Supreme Court dismisses appeal against compensation valuation, upholding lower court's finding of 500 euros per square meter.

Απόφαση 923 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 923 /2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαρτίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος:Δήμου Ρόδου, ΟΤΑ που εδρεύει στην Ρόδο και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Θεόδωρο Φραράκη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις. Της αναιρεσιβλήτου: Χ. - Ε. συζ. Μ. Γ., το γένος Α. Τ., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου της Αικατερίνης Γιαννιού-Αθανασίου, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 31/25-1-2010 αίτησή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Εφετείο Δωδεκανήσου για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για ρυμοτομούμενα εδαφικά τμήματα.

Εκδόθηκε η απόφαση 9/2012 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15/3/2012 αίτησή τoυ.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Ρουμπής, ανέγνωσε την από 5/3/2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη αμφοτέρων των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από

τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ 2 έως 4 του ισχύοντος Συντάγματος 2001 και 13 παρ 1 και 2 του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων ( στην παράγραφο 1 του άρθρου 13 προστίθεται νέο εδάφιο μεταξύ των δύο εδαφίων της παραγράφου αυτής με το άρθρο 7Α Ν. 2985/2002 /Α-18 Απαλλοτριώσεις: Προσαρμογή των διατάξεων στο Σύνταγμα, η ισχύς του οποίου αρχίζει την 1-1-2002) προκύπτει ότι:

α)0 κρίσιμος χρόνος, κατά τον οποίο σκοπείται η πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, ώστε αυτή να είναι πλήρης κατά την συνταγματική επιταγή, σε περίπτωση που έχει προηγηθεί αίτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης είναι ο χρόνος της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό, αν όμως η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό (ΑΠ 588/2010) β) Προς εύρεση της αξίας αυτής δεν λαμβάνεται υπόψη, ενδεχόμενη μεταβολή (αύξηση ή υποτίμηση) της αξίας του απαλλοτριωμένου που επήλθε μετά την δημοσίευση της πράξης της απαλλοτρίωσης και εξαιτίας μόνον αυτής (Ολ.

ΑΠ 1332/1985 Ολ. ΑΠ 1109/1981), ούτε από ενέργειες του ιδιοκτήτη στο απαλλοτριούμενο, που έγιναν μετά την ανακοίνωση της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας αυτής, γ) Ως κριτήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου λαμβάνεται υπόψη, μεταξύ άλλων, και η αξία που έχουν κατά τον ως άνω κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου, τα κριτήρια όμως αυτά είναι ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά για το δικαστήριο, το οποίο μπορεί να στηρίξει την σχετική κρίση του σε κάθε συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα (ΑΠ 185/1997).

δ) Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και ν' ανταποκρίνεται στην πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο συζήτησης της αίτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό, ή κατά τον χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό, στην περίπτωση που η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, ως τέτοια δε αποζημίωση νοείται εκείνη, το ποσό οποίας επιτρέπει στον ιδιοκτήτη ν' αντικαταστήσει το πράγμα που απαλλοτριώθηκε με άλλο ισάξιο (Ολ.

ΑΠ 13/2000 ΑΠ 154/2012) Εξάλλου ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν ο κανόνας του ουσιαστικού δικαίου δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοστεί εσφαλμένα (Ολ. ΑΠ 36/1988).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο Δωδεκανήσου με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Σε εκτέλεση της από Χ.Ο.Π/Ε.Π.Α. 25/22-3-1994 (Φ.Ε.Κ. 403Δ1/264-1994) απόφασης Νομάρχη Δωδ/σου, με την οποία εγκρίθηκε η πολεοδομική μελέτη αναθεώρησης του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως Ρόδου στις περιοχές … και …, που είχαν ενταχθεί στο σχέδιο πόλεως Ρόδου με το από 16-1/01-12-1973 Β.Δ., εκδόθηκε από τη Διεύθυνση Πολεοδομίας (Τμήμα Πολεοδομικού Σχεδιασμού και προστασίας Περιβάλλοντος Δήμου Ρόδου) η υπ' αριθμ. 21/2007 πράξη προσκύρωσης και αναλογισμού υποχρεώσεων για την εφαρμογή του ρυμοτομικού σχεδίου πόλης Ρόδου, η οποία αφορά την ρυμοτόμηση τμημάτων της κτηματολογικής μερίδας 219 γαιών Ρόδου, στα Ο.Τ. 455, 456, 457, 457α και 458 του εγκεκριμένου σχεδίου της πόλης της Ρόδου.

Η παραπάνω πράξη συνοδευομένη από το με ημερομηνία 16-1-2006 τοπογραφικό διάγραμμα της περιοχής με κλίμακα 1:500, που συντάχθηκε από τον πολιτικό μηχανικό Φ. Κ., κυρώθηκε με την υπ' αριθμ. πρωτ. 1282/08 απόφαση του Νομάρχη Δωδεκανήσου και έγινε διοικητικά τελεσίδικη (βλ. με αριθμ. πρωτ. 3717/08 έγγραφο του τμήματος Πολεοδομίας και Πολεοδομικών Εφαρμογών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δωδεκανήσου).

Σύμφωνα με την πράξη αυτή, ορίστηκε ότι ο καθού ανταιτών Δήμος Ρόδου έπρεπε να αποζημιώσει την αιτούσα ιδιοκτήτρια του ακινήτου με κτηματολογικά στοιχεία: Τόμος Γαιών Ρόδου: 5 (επόμενος 35), Φύλλο: 66 (επόμενο 11.3), Μερίδα: 219 Γαιών Ρόδου και Φάκελος: 1078 του Κτηματολογίου Ρόδου, το οποίο εμπίπτει εντός του εγκεκριμένου σχεδίου πόλης Ρόδου κείται στην περιοχή των Οικοδομικών Τετραγώνων 455, 456, 457, 457α και 458 του σχεδίου πόλεως Ρόδου και στην Κτηματολογική περιφέρεια "Μποϊνού Καρά", που συνορεύει Ανατολικό με την υπ' αριθ. 219Α μερίδα Γαιών Ρόδου, Νότια με την υπ' αριθ. 211 μερίδα Γαιών Ρόδου, Δυτικά με τις υπ' αριθ. 213, 218 και 217 μερίδες Γαιών Ρόδου και Βόρεια με την υπ' αριθ. 217 μερίδα Γαιών Ρόδου για τμήματα οικοπέδου συνολικής έκτασης 3,473,16 τ.μ., όπως αυτά αποτυπώνονται στο άνω κτηματολογικό διάγραμμα, τα οποία ρυμοτομούνται στα ως άνω Οικοδομικά Τετράγωνα.

Τα ως άνω ρυμοτομούμενα βρίσκονται εντός του σχεδίου πόλεως της Ρόδου (κοινόχρηστος χώρος στο οικοδομικό τετράγωνο 457), έχουν πρόσοψη στην οδό …, το ελάχιστο εμβαδόν αρτιότητας είναι 1000 τ.μ., ο συντελεστής δόμησης είναι 0,4 και η τιμή ζώνης είναι 1.250 ευρώ, (βλ. εκκαθαριστικό σημείωμα Ε.Τ.Α.Κ. αιτούσας της Δ.Ο.Υ.

Χαλανδρίου). Βρίσκονται κοντά στη βασικότερη οδική αρτηρία … και έχουν πανοραμική θέα προς την ανατολική πλευρά του νησιού. Σε απόσταση 200 μ. βρίσκεται η Δ.ΕΥΑΡ. Στη συγκεκριμένη περιοχή υπάρχουν τα κοινωφελή δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος, ύδρευσης και τηλεπικοινωνιών. Τα ρυμοτομούμενα τμήματα θα χρησιμοποιηθούν ως χώρος πρασίνου, όπου υπάρχουν δέντρα μεγάλης ηλικίας διατηρητέα (βελανιδιές, γραμμυθιές).

Όπως προκύπτει από το υπ' αριθ. Πρωτ. 8515/10/17-1-2011 έγγραφο της Διεύθυνσης Δασών Δωδεκανήσου η ρυμοτομυθείσα έκταση βρίσκεται εντός σχεδίου πόλεως Ρόδου και ως εκ τούτου δεν εκδίδεται πράξη χαρακτηρισμού από τη Δασική Υπηρεσία. Σημειώνεται πάντως, ότι αποτελεί οικοσύστημα σημαντικής οικολογικής, χλωριδικής και αισθητικής αξίας που θα πρέπει να προστατευθεί και με ήπιες παρεμβάσεις (κλάδεμα, απομάκρυνση σκουπιδιών και ξερών κλάδων), και προτείνεται να διατηρηθεί ο φυσικός του χαρακτήρας και να χαρακτηρισθεί ως φυσικό άλσος χωρίς δυνατότητα σημαντικών ανθρωπογενών παρεμβάσεων.

Η αιτούσα (δικαιούχος της αποζημιώσεως) ζητεί να καθοριστεί ως οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος το ποσό των 550 ανά τ. μ.. Ο μάρτυρας της αιτούσας που εξετάστηκε στο ακροατήριο προσδιορίζει την αγοραία αξία των ακινήτων στο ποσό των 600 ευρώ και στηρίζει την εκτίμηση του στο γεγονός, ότι στο εκκαθαριστικό σημείωμα Ε.Τ.Α.Κ.

της αιτούσας είναι περίπου 505 € το τ. μ. (αξία του ακινήτου 2.312.681,31 Ε: 4581 τ. μ.), ενώ η μάρτυρας του καθ' ου καταθέτει, ότι λόγω της φύσεως του (φυσικής κατάστασης και ανάγλυφου) δεν μπορεί να αξιοποιηθεί από οικοδομική άποψη καθόσον υπάρχουν διατηρητέα δέντρα. Παρά την ύπαρξη, όμως, οποιωνδήποτε περιορισμών επί του ρυμοτομούμενου ακινήτου, η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης κατά την συνταγματική επιταγή, για την διάγνωση δε της πραγματικής του αξίας κατά τον κρίσιμο χρόνο θα συγκριθεί αυτό με πλησιόχωρα ομοειδή ακίνητα που δεν βαρύνονται με τέτοιους περιορισμούς, ή, αν βαρύνονται, θα εκτιμηθούν αυτά σαν ελεύθερα αφού παρακολουθούνται από ισόποση αξίωση αποζημίωσης για τον περιορισμό που τα βαρύνει.

Η αντικειμενική αξία της ρυμοτομυθείσας εδαφικής έκτασης έτσι όπως προσδιορίσθηκε από την αρμόδια Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου ανέρχεται στο ποσό των 303,04 ανά τ. μ.. Για την αξία της ανωτέρω εδαφικής έκτασης η αιτούσα επικαλείται και προσκομίζει: α) την με αριθμό 196/2008 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου που αφορά καθορισμό οριστικής τιμής αποζημίωσης στο ποσό των 250 ευρώ ανά τ.

μ. με χρόνο υπολογισμού την 9-5-2008 για ακίνητο που βρίσκεται πάνω από το πάρκο του …δηλ. στην ίδια περιοχή με την επίδικη εδαφική έκταση, όμως εντός αρχαιολογικής ζώνης και εκτός σχεδίου πόλεως, β) την με αριθμό 121/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρόδου, η οποία καθορίζει προσωρινή τιμή αποζημίωσης για το με αρ. 318Α κτηματομερίδας ακίνητο, που βρίσκεται στη θέση …, το ποσόν των 525 € ανά τ.

μ. με χρόνο υπολογισμού την 7-4-2008, πλήν το παραπάνω ακίνητο είναι απρόσφορο προς σύγκριση ενόψει του αφορά ακίνητο που δεν βρίσκεται στην ίδια περιοχή με την ρυμοτομυθείσα έκταση, αλλά πλησίον του κέντρου της πόλης.

Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω και αφού λήφθηκε υπόψη ότι οι τιμές των ακινήτων στην περιοχή έχουν υποστεί μείωση κατά το τελευταίο έτος λόγω της οικονομικής κρίσης και της μείωσης ζήτησης ακινήτων, η πραγματική αξία του ρυμοτομούμενου τμήματος (για το οποίο δεν προέκυψε η μέση ετήσια πρόσοδος του κατά την τελευταία τριετία) κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου συζήτηση της ένδικης αίτησης (11-11-2011) ανέρχεται, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν μεταβολή (ανατίμηση ή υποτίμηση) από την εξαγγελία ή την κήρυξη της απαλλοτρίωσης σε 500 ευρώ/τμ, η τιμή δε αυτή ανταποκρίνεται στην πλήρη αποζημίωση κατά την προδιαληφθείσα έννοια. Με βάση τις παραπάνω παραδοχές το Εφετείο κατέληξε στο να δεχθεί εν μέρει την αίτηση και την ανταίτηση και από ουσιαστική άποψη και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης του ως άνω ρυμοτομουμένου τμήματος στο ποσό αυτό.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου τους κανόνες του ουσιαστικού δικαίου που ορθά εφάρμοσε (άρθρα 17 παρ. 2, 4 του Συντάγματος και 13 του 2882/2001) με την ορθή υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών που αποδείχθηκαν στις εν λόγω διατάξεις, η εφαρμογή δε αυτών στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι αντίθετη προς τις επικαλούμενες από τον αναιρεσείοντα Δήμο Ροδίων διατάξεις των άρθρων 24 παρ.1 και 25 παρ. 1 εδ. τελ. Του Συντάγματος, (Βλ σχ ΑΠ 1898/1999), όπως αβάσιμα αυτός (αναιρεσείων) ισχυρίζεται.

Κατ' ακολουθίαν των παραπάνω είναι απορριπτέοι και οι δύο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγοι της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης ως αβάσιμοι.

Συνακόλουθα πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναίρεσης στο σύνολό της και να καταδικασθεί ο αναιρεσίων δήμος ως ηττώμενος στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ, 18 παρ 4 του ν. 2882/2001 και 281 παρ 2 του ν 3463/2006), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-3-2012 αίτηση του Δήμου Ρόδου για αναίρεση της υπ' αρ 9/2012 απόφασης του Εφετείου Δωδεκανήσου. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρασίβλητης που ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Απριλίου 2013. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Μαΐου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ