Greek Supreme Court dismisses State's appeal in child abduction case, upholding lower court's refusal to return children due to severe risk and child's objection.

Απόφαση 916 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 916/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Νοεμβρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τον κ. Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Γεώργιο Γρυλωνάκη, πάρεδρο του νομικού συμβουλίου του κράτους, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου : ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ευστράτιο Βαλτούδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-6-2007 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 38984/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 459/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 10-4-2008 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δήμητρα Παπαντωνοπούλου ανέγνωσε την από 12-11-2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 13 της από 25-10-1980 Διεθνούς Συμβάσεως Χάγης για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών (κυρωτικός ν. 2102/92), η δικαστική αρχή του κράτους, προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση επιστροφής του παιδιού που μετακινήθηκε ή κατακρατήθηκε παράνομα, δεν δεσμεύεται από τη σύμβαση να διατάξει την επιστροφή του, εφόσον αποδεικνύεται, πλην άλλων, είτε ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η επιστροφή του παιδιού να το εκθέσει σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία ή να το περιαγάγει με οποιοδήποτε τρόπο σε μια αφόρητη κατάσταση (13 εδάφ.

β' περ. α' ) είτε διαπιστωθεί ότι το παιδί αντιτίθεται στην επιστροφή του και έχει ήδη την ηλικία και την ωριμότητα που υπαγορεύουν να ληφθεί υπόψη η γνώμη του (13 εδάφ. β' περ. β'). Με τη διάταξη επομένως ορίζεται ως αιτιολογικός σύνδεσμος μεταξύ των αντικειμενικών γεγονότων, της επιστροφής ως αιτίου αφενός και της δοκιμασίας ή αφόρητης καταστάσεως ως αποτελέσματος αφετέρου, η εκτίμηση της υπάρξεως σοβαρού κινδύνου, δηλαδή η κρίση λογικού και επιμελούς ανθρώπου ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτό καθ' εαυτό το γεγονός της επιστροφής και όχι έκτακτες ή άλλες εξαιρετικές συμπτώσεις έχει, μετά σφοδρής πιθανότητας και υπό τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, τη γενική τάση να επιφέρει τα αποδοκιμαζόμενα υπό της συμβάσεως αποτελέσματα.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, δικάζοντας επί εφέσεως του αναιρεσιβλήτου κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου που εκδόθηκε επί αιτήσεως του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου υπό την ιδιότητα του ως αντιπροσώπου της αιτούσας μητέρας, στηριζομένης στην ως άνω διεθνή σύμβαση και έχουσας ως αίτημα την επιστροφή των φερόμενων ως παρανόμως παρακρατούμενων τέκνων αυτής και του αναιρεσιβλήτου, δέχθηκε τα ακόλουθα:

Οι διάδικοι, από τους οποίους η αιτούσα είναι υπήκοος .... και κάτοικος ..., τέλεσαν νόμιμο πολιτικό γάμο στη ... στις 22-8-2001, από τον οποίο απέκτησαν δύο τέκνα, τον ... που γεννήθηκε στη ... στις 25-8-2001 και τον ... που γεννήθηκε στη ... στις 30-3-2004. Μετά την τέλεση του γάμου τους, εγκαταστάθηκαν στη ..., πλην όμως η έγγαμη συμβίωση τους δεν ήταν αρμονική, καθ' όσον η ένταση στις συζυγικές σχέσεις εκδηλωνόταν με λογομαχίες και διαπληκτισμούς.

Για τον λόγο αυτό, τον Μάιο του 2006 αποφάσισαν από κοινού, προς εκτόνωση της κατάστασης αυτής, να διακόψουν προσωρινά τη συμβίωση τους, να αποχωρήσει ο καθ' ου (ήδη αναιρεσίβλητος) από την κειμένη στη ... συζυγική κατοικία και να αναχωρήσει μαζί με τα ανήλικα τέκνα τους για την Ελλάδα, όπου θα διέμεναν αυτά μαζί με τον καθ' ου πατέρα τους στην εκεί κατοικία του για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών, μέχρι να επακολουθήσει νεότερη συμφωνία των διαδίκων γονέων.

Προς τούτο συνετάγη στη ... στη γερμανική γλώσσα το από 10-5-2006 ιδιωτικό συμφωνητικό μεταξύ των διαδίκων συζύγων, στο οποίο ορίζεται ότι "η μητέρα συμφωνεί ρητά να ζήσουν τα δυο ανήλικα παιδιά τους μέχρι νεωτέρας συμφωνίας, και για διάρκεια τουλάχιστον έξη (6) μηνών, με τον πατέρα τους στην Ελλάδα και να αναλάβει αυτός μόνος και έμπρακτα τη φροντίδα και επιμέλεια τους......Η μητέρα μπορεί να επισκέπτεται τα παιδιά, μόνο όμως λαμβάνοντας υπόψη το όφελος τους, τις ανάγκες τους και τις περιστάσεις και μάλιστα αφού ειδοποιήσει και συμφωνήσει με τον πατέρα.

Προσωρινά και μέχρι νεωτέρας αναλαμβάνει ο πατέρας από μόνος του να φροντίζει για τη διατροφή των παιδιών...". Πράγματι ο καθ' ου, αμέσως μετά την ως άνω συμφωνία, ταξίδεψε μαζί με τα ανήλικα τέκνα του στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην ευρισκομένη στη ... οικία του....Παρά την προαναφερθείσα συμφωνία, η αιτούσα (ήδη αναιρεσείουσα) ήλθε περί τα τέλη Σεπτεμβρίου 2006 στην Ελλάδα, δηλαδή πριν την πάροδο του εξαμήνου από τη συμφωνία, και ζήτησε την επιστροφή των τέκνων τους στην ....

Όμως ο καθ' ου, υπενθυμίζοντας σ' αυτήν την προαναφερθείσα συμφωνία τους να παραμείνουν τα ανήλικα τέκνα μαζί του τουλάχιστον 6 μήνες και ότι για το χρονικό εκείνο διάστημα είχε μόνο αυτός την επιμέλεια τους, αρνήθηκε να τα παραδώσει. Μετά ταύτα, στις αρχές Οκτωβρίου 2006 η αιτούσα επέστρεψε στη ... και ακολούθως υπέβαλε αίτηση ενώπιον του Περιφερειακού Δικαστηρίου Φαβορίτεν, στις 14-11-2006, αιτούμενη την αφαίρεση της επιμέλειας των τέκνων από τον πατέρα τους και την ανάθεση της αποκλειστικά στη ίδια.

Επί της ως άνω αιτήσεως, που συζητήθηκε ερήμην του καθ' ου, εκδόθηκε η 14Ρ255/22-5-2007 απόφαση του παραπάνω Δικαστηρίου, με την οποία ανατέθηκε προσωρινά η επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων στην αιτούσα μητέρα με την αιτιολογία ότι ο καθ' ου παραβίασε την συμφωνία και δεν επέστρεψε τα ανήλικα παιδιά στην αιτούσα μητέρα στην ....

Όμως, μετά την άσκηση έφεσης κατά της παραπάνω απόφασης από τον καθ' ου, εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 44R 362/2-10-2007 απόφαση του Πρωτοδικείου Βιέννης με την οποία εξαφανίστηκε η εκκαλούμενη απόφαση και ακολούθως απορρίφθηκε η αίτηση, που κατατέθηκε στο Περιφερειακό Δικαστήριο Φαβορίτεν, ως αβάσιμη, με την αιτιολογία ότι δεν είχε εθνική δικαιοδοσία το ως άνω Δικαστήριο της Αυστρίας, αλλά αρμόδια ήταν τα δικαστήρια της συνήθους διαμονής των τέκνων, δηλαδή τα Ελληνικά Δικαστήρια, δεδομένου ότι με βάση την προαναφερθείσα συμφωνία κατά το χρόνο κατάθεσης του αιτήματος (14-11-2006), τα δυο παιδιά βρίσκονταν με την έγκριση των γονέων τους στην Ελλάδα επί 6 μήνες και η συνήθης διαμονή τους κατά το παραπάνω χρονικό σημείο ήταν η Ελλάδα.

Επομένως, εφόσον η αιτούσα συναίνεσε εγγράφως στην προαναφερθείσα από 10-5-2006 συμφωνία, με ελεύθερη βούληση να παραμείνουν τα ανήλικα παιδιά τους μαζί με τον πατέρα τους στην Ελλάδα και θα αναλάμβανε ο ίδιος αποκλειστικά τη φροντίδα και επιμέλεια τους, για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών, δηλαδή τουλάχιστον μέχρι 11-11-2006 και μέχρι νεωτέρας συμφωνίας, δεν υπάρχει θέμα παράνομης απαγωγής των παιδιών από τον πατέρα τους.....Περαιτέρω αποδείχθηκε, συνεχίζει το Εφετείο, ότι τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων διαμένουν σε ιδιόκτητη οικία του καθ'ου -πατέρα τους, ο οποίος τα φροντίζει, βοηθούμενος από τους γονείς του, που κατοικούν σε διπλανή οικία.

Ο ανήλικος ... φοιτά ήδη, κατά το τρέχον σχολικό έτος 2007-2008 στην Α' τάξη του Δημοτικού Σχολείου ..., με πολύ καλή απόδοση, δεδομένου ότι γνωρίζει μόνο την Ελληνική γλώσσα, ενώ αθλείται στο ποδόσφαιρο και το μπάσκετ στον αθλητικό σύλλογο "..." .... Είναι απολύτως προσαρμοσμένος στον ελληνικό τρόπο ζωής, έχει άριστες σχέσεις με τον πατέρα του και τους συγγενείς αυτού και με το σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον του.

Έχει δημιουργήσει δεσμούς φιλίας με συμμαθητές του και έχει σχέση απόλυτης εμπιστοσύνης με τους δασκάλους του καθώς και με τα εξαδέλφια του, ιδίας περίπου ηλικίας, που κατοικούν σε γειτονικό διαμέρισμα. Δεν εξέφρασε κανένα παράπονο για τον τρόπο ζωής του στην Ελλάδα, στην οποία επιθυμεί να παραμείνει μαζί με τον πατέρα του, εφ' όσον "η μητέρα του δεν θέλησε να έρθει μαζί τους στην Ελλάδα".

Την επιθυμία του αυτή εξέφρασε κατά την προσωπική επικοινωνία με τον εισηγητή δικαστή του παρόντος Δικαστηρίου, που έγινε στις 1-2-2008. Η παραπάνω γνώμη του ανηλίκου ... είναι προϊόν ελεύθερης βούλησης και δεν διαμορφώθηκε από επηρεασμό του καθ' ου πατέρα του, αφού σε μεγάλο βαθμό οι τοποθετήσεις, σκέψεις και προτιμήσεις του για το περιβάλλον του απορρέουν από προσωπικές του διαπιστώσεις και η επιθυμία του να παραμείνει το ίδιο στην Ελλάδα ήταν έντονη.

Άλλωστε, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει καθόλου τη γερμανική γλώσσα, αφού και η επικοινωνία του με τη μητέρα του γινόταν στην ελληνική γλώσσα. Όσον αφορά τον ανήλικο ... λόγω της πολύ μικρής του ηλικίας (μικρότερος των 4 ετών) δεν διενεργήθηκε προσωπική επικοινωνία αυτού με τον εισηγητή δικαστή του παρόντος Δικαστηρίου.

Αυτός παρακολουθεί το τμήμα των νηπίων στον παιδικό σταθμό "..." και τον φροντίζει τα απογεύματα ο καθ' ου μαζί με τη μητέρα του. Η αιτούσα μητέρα των ανήλικων, ενώ αυτά (ανήλικα) διέμεναν μαζί με τον πατέρα τους στη Ελλάδα από 10-5-2006, δεν ζήτησε την επιστροφή αυτών στην ..., ενώ θα άρχιζε η σχολική περίοδος 2006-2007 από το Σεπτέμβριο, αλλά ουσιαστικά ενέκρινε την εγγραφή τους στον παιδικό σταθμό "..." της ..., μόνο δε μετά την πάροδο χρόνου μεγαλύτερου του έτους από τη διαμονή τους στην Ελλάδα, (10-5-2006) άσκησε την από 25-6-2007 αίτηση ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ζητώντας την επιστροφή των τέκνων τους στην ....

Όμως, μετά την πάροδο τόσου χρόνου διαμονής τους στην Ελλάδα μαζί με τον πατέρα τους, η υποβολή αυτών στην αποκλειστική επιμέλεια της μητέρα τους και η εκ νέου εγκατάσταση τους στην .. θα έχει αρνητικές επιδράσεις και θα επηρεάσει την ψυχοκοινωνική τους κατάσταση, η αποκοπή τους δε από την Ελλάδα, την οποία ξεκάθαρα προτιμούν έναντι της ..., δεν ενδείκνυται.

Εν όψει αυτών, το Δικαστήριο κρίνει ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η επιστροφή των ανήλικων τέκνων των διαδίκων στην .. να τα εκθέσει σε ψυχική δοκιμασία και να τα περιάγει σε μια αφόρητη κατάσταση, αφού δεν μπορούν να προσαρμοστούν στο εκεί περιβάλλον, μη γνωρίζοντες τη γερμανική γλώσσα και αποκοπτόμενα από το οικογενειακό και κοινωνικό περίγυρο και το σχολικό τους περιβάλλον.

Με βάση τις εκτεθείσες παραδοχές, το Εφετείο, κατ' αποδοχή της εφέσεως του αναιρεσιβλήτου, εξαφάνισε την αντιθέτως κρίνασα πρωτόδικη απόφαση και, κατ'αποδοχή ως βάσιμου του επί του άρθρου 13 περ. β της Συμβάσεως της Χάγης ερειδομένου ισχυρισμού του ήδη αναιρεσιβλήτου, απέρριψε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την αίτηση, κρίναν, αναφορικώς με τη συνδρομή των προϋποθέσεων εφαρμογής της ανωτέρω διατάξεως, αφ' ενός μεν ότι ο ανήλικος ..., διαθέτων ηλικία και ωριμότητα που υπαγορεύουν να ληφθεί υπόψη η γνώμη του, αντιτίθεται στην επιστροφή του στη ...

και επιθυμεί να παραμείνει με τον πατέρα του στην Ελλάδα, αφ' ετέρου δε ότι υπάρχει ο κατά την ανωτέρω διάταξη σοβαρός κίνδυνός, συνιστάμενος στην αδυναμία προσαρμογής αμφοτέρων των ανηλίκων στο περιβάλλον της .., αφού δεν γνωρίζουν τη γερμανική γλώσσά, καθώς και στην αποκοπή τους από τον οικογενειακό και κοινωνικό περίγυρο και το σχολικό τους περιβάλλον στο οποίο έχουν προσαρμοσθεί, διαμένοντες επί μακρό χρονικό διάστημα στην Ελλάδα, στην οποία μάλιστα εγκαταστάθηκαν με τη συναίνεση της αναιρεσείουσας μητέρας τους, χωρίς ως εκ τούτου να υφίσταται παράνομη ή αυθαίρετη ενέργεια του αναιρεσιβλήτου πατέρα τους στην ως άνω μετακίνηση τους.

Με την κρίση του αυτή, το Εφετείο ορθώς υπήγαγε τα γενόμενα δεκτά πραγματικά περιστατικά στην ανωτέρω διάταξη, διέλαβε δε στην απόφασή του σαφείς και όχι αντιφατικές αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής της εν λόγω διατάξεως. Επομένως, οι τρίτος και δεύτερος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους, υπό την επίκληση πλημμέλειας από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ, ψέγεται το Εφετείο για εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στην έννοια του κινδύνου και συνακόλουθα για σφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 13 περ.

β και έλλειψη νόμιμης βάσης λόγω αντιφατικών αιτιολογιών ως προς το χρόνο κατά τον οποίο η αιτούσα μητέρα ζήτησε την επιστροφή των ανηλίκων, είναι αβάσιμοι. Εξάλλου, το Εφετείο, όπως προκύπτει από τις προπαρατεθείσες παραδοχές του, δεν στήριξε την κρίση του περί απορρίψεως της αιτήσεως στην εξαίρεση του άρθρου 12 παρ. 2 εδαφ.α' της Συμβάσεως, αλλά σε εκείνη του άρθρου 13 περ. 2 εδαφ.

α και β αυτής, η οποία είναι εφαρμοστέα, ανεξαρτήτως της παρόδου χρονικού διαστήματος έτους ή πλέον αυτού από την ως παράνομη φερόμενη μετακίνηση των τέκνων.

Συνεπώς, ο πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως καθώς και ο τρίτος κατά ένα μέρος λόγος αυτής, που πλήττουν την απόφαση για εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 12 παρ. 2 της Συμβάσεως, είναι αβάσιμοι, ως στηριζόμενοι σε εσφαλμένη προϋπόθεση. Κατ' ακολουθίαν πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως με παράλληλη καταδίκη του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, μειωμένα όμως σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου, 22 παρ.1 του ν. 3693/1957, όπως η παράγραφος αυτή ισχύει μετά την υπ'αριθμ. 134423/8-12-1992 απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ Βλ 11/20-1-1993), που εκδόθηκε κατ'εξουσιοδότηση του άρθρου 5 παρ. 12 του ν.1738/1987.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10 Απριλίου 2008 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου ως αντιπροσώπου της αιτούσας δικαστική συνδρομή ... για αναίρεση της υπ' αριθμ. 459/2008 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου εκ τριακοσίων πενήντα (350) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 23 Μαρτίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 25 Μαΐου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ