Supreme Court acquits defendant of social security contribution crimes due to new law applying retroactively.

Απόφαση 921 / 2016 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 921/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ε’ ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, (κωλυομένης της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Βιολέττας Κυτέα, σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 38/2016 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου), Αγγελική Αλειφεροπούλου - Εισηγήτρια, Δημήτριο Χονδρογιάννη, Διονυσία Μπιτζούνη και Ιωάννη Μπαλιτσάρη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1 Απριλίου 2016, με την παρουσία του Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Εμμανουήλ Ρασιδάκη (γιατί κωλύεται η Εισαγγελεύς) και του Γραμματέως Γερασίμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Ι. Β. του Ε., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Πέτρο Πανταζή, για αναίρεση της υπ’ αριθ. 53488/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθήνας.

Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ’ αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 2 Μαρτίου 2015 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 323/2015.

Αφού άκουσε

Τον πληρεξούσιο δικηγόρο της αναιρεσείουσας, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1 παρ. 1 του Α.Ν. 86/1967, όπως ισχύει, όποιος υπέχει νόμιμη υποχρέωση καταβολής ασφαλιστικών εισφορών, που βαρύνουν τον ίδιο (εργοδοτικών), οι οποίες υπερβαίνουν το ποσό των είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ, προς τους υπαγόμενους στο Υπουργείο Εργασίας οποιασδήποτε φύσεως Οργανισμούς Κοινωνικής Πολιτικής ή Κοινωνικής Ασφαλίσεως ή Ειδικούς Λογαριασμούς και δεν καταβάλλει αυτές εντός μηνός, αφότου έχουν καταστεί απαιτητές προς τους ως άνω Οργανισμούς, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή τουλάχιστον δέκα χιλιάδων δραχμών, κατά δε την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, όποιος παρακρατεί ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων σε αυτόν, που υπερβαίνουν το ποσό των δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ, με σκοπό αποδόσεώς στους κατά την παράγρ. 1 Οργανισμούς και δεν καταβάλλει ή δεν αποδίδει αυτές προς τους ανωτέρω Οργανισμούς εντός μηνός, αφότου έχουν καταστεί απαιτητές, τιμωρείται για υπεξαίρεση με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή τουλάχιστον δέκα χιλιάδων δραχμών.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 16 του Κανονισμού Ασφαλίσεως του Ι.Κ.Α., ως χρόνος καταβολής των άνω εισφορών ορίζεται το ημερολογιακό τέλος του μηνός, εντός του οποίου παρασχέθηκε η εργασία ή υπηρεσία, κατά δε το άρθρο 26 παρ. 3 του Α.Ν. 1846/1951, οι εισφορές πρέπει να καταβληθούν από τον υπόχρεο μέχρι το τέλος του επόμενου μηνός από το χρόνο, ο οποίος έχει κατά τα άνω οριστεί.

Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει, ότι τα εγκλήματα της μη καταβολής των εισφορών αυτών (εργοδοτικών - εργατικών) συντελούνται με την παράλειψη της εμπρόθεσμης καταβολής των εισφορών μέσα σε τριάντα ημέρες από το ημερολογιακό τέλος κάθε μήνα που παρασχέθηκε η εργασία. Ακόμη, από τις διατάξεις του άρθρου 26 παρ. 1 και 5 του Α.Ν. 1846/1951, όπως έχουν τροποποιηθεί, προκύπτει ότι για την καταβολή των εισφορών των ασφαλισμένων, που παρέχουν εξαρτημένη εργασία ευθύνεται ο εργοδότης, ο οποίος υποχρεούται, κατά την πληρωμή των μισθών, να παρακρατεί τα τμήματα των εισφορών, που βαρύνουν τους ασφαλισμένους.

Ως εργοδότης, κατά τις ως άνω διατάξεις και το άρθρ. 8 παρ. 5 του ίδιου Α.Ν. 1846/1951, νοείται ένα ή περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, για λογαριασμό των οποίων προσφέρουν την εργασία τους τα υπαγόμενα στην ασφάλιση πρόσωπα, αυτός δε υποχρεούται, κατά την πληρωμή των μισθών, να παρακρατεί τα τμήματα των εισφορών, που βαρύνουν τους ασφαλισμένους και στο πρόσωπο αυτού στοιχειοθετείται η αντικειμενική υπόσταση των εγκλημάτων της παραβάσεως του άρθρου 1 παρ. 1 και 2 του Α.Ν. 86/1967.

Όταν εργοδότης είναι ανώνυμη εταιρία υπόχρεος για την καταβολή των παραπάνω εισφορών είναι, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 4 του Ν. 2556/1997, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρ. 69 παρ. 2 Ν. 2676/1999, σε συνδυασμό με το άρθρο 115 Ν. 2238/1994, ο διευθύνων σύμβουλος αυτής. Προς την ίδια ουσιαστικά κατεύθυνση κινείται και η ρύθμιση της παρ. 7 του Α.Ν. 86/1967, όπως αυτή προστέθηκε με το άρθρ. 25 παρ. 1 του Ν. 4075/11-4-2012, σύμφωνα με την οποία, ως αυτουργοί των ανωτέρω εγκλημάτων, της μη αποδόσεως ασφαλιστικών εισφορών, όταν πρόκειται για ημεδαπές ανώνυμες εταιρίες θεωρούνται οι πρόεδροι των Διοικητικών Συμβουλίων, οι διευθύνοντες ή εντεταλμένοι ή συμπράττοντες σύμβουλοι, οι διοικητές, οι γενικοί διευθυντές ή διευθυντές και γενικά κάθε πρόσωπο εντεταλμένο είτε άμεσα από το νόμο είτε από ιδιωτική βούληση είτε με δικαστική απόφαση στη διοίκηση ή διαχείριση αυτών και σε περίπτωση που ελλείπουν όλα τα παραπάνω πρόσωπα, ως αυτουργοί θεωρούνται τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων των εταιριών αυτών, εφόσον ασκούν πράγματι προσωρινά ή διαρκώς ένα από τα καθήκοντα που αναφέρονται πιο πάνω.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι: α) για ασφαλιστικές εισφορές, που έχουν γεννηθεί μέχρι τις 11-4-2012, οπότε θεσπίστηκε η παραπάνω παρ. 7 του Α.Ν. 86/1967, και οφειλέτης είναι ανώνυμη εταιρία, υπόχρεος για την καταβολή τους είναι μόνον ο διευθύνων σύμβουλος αυτής και β) για ασφαλιστικές εισφορές, που έχουν γεννηθεί μετά τις 11-4-2012, οπότε θεσπίστηκε η παραπάνω παρ. 7 του Α.Ν. 86/1967, και οφειλέτης είναι ανώνυμη εταιρία, υπόχρεοι για την καταβολή τους είναι τα πρόσωπα, που ορίζονται στην παράγραφο αυτή (πρόεδροι Δ.Σ., διευθύνοντες ή εντεταλμένοι ή συμπράττοντες σύμβουλοι, διοικητές, γενικοί διευθυντές ή διευθυντές και γενικά κάθε πρόσωπο εντεταλμένο είτε άμεσα από το νόμο είτε από ιδιωτική βούληση είτε με δικαστική απόφαση στη διοίκηση ή διαχείριση αυτών), ενώ τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων (αντιπρόεδροι και σύμβουλοι) ευθύνονται μόνον αν ελλείπουν όλα τα αμέσως παραπάνω πρόσωπα και εφόσον ασκούν πραγματικά διαρκώς ή προσωρινά τα καθήκοντα των αρχικών υποχρέων, δηλαδή η ευθύνη τους είναι επικουρική.

Εξάλλου, λόγο αναιρέσεως της αποφάσεως συνιστά, κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Ε’ Κ.Ποιν.Δ., και η εσφαλμένη εφαρμογή ή ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διατάξεως. Εσφαλμένη ερμηνεία υπάρχει, όταν το Δικαστήριο αποδίδει στο νόμο διαφορετική έννοια από εκείνη που πραγματικά έχει, ενώ εσφαλμένη εφαρμογή συντρέχει, όταν το Δικαστήριο δεν υπήγαγε ορθά τα πραγματικά περιστατικά, που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, στη διάταξη που εφαρμόσθηκε αλλά και όταν η παραβίαση γίνεται εκ πλαγίου, πράγμα που συμβαίνει, όταν στο πόρισμα της αποφάσεως, το οποίο περιλαμβάνεται στο συνδυασμό αιτιολογικού και διατακτικού αυτής και ανάγεται στα στοιχεία και την ταυτότητα του εγκλήματος, έχουν εμφιλοχωρήσει ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο σε σχέση με την ορθή εφαρμογή του νόμου, οπότε η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση.- Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από το σκεπτικό της προσβαλλόμενης, υπ’ αριθ. 53488/2014, αποφάσεώς του, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, μετά από συνεκτίμηση όλων των αποδεικτικών μέσων, τα οποία προσδιορίζονται κατ’ είδος σ’ αυτή, δέχθηκε ανελέγκτως τα εξής: "Στην Αθήνα, κατά το χρονικό διάστημα από 1-5-2007 έως 31-12-2010, η κατηγορουμένη, ως νόμιμη εκπρόσωπος και Πρόεδρος της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...", και με τον διακριτικό τίτλο "...", ενώ απασχολούσε κατά το ως άνω χρονικό διάστημα, στην άνω εταιρεία, με εξηρτημένη εργασία, με αμοιβή προσωπικό ασφαλισμένο στην ΝΠΔΔ "ΕΤΑΠ - ΜΜΕ", πρόθεση παρέλειψε να καταβάλει στο τελευταίο: 1) τις εργοδοτικές εισφορές συνολικού ποσού 347.745,51 ευρώ από τότε που έγιναν απαιτητές και 2) τις εργατικές εισφορές τις οποίες παρακράτησε με σκοπό να τις αποδώσει στον Οργανισμό από τότε που έγιναν απαιτητές απ’ το προσωπικό που εργαζόταν στην εταιρεία συνολικού ποσού 317.317,77 ευρώ όπως ειδικότερα αυτές αναλύονται στον συνημμένο στο διατακτικό πίνακα.

Μέχρι και σήμερα δεν προβεί σε κάποια καταβολή έναντι των ανωτέρω οφειλών της. Πρέπει, επομένως να κηρυχθεί ένοχη".

Στη συνέχεια, το παραπάνω Δικαστήριο της ουσίας κήρυξε την κατηγορουμένη και ήδη αναιρεσείουσα ένοχο, με το ελαφρυντικό των μη ταπεινών αιτίων (από το άρθρ. 84 παρ.2 β’ Π.Κ.), των αξιόποινων πράξεων της μη καταβολής εργοδοτικών και εργατικών ασφαλιστικών εισφορών σε υπαγόμενο στο Υπουργείο Εργασίας Οργανισμό Κοινωνικής Ασφαλίσεως (ήτοι για παράβαση του άρθρου 1 παρ. 1 και 2 Α. Ν. 86/1967), για τις οποίες της επέβαλε συνολική ποινή φυλακίσεως δεκαπέντε (15) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία, με το ακόλουθο διατακτικό: "

Κηρύσσει αυτήν ένοχη με ελαφρυντικό 84 παρ. 2 εδ. β’ ΠΚ του ότι στην Αθήνα από 1-5-2007 έως 31-12-2010, ως νόμιμος εκπρόσωπος και Πρόεδρος της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "… " και με το διακριτικό τίτλο "...", ενώ απασχολούσε κατά την μισθολογική περίοδο από 1-5-2007 έως 31-12-2010 στην ως άνω εταιρία, σε εξαρτημένη εργασία, με αμοιβή προσωπικό ασφαλισμένο στον ΝΠΔΔ ΕΤΑΠ - ΜΜΕ, δηλαδή σε Οργανισμό Κοινωνικής Ασφάλισης που υπάγεται στο Υπουργείο Εργασίας και όφειλε για την ασφάλιση του προσωπικού της να καταβάλει στον Οργανισμό αυτό τις παρακάτω εισφορές μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από το ημερολογιακό τέλος κάθε μήνα, μέσα στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία, εν τούτοις, υπέπεσε στις κατωτέρω αξιόποινες πράξεις: 1) Δεν κατέβαλε στον Οργανισμό αυτό τις ασφαλιστικές εισφορές (ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΕΣ) που την βαρύνουν και που ανέρχονται στο συνολικό ποσό των 347.745,51 ευρώ από τότε που οι εισφορές έγιναν απαιτητές, και 2). Δεν κατέβαλε στον Οργανισμό αυτό τις ασφαλιστικές εισφορές (ΕΡΓΑΤΙΚΕΣ) τις οποίες παρακράτησε με σκοπό να τις αποδώσει στον Οργανισμό αυτό από τότε που έγιναν απαιτητές από το προσωπικό που εργαζόταν στην προαναφερθείσα εταιρία, που αυτή (κατ/νη) εκπροσωπεί νομίμως, οι οποίες βαρύνουν την εν λόγω εταιρία, ανέρχονται δε αυτές στο συνολικό ποσό των 317.317,77 ευρώ".

Με αυτά που δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας εσφαλμένα ερμήνευσε και εφήρμοσε στη συγκεκριμένη περίπτωση τις προπαρατεθείσες ουσιαστικές ποινικές διατάξεις. Ειδικότερα, ενόψει του ότι πρόκειται για εργοδότρια ανώνυμη εταιρία, για την οποία υπόχρεος κατά το νόμο προς απόδοση των ασφαλιστικών εισφορών της ιδίας και των εργαζομένων της είναι ο Διευθύνων Σύμβουλος αυτής, αφού, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως, οι επίμαχες ασφαλιστικές (εργοδοτικές και εργατικές) εισφορές, που οφείλει η εταιρία αυτή στον ανωτέρω αναφερόμενο Οργανισμό Κοινωνικής Ασφαλίσεως, έχουν γεννηθεί και ήταν αποδοτέες κατά το χρονικό διάστημα από 1-5-2007 έως 31-12-2010, δηλαδή, πριν από τις 11-4-2012 (οπότε άρχισε να ισχύει ο νόμος 4075/11-4-2012), η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη, η οποία κηρύχθηκε ένοχη των πιο πάνω αξιόποινων πράξεων, ως νόμιμη εκπρόσωπος με την ιδιότητα της Προέδρου της ανωτέρω μνημονευόμενης οφειλέτριας ανώνυμης εταιρίας, δεν υπέχει ποινική ευθύνη, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στην προηγηθείσα νομική σκέψη.

Σημειωτέον, ότι ο νεότερος νόμος (άρθρ. 25 παρ. 1 Ν. 4075/2012), με τον οποίο, όσον αφορά τις εργοδότριες ημεδαπές ανώνυμες εταιρίες, διευρύνεται ο κύκλος των προσώπων των αυτουργών της παραβάσεως του Α.Ν. 86/67, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται πλέον και ο Πρόεδρος του Διοικητικού τους Συμβουλίου, καθώς και κάθε μέλος αυτού, που συμπράττει όμως ουσιαστικά στη διοίκησή τους, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής εν προκειμένω, διότι, αν και άρχισε να ισχύει πριν από τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης αποφάσεως, είναι δυσμενέστερος για την αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη, αφού ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Α.Ε., ιδιότητα την οποία είχε αυτή, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως, εντάσσεται με αυτό το νόμο στα υπόχρεα προς καταβολή των άνω οφειλομένων εισφορών πρόσωπα, οπότε η εφαρμογή του στην εδώ εξεταζόμενη περίπτωση θα προσέκρουε στο άρθρο 2 παρ. 1 Π.Κ.

Επομένως, ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, περί εσφαλμένης ερμηνείας και εφαρμογής των παραπάνω ουσιαστικών ποινικών διατάξεων, από το άρθρ. 510 παρ. 1 στοιχ. Ε’ Κ.Ποιν.Δ., είναι βάσιμος, πρέπει δε, εξαιτίας της πλημμέλειας αυτής και κατά παραδοχή του ανωτέρω λόγου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, οπότε παρέλκει πλέον η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 518 παρ.1 εδ. α’ Κ.Π.Δ., "αν ασκηθεί αναίρεση επειδή έχει γίνει εσφαλμένη εφαρμογή ή ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διάταξης, ο Άρειος Πάγος δεν παραπέμπει την υπόθεση αλλά εφαρμόζει τη σωστή ποινική διάταξη και, αν δεν υπάρχει αξιόποινη πράξη, κηρύσσει αθώο τον κατηγορούμενο".

Στην εξεταζόμενη περίπτωση, αφού δεν στοιχειοθετείται στο πρόσωπο της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης, κατά τα προεκτεθέντα, η αντικειμενική υπόσταση των άνω πράξεων της μη καταβολής εργοδοτικών και εργατικών ασφαλιστικών εισφορών σε υπαγόμενο στο Υπουργείο Εργασίας Οργανισμό Κοινωνικής Ασφαλίσεως ούτε θεμελιώνεται κάποια άλλη αξιόποινη πράξη, πρέπει αυτή να κηρυχθεί αθώα των εν λόγω αποδιδόμενων σ’ αυτήν πράξεων, κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 53488/2014 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.

Κηρύσσει αθώα την αναιρεσείουσα-κατηγορουμένη, Ι. Β. του Ε., κάτοικο ..., του ότι: στην Αθήνα από 1-5-2007 έως 31-10-2010, στην Αθήνα από 1-5-2007 έως 31-12-2010, ως νόμιμος εκπρόσωπος και Πρόεδρος της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "..." και με το διακριτικό τίτλο "...", ενώ απασχολούσε κατά την μισθολογική περίοδο από 1-5-2007 έως 31-12-2010 στην ως άνω εταιρία, σε εξαρτημένη εργασία, με αμοιβή προσωπικό ασφαλισμένο στον ΝΠΔΔ ΕΤΑΠ - ΜΜΕ, δηλαδή σε Οργανισμό Κοινωνικής Ασφάλισης που υπάγεται στο Υπουργείο Εργασίας και όφειλε για την ασφάλιση του προσωπικού της να καταβάλει στον Οργανισμό αυτό τις παρακάτω εισφορές μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από το ημερολογιακό τέλος κάθε μήνα, μέσα στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία, εν τούτοις, υπέπεσε στις κατωτέρω αξιόποινες πράξεις: 1) Δεν κατέβαλε στον Οργανισμό αυτό τις ασφαλιστικές εισφορές (ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΕΣ) που την βαρύνουν και που ανέρχονται στο συνολικό ποσό των 347.745,51 ευρώ από τότε που οι εισφορές έγιναν απαιτητές, και 2). Δεν κατέβαλε στον Οργανισμό αυτό τις ασφαλιστικές εισφορές (ΕΡΓΑΤΙΚΕΣ) τις οποίες παρακράτησε με σκοπό να τις αποδώσει στον Οργανισμό αυτό από τότε που έγιναν απαιτητές από το προσωπικό που εργαζόταν στην προαναφερθείσα εταιρία, που αυτή (κατ/νη) εκπροσωπεί νομίμως, οι οποίες βαρύνουν την εν λόγω εταιρία, ανέρχονται δε αυτές στο συνολικό ποσό των 317.317,77 ευρώ. Ειδικότερα:

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Απριλίου 2016.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Απριλίου 2016.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ