Supreme Court dismisses appeal against land expropriation compensation valuation based on comparative market data.

Απόφαση 976 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 976/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Απριλίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ", που εδρεύει στο Περιστέρι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ευάγγελο Παπαγιαννούλα και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Λεωνίδα Λεωνίδου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25/2/2008 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 4395/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 29/6/2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 9/4/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε αρχικά με το Ν 2329/1953 και εκ νέου με το ΝΔ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ, κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος, συνάγεται ότι, για τον προσδιορισμό της πλήρους αποζημίωσης απαλλοτριωθέντος ακινήτου, λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτού, κατά το χρόνο της συζήτησης της αίτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημίωσης ή για τον οριστικό καθορισμό σε περίπτωση που παραλείφθηκε ο προσωρινός.

Περαιτέρω ως πλήρης αποζημίωση νοείται η αποζημίωση που παρέχει στον ιδιοκτήτη τη δυνατότητα αντικατάστασης του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο. Κατά τη διάταξη δε του άρθρου 13 παρ. 1 εδ τελευταίο του Ν 2882/2001, όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 9 παρ. 1 του Ν 3193/2003, "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Εξάλλου, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 1 εδ α' ΚΠολΔ ο κανόνας ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται και έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από την ανωτέρω διάταξη λόγος αναίρεσης, είτε με ψευδή ερμηνεία, που υπάρχει όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία εκδηλώνεται όταν εφαρμόζεται κανόνας ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή όταν δεν εφαρμόζεται, ενώ έπρεπε να εφαρμοστεί ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα.

Κατά την έννοια δε της διάταξης του αρ 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης υπάρχει και όταν στο αιτιολογικό της απόφασης, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί αν συντρέχουν ή όχι οι όροι του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα κρίσιμα για την τύχη της αναίρεσης πραγματικά περιστατικά: "Με την με αρ ΠΕΧΩ οικ 2813/Φ τροποπ/2000 (ΦΕΚ 34) απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Αττικής, εγκρίθηκε η τροποποίηση του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου στο ΟΤ ...του Δήμου Περιστερίου με την αλλαγή χρήσης στο χώρο ΚΑΠΗ σε χώρο Ιερού Ναού ....

Ακολούθως, με την 44 285/18-12-2007 απόφαση του ιδίου ως άνω οργάνου (ΦΕΚ 563/31-12-2007 Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών θεμάτων) που μεταγράφηκε νόμιμα στα οικεία βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Περιστερίου κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση, υπέρ και με δαπάνη της αιτούσας Ιεράς Μητρόπολης, για λόγους δημόσιας ωφέλειας και δη για την ανέγερση του άνω ναού, έκτασης συνολικού εμβαδού 1178,25 τ.μ.

στο Δήμο Περιστερίου, με φερόμενο ιδιοκτήτη τον καθού, η οποία απεικονίζεται με περιμετρικά στοιχεία ΑΒΓΔΕΖΑ στο από Αυγούστου 1990 τοπογραφικό διάγραμμα και πίνακα που συνοδεύει την με αρ ....απόφαση του ΔΣ για την άνω αλλαγή χρήσης στο ΟΤ ..., τα οποία έχει συντάξει ο τοπογράφος μηχανικός ... και έχει θεωρήσει ο προϊστάμενος Πολεοδομικών Εφαρμογών και Διευθυντής της Τ/4 ... .

Το απαλλοτριούμενο, εμβαδού 1178,25 τ.μ. βρίσκεται στο Δήμο Περιστερίου Αττικής και είναι γωνιακό κείμενο επί των οδών ...και .... Απέχει περί τα 500-600 μέτρα από τη Λεωφόρο Θηβών και περί τα 800 μέτρα από το σταθμό του Μετρό *...* ενώ αντιδιαμετρικά αυτού βρίσκεται μικρή πλατεία. Η περιοχή όπου κείται εξυπηρετείται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφελείας καθώς και από αστική συγκοινωνία.

Είναι περιοχή κατοικίας και οι υπάρχουσες οικοδομές είναι καλής κατασκευής, κυρίως τριόροφες επί των δρόμων όπου έχει πρόσοψη το απαλλοτριούμενο. Ο συντελεστής δόμησης είναι 1,80 και το σύστημα δόμησης συνεχές με κάλυψη 70%, ενώ το ποσοστό αντιπαροχής κυμαίνεται 40-44%. Η αντικειμενική αξία της επίδικης έκτασης ανέρχεται σε 384,48 ευρώ ανά τ.μ.

Ο μάρτυρας ....προσδιόρισε την εμπορική αξία της στο ύψος περίπου της αντικειμενικής τοιαύτης και συνολικά στο ποσό των 400.000 ευρώ, ενώ ο μάρτυρας του καθού-ανταιτούντος στο ποσό των 1700-2000 ευρώ ανά τ.μ. Επίσης, ο ...., πολιτικός μηχανικός, στην από 9-5-2008 έκθεση που συνέταξε για λογαριασμό του τελευταίου, εκτιμά την αξία του επίδικου οικοπέδου (υπολογίζοντας αυτή με τη διαδικασία της ανοικοδόμησης με ίδιες δαπάνες) στο ποσό των 1985 ευρώ ανά τ.μ.

Από άποψη συγκριτικών στοιχείων η μεν αιτούσα δεν προσκομίζει, ο δε καθού η αίτηση-ανταιτών προσκομίζει καταχωρήσεις αγγελιών στην εφημερίδα *Καθημερινή* της 9-5-2008 με τις οποίες προσφέρονται ακίνητα στο Περιστέρι προς Πώληση με τιμές από 1138 (για διαμέρισμα 32 ετών) έως 2837 ευρώ ανά τ.μ. και δη: 1) διαμερίσματα (...) νεόδμητα 75 και 74 τ.μ. 1ου και 2ου ορόφου, 190.000 και 210.000 ευρώ αντιστοίχως, 2) μεζονέτα 5ετίας 120 τ.μ., 5ου ορόφου 250.000 ευρώ, 3) οροφοδιαμερίσματα 2ου -3ου και 4ου ορόφου από 205.000 έως 230.000 ευρώ, 4) οροφοδιαμέρισμα 97 τ.μ. 3ου ορόφου, 260.000 ευρώ, 5) οροφοδιαμερίσματα 80 τ.μ. 1ου έως 4ου ορόφου από 190.000 έως 235.000 ευρώ, 6) οροφοδιαμερίσματα 85 τ.μ. 2ου έως 4ου ορόφου από 200.000 έως 220.000 ευρώ, 7) διαμέρισμα 72 τ.μ, 5ου ορόφου 32 ετών, 82.000 ευρώ, 8) κτίριο 30ετίας αποτελούμενο από υπόγειο, 2 ισόγεια καταστήματα 84 και 87 τ.μ.

το καθένα, διαμερίσματα 84 και 87 τ.μ. 1ου ορόφου και ημιτελή διαμερίσματα 84 και 87 τ.μ. 2ου ορόφου σε οικόπεδο 260 τ.μ. , 880.000 ευρώ και 9) σε διώροφο κτίσμα κοντά στο γήπεδο του ..., πωλούνται το ισόγειο διαμέρισμα 95 τ.μ. προς 80.000 ευρώ και ο 2ος όροφος 122 τ.μ., προς 180.000 ευρώ. Με βάση τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία που αναφέρθηκαν παραπάνω, αλλά και τα μη ειδικώς μνημονευόμενα, τα οποία λήφθηκαν όλα υπόψη για την ουσιαστική διάγνωση της υπόθεσης, το δικαστήριο κρίνει ότι η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για την υπό εκτίμηση εδαφική πρέπει να προσδιοριστεί στο ποσό των 1.000 ευρώ ανά τ.μ..

Η τιμή αυτή ανταποκρίνεται στην αξία της, κατά τον κρίσιμο χρόνο της συζήτησης στο Δικαστήριο τούτο (20-5-2008), η οποία επιτρέπει στον καθού η αίτηση την αντικατάστασή της με άλλη ισάξια, χωρίς να υπολογισθεί η ανατίμηση ή η υποτίμηση που τυχόν επήλθε μετά τη δημοσίευση της πράξης για την κήρυξη της απαλλοτρίωσης".

Με τον μοναδικό λόγο της αναίρεσης αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 17 του Συντάγματος και 13 παρ. 1 του Ν 2882/2001, λαμβάνοντας υπόψη απρόσφορα στοιχεία για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας του απαλλοτριωθέντος ακινήτου.

Το Εφετείο όμως με αυτά που δέχθηκε δεν παραβίασε ευθέως τις προαναφερόμενες διατάξεις, αφού από τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 του ΚΑΑΑ δεν καθιερώνονται αποκλειστικά κριτήρια για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριουμένου, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια, αλλά παρέχονται ενδεικτικά κριτήρια, με τα οποία θα καθορίζεται η πραγματική αξία και επιτρέπεται στο δικαστήριο να λάβει υπόψη γι' αυτό το σκοπό κάθε πρόσφορο κατά την ανέλεγκτη κρίση του συγκριτικό στοιχείο.

Τέλος το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες για το ανωτέρω κρίσιμο ζήτημα, έτσι ώστε να είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος για την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων. Ο μοναδικός λόγος αναίρεσης, επομένως, είναι αβάσιμος και απορριπτέος. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω η αναίρεση πρέπει να απορριφθεί και να καταδικαστεί η αναιρεσίουσα, ως ηττηθείσα, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσίβλητου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29 Ιουνίου 2009 αίτηση της Ιερής Μητρόπολης Περιστερίου για αναίρεση της 4395/2008 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 13 Μαΐου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 27 Μαΐου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ