Supreme Court refers first appeal ground to full bench regarding interpretation of auction day for priority claims.

Απόφαση 930 / 2014 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 930/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Χρυσικό, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Γεωργέλλη, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Ιωάννη Χαμηλοθώρη Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 16 Δεκεμβρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως νόμιμα εκπροσωπείται από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και στη συγκεκριμένη περίπτωση και από τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. Ναυπλίου και την Διευθύντρια του Τελωνείου Ναυπλίου, το οποίο εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο από τον Ευθύμιο Τσάκα, Πάρεδρο Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ .

Της αναιρεσιβλήτου: Δευτεροβάθμιας Αγροτικής Συνεταιριστικής Οργάνωσης με την επωνυμία ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ - Ο ΔΑΝΑΟΣ, που εδρεύει στη Μηδέα Αργολίδας και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία παραστάθηκε με τον Γ. Ν. του Ι., μέλος του Δ.Σ της ως άνω Συνεταιριστικής Οργάνωσης, ο οποίος στο ακροατήριο διόρισε πληρεξούσιο δικηγόρο του τον Κυριάκο Παραβάντη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10 Οκτωβρίου 2005 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 762/2006 οριστική του ιδίου δικαστηρίου και 424/2009 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 30 Αυγούστου 2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κράνης, ανέγνωσε την από 5 Δεκεμβρίου 2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί ο δεύτερος λόγος της αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 424/2009 απόφασης του Εφετείου Ναυπλίου, να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος της αίτησης αυτής και να αναιρεθεί η ως άνω απόφαση.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του Ελληνικού Δημοσίου στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθ. 424/2009 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, η οποία απέρριψε την από 1.3.2007 έφεση του ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου κατά της υπ' αριθ. 762/2006 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου.

Με την απόφαση αυτή το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο δέχθηκε εν μέρει την από 10.10.2005 ανακοπή του Ελληνικού Δημοσίου και μεταρρυθμίζοντας τον υπ' αριθ. 1127/7.9.2005 πίνακα διανομής πλειστηριάσματος, που συνέταξε ο συμβολαιογράφος Ναυπλίου Νικόλαος Τόμπρας, περιόρισε από 24.188,99 σε 9.526,26 ευρώ τα αποδοτέα στην πρώτη των καθ' ων η ανακοπή Τράπεζα E.F.G.

EUROBANK ERGASIAS Α.Ε., που επέσπευσε τον πλειστηριασμό, έξοδα εκτέλεσης που προαφαιρέθηκαν ακολούθως από το διανεμητέο πλειστηρίασμα, στο δε αποδεσμευόμενο πλέον ποσό των 14.662,73 ευρώ το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο κατέταξε οριστικά και προνομιακά αντίστοιχο μέρος των απαιτήσεων του αναιρεσείοντος, για τις οποίες έγιναν από τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ.

Ναυπλίου και από τη Διευθύντρια του Τελωνείου Ναυπλίου οι υπ' αριθ. 12/25.10.2005 και 16.261/23.6.2003 αντίστοιχες αναγγελίες. Κατά τα λοιπά η ανακοπή απορρίφθηκε και δεν αποβλήθηκε από τον ως άνω πίνακα διανομής η ήδη αναιρεσίβλητη για απαιτήσεις της συνολικού ποσού 33.428,60 ευρώ, οι οποίες κρίθηκε ότι υπερτερούν από άποψη προνομίου από τις αντίστοιχες απαιτήσεις του Ελληνικού Δημοσίου.

Ως προς το κεφάλαιο αυτό της πρωτόδικης απόφασης, που ενσωματώθηκε στην εφετειακή απόφαση, προσβάλλεται ήδη η εφετειακή απόφαση με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, η οποία ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577§3 ΚΠολΔ ).

2. Κατά τη διάταξη του άρθρ. 975 αριθ. 4 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το άρθρ. 4§17 του ν. 2208/1995, στην τέταρτη τάξη των γενικών προνομίων κατατάσσονται κατά τη διαδικασία διανομής του πλειστηριάσματος οι απαιτήσεις αγροτών ή αγροτικών συνεταιρισμών από την πώληση αγροτικών προϊόντων, αν προέκυψαν κατά τους τελευταίους 24 μήνες πριν από την ημέρα του πλειστηριασμού ή της κήρυξης της πτώχευσης, δηλαδή αρκεί να γεννήθηκαν μέσα στο χρονικό αυτό διάστημα, έστω και αν κατέστησαν αργότερα ληξιπρόθεσμες και απαιτητές, όπως συμβαίνει όταν το τίμημα πιστώθηκε, ενώ αντίθετα δεν καλύπτονται απαιτήσεις που βεβαιώθηκαν δικαστικά μέσα στο ως άνω διάστημα, έχοντας όμως γεννηθεί σε προηγούμενο χρόνο (πρβλ.

και ΟλΑΠ 28/2003). Η ημέρα έτσι του πλειστηριασμού ορίζεται τόσο με την παραπάνω διάταξη όσο και με τις περισσότερες από τις λοιπές διατάξεις του άρθρ. 975 ΚΠολΔ ως το σταθερό χρονικό σημείο για τον αναδρομικό προσδιορισμό του διαστήματος, στο οποίο εμπίπτουν κάθε φορά οι καλυπτόμενες από το αντίστοιχο προνόμιο απαιτήσεις.

Ωστόσο στο νόμο δεν διευκρινίζεται εάν τη βάση για τον αναδρομικό αυτό προσδιορισμό αποτελεί η ημέρα του πλειστηριασμού που αρχικά ορίστηκε ή η ημέρα που ο πλειστηριασμός διενεργήθηκε, αφού είναι ενδεχόμενο ο πλειστηριασμός να ματαιωθεί ή να αναβληθεί κατά την αρχική ημέρα διεξαγωγής του. Σχετικά υποστηρίζεται ότι κρίσιμος είναι πάντοτε ο χρόνος που αρχικά ορίστηκε για τον πλειστηριασμό, με κύριο επιχείρημα αυτό της ασφάλειας των συναλλαγών [ΑΠ 1108/2003? 1340/2004, Δ 2005.434 με αντίθετες παρατηρήσεις Μπέη? Γέσιου - Φαλτσή, ΔικΑνΕκτ

ΙΙ (2001) §63 αριθ. 55 σ. 592? Νίκας, ΔικΑνΕκτ

ΙΙ (2012) §55 αριθ. 57 σ.522-523]. Όμως, με αφετηρία την κεντρικό σκοπό του νόμου που είναι να ικανοποιούνται προνομιακά απαιτήσεις αυξημένης κοινωνικής σημασίας και από αυτές οι χρονικά εγγύτερες προς τον πλειστηριασμό, βάσιμα μπορεί να υποστηριχθεί ότι για τον αναδρομικό προσδιορισμό του κρίσιμου κάθε φορά χρονικού διαστήματος νοείται ως ημέρα του πλειστηριασμού η ημέρα που αυτός διενεργήθηκε και όχι η ημέρα που αρχικά ορίστηκε για τη διεξαγωγή του [ΑΠ 988/1980? 313/1994? Μπέης, Δ 1972.78-79? Μπρίνιας, ΑνΕκτ

ΙΙ2 (1979) άρθρ. 975 § 408

ΙΙΙ σ. 1080 - 1081? πρβλ. και Μιχελάκη ΣχΠολΔ VIII σ. 31], εκτός εάν ρητά ορίζεται η ημέρα αυτή. Αυτό ισχύει κατά τη διάταξη του άρθρ. 975 αριθ. 3 ΚΠολΔ, όπως η διάταξη αυτή έμμεσα τροποποιήθηκε με το άρθρ. 31 του ν. 1545/1985, διευρύνθηκε με το άρθρ. 6§16 του ν. 2497/1997 και αντικαταστάθηκε με το άρθρ. 56 του ν. 3994/2011, για μέρος των απαιτήσεων της τρίτης τάξης των γενικών προνομίων.

Ανάλογη εφαρμογή της ως άνω διάταξης στις λοιπές περιπτώσεις των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ δεν είναι δυνατή, αφού πρόκειται για ανόμοιες περιπτώσεις, ενώ και το σύνολο των ρυθμίσεων των γενικών προνομίων αποτελεί εξαιρετικό δίκαιο, που πρέπει να ερμηνεύεται στενά. Μάλιστα ρητή αναφορά στην ημέρα διεξαγωγής και όχι σ' αυτή του αρχικού προσδιορισμού του πλειστηριασμού γίνεται με την ερμηνευτική διάταξη που προστέθηκε με το άρθρ. 13 του ν. 3483/2006 ως τρίτο εδάφιο στην παρ. 1 του άρθρ. 61 του ΚΕΔΕ (ν.δ. 356/1974), σύμφωνα με την οποία ως ημέρα του πλειστηριασμού για την κατάταξη όλων των μέχρι την ημέρα αυτή ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων του Δημοσίου στην πέμπτη τάξη των γενικών προνομίων του άρθρ. 975 ΚΠολΔ θεωρείται η ημέρα κατά την οποία διενεργήθηκε ο πλειστηριασμός, ανεξάρτητα από την ημέρα του πλειστηριασμού που ορίστηκε αρχικά.

Βέβαια με κρίσιμο χρόνο για την προνομιακή κατάταξη των απαιτήσεων την ημέρα διεξαγωγής τελικά του πλειστηριασμού ενδέχεται να επιδιωχθεί σκόπιμα η ματαίωση ή η αναβολή του αρχικού πλειστηριασμού, προκειμένου όλοι ή ορισμένοι από τους δανειστές με προνομιακές απαιτήσεις να απολέσουν το αντίστοιχο προνόμιο των απαιτήσεών τους.

Ο κίνδυνος όμως αυτός αντισταθμίζεται από τον αντίθετο κίνδυνο να αποκλεισθούν από την προνομιακή κατάταξη των απαιτήσεών τους όσοι κατέστησαν δανειστές κατά το διάστημα μεταξύ της αρχικής και της ημέρας διεξαγωγής του πλειστηριασμού, εάν γίνει δεκτή η άποψη ότι ως ημέρα του πλειστηριασμού ισχύει στην τέταρτη τάξη και στις λοιπές όμοια μ' αυτή ρυθμιζόμενες τάξεις των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ η ημέρα του αρχικού προσδιορισμού του πλειστηριασμού.

Έτσι όμως θα έχουν αποκλεισθεί χωρίς ουσιαστική δικαιολογία από την προνομιακή κατάταξη δανειστές, οι οποίοι, αγνοώντας το προνόμιο προηγούμενων δανειστών, αφού τα γενικά προνόμια είναι αφανή, συμβλήθηκαν με τον οφειλέτη, υπολογίζοντας στην προνομιακή κατάταξη των δικών τους απαιτήσεων. Ούτε βέβαια μπορεί να υποστηριχθεί ότι θα ικανοποιηθούν προνομιακά όλοι οι δανειστές του καθ' ου η εκτέλεση με αφετηρία την ορισθείσα αρχικά ημέρα του πλειστηριασμού και μέχρι τη διεξαγωγή του, αφού μια τέτοια άποψη, η οποία χωρίς νόμιμο λόγο διευρύνει υπέρμετρα το εύρος των γενικών προνομίων, μπορεί ίσως να υποστηριχθεί μόνο για τα προνόμια της τρίτης τάξης, για τα οποία όμως ρητά ορίζεται ως κρίσιμη η ημέρα του πρώτου πλειστηριασμού [ΑΠ 313/1993? 1140/ 1994? 681/2004? 1765/2009 (μειοψ)? 1819/2011 (μειοψ)? αντιθ.

ΑΠ 476/1999? 61/2001? 1585/2005? 127/2006? 1101/2006]. Στη συγκεκριμένη περίπτωση προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ) ότι το Εφετείο δέχθηκε, μεταξύ άλλων, ως προς την ουσία της υπόθεσης, τα ακόλουθα: "Με επίσπευση της τράπεζας E.F.G. EUROBANK ERGASIAS Α.Ε. εκπλειστηριάστηκε την 18.5.2005 ενώπιον του συμβολαιογράφου Ναυπλίου Νικόλαου Τόμπρα το ακίνητο της καθ' ης η εκτέλεση εταιρείας με την επωνυμία "…", που είχε κατασχεθεί με την υπ' αριθ.

…/2002 έκθεση του δικαστικού επιμελητή Ναυπλίου … και επιτεύχθηκε πλειστηρίασμα 125.000 ευρώ, όπως προκύπτει από την υπ' αριθ. ../18.5.2005 έκθεση αναγκαστικού πλειστηριασμού του ως άνω συμβολαιογράφου. Ο πλειστηριασμός είχε αρχικά οριστεί, με την υπ' αριθ. 560/2003 περίληψη κατασχετήριας έκθεσης του ίδιου πιο πάνω δικαστικού επιμελητή, για τις 19.2.2003, οπότε όμως ανεστάλη, μετά δε από αλλεπάλληλες συναινετικές αναστολές και ματαιώσεις...

ορίστηκε να διεξαχθεί στις 18.5.2005, οπότε και διενεργήθηκε. Στη διαδικασία του πλειστηριασμού αναγγέλθηκαν, μεταξύ άλλων, το ανακόπτον (αναιρεσείον) για ληξιπρόθεσμες μέχρι την ημέρα του πλειστηριασμού απαιτήσεις του κατά της καθ' ης η εκτέλεση ποσού 1.007.224,17 ευρώ και η καθ' ης η ανακοπή (αναιρεσίβλητη) για απαιτήσεις της κατά της καθ' ης η εκτέλεση ποσού 39.283,63 ευρώ από διαδοχικές πωλήσεις εσπεριδοειδών προϊόντων, που καταρτίστηκαν στο διάστημα από 30.11.2002 έως και 31.1.2003 και των οποίων το τίμημα πιστώθηκε...

Επακολούθησε η σύνταξη του υπ' αριθ. 1127/7.9.2005 πίνακα κατάταξης δανειστών του ίδιου πιο πάνω συμβολαιογράφου, με τον οποίο στο 1/3 του πλειστηριάσματος που απέμεινε μετά την αφαίρεση των εξόδων εκτελέσεως, δηλαδή στο ποσό των 33.428,60 [(125.000 - 24.714,19) Χ 1/3] ευρώ, κατετάγη προνομιακά και τυχαία η καθ' ης η ανακοπή..., ενώ αντιθέτως το ανακόπτον, το προνόμιο του οποίου έπεται εκείνου της καθ' ης η ανακοπή, δεν κατετάγη ελλείψει υπολοίπου.

Συνεπώς, έκρινε το Εφετείο, ότι "εφόσον τα παραγωγικά των απαιτήσεων της καθ' ης η ανακοπή γεγονότα έλαβαν χώρα στο διάστημα από 30.11.2002 έως και 31.1.2003 και ο πλειστηριασμός ορίστηκε να γίνει το πρώτον την 19.2.2003, οι απαιτήσεις αυτές καλύπτονται από το προνόμιο του άρθρ. 975 αριθ. 4 του ΚΠολΔ, αφού γεννήθηκαν μέσα στο διάστημα των 24 μηνών από την ημέρα που είχε αρχικά οριστεί για τη διενέργεια του πλειστηριασμού...

και άρα συννόμως κατετάγησαν προνομιακά και τυχαία στο 1/3 του πλειστηριάσματος..., κατ' αποκλεισμό των απαιτήσεων του ανακόπτοντος...". Συνακόλουθα το Εφετείο απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση κατά το κεφάλαιο που αυτή εφεσιβλήθηκε. Με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης αιτιάται το αναιρεσείον την προσβαλλόμενη απόφαση για πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενο ότι η απόφαση αυτή εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρ. 975 αριθ. 4 ΚΠολΔ με το να κρίνει ότι ως ημέρα του πλειστηριασμού για τον προσδιορισμό του διαστήματος, στο οποίο πρέπει να εμπίπτουν οι απαιτήσεις της αναιρεσίβλητης κατά της καθ' ης η εκτέλεση οφειλέτριας εταιρείας για να καλύπτονται από το αντίστοιχο προνόμιο, θεωρείται η ημέρα που αρχικά ορίστηκε για τον πλειστηριασμό και όχι η ημέρα που αυτός διενεργήθηκε, ενώ θα έπρεπε με αφετηρία την ημέρα αυτή, που είναι η 18.5.2005, να κρίνει ότι οι αναγγελθείσες προς κατάταξη απαιτήσεις της αναιρεσίβλητης κακώς κατατάχθηκαν προνομιακά με τον υπ' αριθ.

…/7.9.2005 πίνακα του συμβολαιογράφου Ναυπλίου Νικόλαου Τόμπρα, αφού δεν εμπίπτουν στην αμέσως προηγούμενη διετία, δηλαδή στο διάστημα από 18.5.2003 έως 18.5.2005, ώστε να καλύπτονται από το ως άνω προνόμιο και να προηγούνται συνεπώς στη σειρά κατάταξης των απαιτήσεων του αναιρεσείοντος, που ανήκουν στην αμέσως επόμενη τάξη των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ.

Με δεδομένο, ωστόσο, ότι και νομολογιακά αμφισβητείται εάν ως ημέρα του πλειστηριασμού ισχύει στην τέταρτη τάξη των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ η ημέρα που αρχικά προσδιορίστηκε να γίνει ο πλειστηριασμός ή αυτή που τελικά διενεργήθηκε, ανακύπτει σχετικά ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος, το οποίο φέρεται προς κρίση με τον ως άνω αναιρετικό λόγο, γι' αυτό ως προς το λόγο αυτό πρέπει η υπόθεση να παραπεμφθεί κατά τα άρθρ. 563§2εδ(β) ΚΠολΔ και 23§2εδ(γ)&(δ) του Οργανισμού των Δικαστηρίων (ν.1756/1988) στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, αφού η απόφαση παραπομπής είναι ομόφωνη, προκειμένου να κριθεί, ειδικότερα, εάν για την κατάταξη των απαιτήσεων της αναιρεσίβλητης στην τέταρτη τάξη των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ τίθεται ως αφετηρία για τον προσδιορισμό του κρίσιμου διαστήματος η ημέρα που αρχικά ορίστηκε για τον πλειστηριασμό, δηλαδή η 19.2.2003, ή αυτή που ο πλειστηριασμός διενεργήθηκε, δηλαδή η 18.5.2005.

Αντίθετα αβάσιμος και απορριπτέος είναι ο δεύτερος λόγος της αίτησης αναίρεσης από τον αριθμό και πάλι 1 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, αφού το Εφετείο με το να κρίνει ορθή την κατάταξη των απαιτήσεων της αναιρεσίβλητης στην τέταρτη τάξη των γενικών προνομίων του ΚΠολΔ, δηλαδή πριν από τις απαιτήσεις του αναιρεσείοντος, θέτει απλώς ζήτημα ερμηνείας της περιεχόμενης στη διάταξη του άρθρ. 975 αριθ. 4 ΚΠολΔ έννοιας της ημέρας του πλειστηριασμού και δεν θίγει από την άποψη αυτή την κατοχυρωμένη με το άρθρ. 25§1 του Συντάγματος αρχή της αναλογικότητας, όπως το αναιρεσείον υπολαμβάνει, έστω και εάν η ύπαρξη σφάλματος στη σχετική ερμηνεία διαφοροποιεί τη σειρά κατάταξης των απαιτήσεων των διαδίκων στο προς διανομή πλειστηρίασμα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον πρώτο από τον αριθμό 1 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ λόγο της από 30.8.2012 αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ' αριθ. 424/2009 απόφασης του Εφετείου Ναυπλίου.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Απριλίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Μαΐου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ