνται επίσης άρτια και οικοδομήσιμα εφ' όσον μετά την ελάττωσή τους, λόγω απαλλοτριώσης, έχουν τα όρια αρτιότητας και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις σύμφωνα με τα παραπάνω.

Έτσι, το σύνολο της ωφέλιμης επιφάνειας του κτίσματος (μέγιστη δόμηση) ανέρχεται σε 200 τμ, ανεξαρτήτως του εμβαδού του γηπέδου. Η μόνη περίπτωση οικοδόμησης κτιρίου κατοικίας με επιφάνεια μεγαλύτερη των 200 τμ. σε γήπεδο εκτός σχεδίου στο Ν. Χαλκιδικής, είναι η περίπτωση κατά την οποία το γήπεδο έχει εμβαδόν πολλαπλάσιο του αρτίου, (δηλ.

πολλαπλάσιο των 4000 τμ) και συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την κατάτμησή του, οπότε η μέγιστη επιφάνεια του κτιρίου θα ισούται με το άθροισμα του εμβαδού των κτιρίων που θα επιτρέπουν να αναγερθούν σε κάθε γήπεδο μετά την κατάτμηση, μειωμένη κατά 15%. Όλα τα απαλλοτριωθέντα, όμως, αποτελούν κληροτεμάχια από διανομή του Υπουργείου Γεωργίας και δεν επιτρέπεται η κατάτμησή τους σύμφωνα με το νόμο.

Πρέπει να σημειωθεί, ότι οι όροι αυτοί δόμησης ισχύουν και για ακίνητα του α' τμήματος καθώς και του β' τμήματος. Στα απαλλοτριωθέντα ακίνητα δεν υπάρχει δίκτυο άρδευσης. Το νερό για όσα από τα απαλλοτριωθέντα αρδεύονται, προέρχονται από ιδιωτικές γεωτρήσεις, νόμιμες ή παράνομες που έχουν εξορυχτεί μέσα σ' αυτά ή και σε γειτονικά ακίνητα από τα οποία αγοράζουν νερό.

Η περιοχή που κείνται τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα δεν έχει δίκτυο υποδομής ηλεκτρικού ρεύματος και τηλεφώνου καθώς και πόσιμου νερού. Οι συνδέσεις με τη ΔΕΗ που γίνονται στα ακίνητα που συνορεύουν με την υφιστάμενη επαρχιακή οδό, επιτυγχάνονται γιατί τα δίκτυα αυτής οδεύοντας από τον οικισμό της Ποτίδαιας προς τον οικισμό της Ν.

Φώκαιας ακολουθούν το δρόμο. Επίσης, στο αγρόκτημα Ποτίδαιας δεν υπάρχουν απαλλοτριωθέντα ακίνητα σε απόσταση μεγαλύτερη των 800 μ. από τη θάλασσα. Τα απαλλοτριωθέντα όμως αυτά έχουν δύσκολη πρόσβαση στη θάλασσα, γιατί υπάρχει υψομετρική διαφορά 20-40 μ. και απότομη πτώση του εδάφους προς τη θάλασσα. Με την αριθμ. 109/16-9-2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής καθορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως στα παρακάτω ποσά: 1)για τις ... 11)για τις με αριθμούς ΚΠ ... 143 ...

ιδιοκτησίες, στο ποσό των 90 € το τ.μ. ...

Με βάση όλα τα παραπάνω εκτιθέμενα, το Εφετείο έκρινε, ότι κατά το χρόνο της α' συζήτησης της κρινόμενης αίτησης (το ορθό 27-11-2007, επί του εσφαλμένου 26-11-2007), που είναι και ο κρίσιμος χρόνος, αφού από τη συζήτηση της αίτησης ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου παρήλθε έτος, η πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, σύμφωνα με τις τότε υφιστάμενες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να υπολογισθεί τυχόν ανατιμήση ή υποτίμηση αυτής λόγω της εξαγγελίας ή της κήρυξης της επίδικης απαλλοτρίωσης ή της εκτέλεσης του έργου για το οποίο έγινε η απαλλοτρίωση και συνεπώς, η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία μπορούν να αντικατασταθούν τα απαλλοτριωθέντα ανέρχεται: Για τις ιδιοκτησίες που ανήκουν στο αγρόκτημα Ν. Ποτίδαιας: α) ... β)για τα ακίνητα με ΚΠ .... 143 ..., που έχουν πρόσωπο στην επαρχιακή οδό Ν. Ποτίδαιας - Ν. Φώκαιας, απόσταση από 200 έως 500 μ. από τη θάλασσα και είναι άρτια και οικοδομήσιμα, σε 55 ευρώ/τ.μ. Στη συνέχεια, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ανελέγκτως, ότι η αξία των επικειμένων συστατικών και παραρτημάτων του απαλλοτριωθέντος ακινήτου (ΚΠ 143), είναι η ακόλουθη:

Περίφραξη με σιδηροπασσάλους και συρματοπλέγμα, ύψους 1, 50 μ. και μήκους 49 μ. αξίας 13 ευρώ ανά μέτρο. Μία (1) απλή σιδηρόπορτα εισόδου με κιγκλίδωμα, αξίας 400 ευρώ.

Δύο (2) ελιές μικρές, αξίας 80 ευρώ ανά τεμάχιο. Τρία (3) πεύκα μικρά, αξίας 60 ευρώ ανά τεμάχιο. Δύο (2) λεύκες μεγάλες, αξίας 117 ευρώ ανά τεμάχιο. Έξι (6) λεύκες μεσαίες, αξίας 50 ευρώ ανά τεμάχιο. Διάδρομος διαστάσεων 2,80?9,00?0,15 = 3,78 κ.μ., με επίστρωση από πέτρα Καβάλας, αξίας 85 ευρώ ανά κυβικό μέτρο. Περίφραξη από τσιμεντόλιθους με ζωνάρι ύψους 1, 00 μ. και μήκους 9μ., αξίας 13 ευρώ ανά μέτρο. Δύο (2) κολώνες στήριξης πύλης εισόδου διαστάσεων 0,30 ? 030 ? 2 με δύο λαμπτήρας, αξίας 80 ευρώ ανά τεμάχιο συνολικά. Σιδερένιος στύλος Φ 70 και Η = 2μ., αξίας 30 ευρώ. Φρεάτιο ύδρευσης διαστάσεων 0,80 ?0,50 με βάνες και υδρόμετρο, αξίας 200 ευρώ. Για έξοδα μετεγκατάστασης μιας διαφημιστικής πινακίδας (διαστάσεων 1,50 ? 0,80) 70 ευρώ. Υπόγεια ύδρευση με αυτόματο πότισμα Φ 1/2, μήκους 9 μ. αξίας 200 ευρώ. Ενενήντα τρεις (93) φυτοφοίνικες μικροί, αξίας πενήντα (50) ευρώ, ανά τεμάχιο. Μία (1) βερυκοκιά μεγάλη, αξίας 100 ευρώ.

Δύο (2) ροδιές μεγάλες, αξίας 100 ευρώ ανά τεμάχιο. Ένας (1) ιβίσκος, αξίας 30 ευρώ. Μία (1) μηλιά μεγάλη, αξίας 130 ευρώ Μία (1) κυδωνιά μεγάλη, αξίας 100 ευρώ.

Έτσι που έκρινε η προσβαλλόμενη απόφαση και προέβη στον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του απαλλοτριωθέντος ακινήτου ΚΠ 143 των αναιρεσειόντων και των επικειμένων συστατικών και παραρτημάτων, διέλαβε πλήρεις σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή εφαρμογή των διατάξεων που εφαρμόστηκαν, δηλαδή των άρθρων 17 και 20 του Συντάγματος, του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου αυτής, γι' αυτό και πρώτος και δεύτερος εν μέρει λόγοι αναιρέσεως, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι.

Τέλος, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση του και στο κεφάλαιο της που ασχολήθηκε με τα επικείμενα στο απαλλοτριούμενο ακίνητο ΚΠ 143, καθόρισε την οριστική τομή μονάδος αποζημιώσεως για τσιμεντόστρωμα πλάτους 2,80 μέτρων, μήκους 9 μέτρων και πάχους 0,15 μέτρων σε 85 ευρώ το κυβικό μέτρο και ενόλω σε 321,3 ευρώ (2,8 μ Χ 9μ Χ 0.15μ Χ 85 ευρώ = 321,3 ευρώ), αντί της προσωρινά καθορισθείσας αποζημιώσεως από 283,50 ευρώ, και όχι όπως εσφαλμένα υπολαμβάνουν οι αναιρεσείουσες, παραπλανώμενες από εσφαλμένη αναγραφή στον από 2.11.2005 πίνακα παρακατάθεσης της καταβληθείσας προσωρινής αποζημιώσεως (λόγω απάλειψης της υποδιαστολής των δύο δεκαδικών ψηφίων), σε 28.350 ευρώ.

Επομένως, ο έκτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο παραπονούνται οι αναιρεσείουσες, ότι το Εφετείο άφησε αδίκαστες τις από 15.3.2007 και 10.12.2009 ανταιτήσεις τους για καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για την εν λόγω τσιμεντόστρωση και την καταψήφιση του αναιρεσιβλήτου, ως υπόχρεου στην καταβολή της αποζημιώσεως, προβάλλοντας αληθώς την από το άρθρο 559 αριθ. 9 γ του ΚΠολΔ (αντί της αναγραφόμενης από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ) πλημμέλεια, ότι άφησε την αίτηση αυτή αδίκαστη, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Μετά από αυτά, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, μη επιβληθούν όμως δικαστικά έξοδα σε βάρος των αναιρισειουσών, που ηττώνται, ελλείψει σχετικού αιτήματος του αναιρεσιβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, αφού αυτό παρέστη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. και δεν κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-4-2011 αίτηση για αναίρεση των υπ' αριθμ. 796/22-4-2010 οριστικής και της συμπροσβληθείσας 500/25.2.2008 μη οριστικής αποφάσεων του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε, στην Αθήνα στις 5 Μαρτίου 2013 και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στην Αθήνα, στις 21 Μαΐου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ