Supreme Court allows appeal against appellate court's dismissal of claim for liquidated damages and penalty clauses.

Απόφαση 910 / 2011 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 910/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Φούκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Εμμανουήλ Καλούδη), Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του στις 16 Μαΐου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ GAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΟΡΩΣΙΚΗ - ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ - ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" και τον διακριτικό τίτλο "ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ GAS", η οποία εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τις πληρεξουσίους δικηγόρους της Αικατερίνη Ήμελλου και Ίριδα Παπαδοπούλου, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΤΕΧΝΙΚΗ Ν. Α.Τ.Ε.Β.Ε." και τον διακριτικό τίτλο "ΤΕ.ΝΑ. Α.Τ.Ε.Β.Ε.", που εδρεύει στην Πτολεμαϊδα Ν. Κοζάνης και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Μελιγό, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 16.1.2003, 3.3.2003, 11.03.2003, 14.3.2003 και 7.11.2003 αγωγές της ήδη αναιρεσιβλήτου ως και τις 5.11.2003 και 27.1.2004 ομοίες της ήδη αναιρεσείουσας που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 60/2007 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 7239/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11 Μαρτίου 2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Χρυσικός ανέγνωσε την από 5 Μαΐου 2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου της από 11-3-2010 αίτησης αναίρεσης και την αναίρεση της υπ' αριθ. 7239/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών κατά το εις το σκεπτικό μέρος της, που αφορά την απόρριψη της έφεσης της αναιρεσείουσας ως προς την απόρριψη της από 5-11-2003 αγωγής της, που αφορούσε ποινικές ρήτρες και δαπάνες των μέτρων επίσπευσης των καθυστερήσεων.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την προσβαλλόμενη υπ' αριθ. 7239/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, έγιναν δεκτά τα ακόλουθα κατά την ανέλεγκτη επί της ουσίας εκτίμηση ίων αποδείξεων:

"Βάσει του άρθρου 5.2 του από 21 1.2002 ιδιωτικού συμφωνητικού μεταξύ των διαδίκων η εναγομένη αναιρεσίβλητη εργολάβος ήταν υποχρεωμένη να ολοκληρώσει το έργο τμηματικά, δηλαδή ακολουθώντας το αναλυτικό χρονοδιάγραμμα του όλου έργου, όπως αυτό διαμορφωνόταν κατά την απόλυτη κρίση του εργοδότη, χωρίς μεταβολή του εργολαβικού ανταλλάγματος.

Οι προτεραιότητες και οι χρονικές προθεσμίες των κατασκευών αναφέρονται στο παράρτημα 3 και αποτελούν το χρονοδιάγραμμα εργασιών, το οποίο θα υπόκειται στις εκάστοτε αναγκαίες αλλαγές όπως ανωτέρω ρητά αναφέρεται". Η εκτέλεση των εργασιών του επίδικου έργου ήταν ιδιαίτερα δυσχερής για την εργολάβο, επειδή τα πολλά και διάσπαρτα εντός του εργοταξίου της Μονάδας μέτωπα εργασίας απαιτούσαν πολύ προσωπικό και μηχανήματα αλλά και συντονισμό εργασιών.

Ο προγραμματισμός της εκτέλεσης των εργασιών και οι προτεραιότητες της επόμενης ημέρας καθοριζόταν σε καθημερινή βάση κατόπιν συνεννόησης των μηχανικών των διαδίκων, προκειμένου να εκτελούνται οι περισσότερο επείγουσες εργασίες. Η εναγομένη εργολάβος ακολουθούσε ως προ την προτεραιότητα των εργασιών τις οδηγίες και εντολές της ενάγουσας (βλ.

σχετικά την κατάθεση των μαρτύρων της εναγομένης Κ. Σ. και Α. Π.). Η μη εμπρόθεσμη εκτέλεση των τμημάτων του έργου (προτεραιότητες 1-2-3) εντός των χρόνων που προβλεπόταν οφειλόταν στο ότι η εργοδότρια καθυστερούσε στην παράδοση των κατασκευαστικών σχεδίων και στην παράδοση των χώρων εργασιών. Ειδικότερα, όσον αφορά την αναφερόμενη στο παράρτημα 3 του ιδιωτικού συμφωνητικού προτεραιότητα 1, για την οποία είχε οριστεί ημερομηνία παράδοσης η 31.1.2002 και τελικά παραδόθηκε κατά την 21.3.2002 (δηλαδή μετά πάροδο 33 ημερών), η καθυστέρηση οφείλεται στο ότι τα σχέδια των περιοχών 20054 - 20055 κοινοποιήθηκαν στην εναγομένη μόλις κατά την 31.1.2002 και επομένως δεν μπορούσε να τηρηθεί η ανωτέρω τμηματική προθεσμία.

Όσον αφορά την αναφερόμενη στο παράρτημα 3 του ιδιωτικού συμφωνητικού προτεραιότητα 2, για την οποία είχε οριστεί ημερομηνία παράδοσης η 15.2.2002 και τελικά παραδόθηκε κατά την 1.5.2002 (δηλαδή μετά πάροδο 74 ημερών), η καθυστέρηση οφείλεται στο ότι η ενάγουσα δεν είχε ολοκληρώσει την κατασκευή του κτιρίου, στο οποίο καταλήγει το τμήμα του σχεδίου 20041, ενώ όσον αφορά την αναφερόμενη στο παράρτημα 3 του ιδιωτικού συμφωνητικού προτεραιότητα 3, για την οποία είχε οριστεί ημερομηνία παράδοσης η 28.2.2002 και τελικά παραδόθηκε κατά την 27.5.2002 (δηλαδή μετά πάροδο 88 ημερών), η καθυστέρηση οφείλεται στο ότι η περιοχή των έργων δεν παραδόθηκε έγκαιρα στην εναγομένη, δεδομένου ότι τον Μάρτιο του 2002 απασχολούνταν εκεί εταιρίες μηχανολογικών εγκαταστάσεων, ενώ όσον αφορά τα κανάλια του σχεδίου 20033 δεν μπορούσαν να ολοκληρωθούν διότι στην περιοχή υπήρχαν ικριώματα άλλων εργολάβων, που έπρεπε να περατώσουν το τμήμα της εργασίας τους που εμπόδιζε την κατασκευή των καναλιών του σχεδίου αυτού (βλ.

σχετικά την από 6.8.2002 απαντητική επιστολή της εναγομένης, σε συνδυασμό με τις καταθέσεις των μαρτύρων της, οι οποίοι με τρόπο σαφή και πειστικό εξηγούν την αιτία της καθυστέρησης των τμηματικών παραδόσεων του έργου) Άλλωστε, το γεγονός ότι η ενάγουσα και μετά το χρόνο των αναφερομένων στην αγωγή καθυστερήσεων του επίδικου έργου ανέθεσε στην εναγομένη εργασίες εκτέλεσης και άλλου έργου (εκτέλεση και ολοκλήρωση των εργασιών της αποχέτευσης στο ευρύτερο εργοτάξιο της Μονάδας με ημερομηνία ανάθεσης 1.4 2002) ενισχύει την άποψη ότι οι ανωτέρω αναφερόμενες καθυστερήσεις είναι συνήθεις σε τέτοιας μορφής, πολυπλοκότητας και δυσκολίας έργα και δεν τις απέδιδε κατά το χρόνο εκείνο σε υπαιτιότητα της εναγομένης.

Ενόψει αυτών, δεν αποδεικνύεται υπαιτιότητα της εναγομένης στην παραβίαση τμηματικών παραδόσεων του έργου, όπως αυτές καθορίζονται στο παράρτημα 3 του ιδιωτικού συμφωνητικού, και επομένως δεν μπορεί να καταπέσει σε βάρος της η συμφωνηθείσα ποινική ρήτρα, και συνεπώς είναι ουσιαστικά αβάσιμο το κονδύλιο των 152.850 ευρώ.

Επομένως, εφόσον δεν υφίσταται υπαιτιότητα της εναγομένης στην εκπρόθεσμη κατασκευή των καναλιών-γαλαριών, δεν γεννάται ευθύνη της προς αποζημίωση της ενάγουσας για την δαπάνη, που αυτή υποβλήθηκα, προκειμένου να λάβει μέτρα επίσπευσης των καθυστερήσεων για να ελαχιστοποιήσει τις δυσμενείς παρενέργειες στο έργο και να φανεί συνεπής στις υποχρεώσεις της τόσο έναντι των λοιπών συνεργαζόμενων μελών της αναδόχου κοινοπραξίας του έργου όσο και έναντι της κυρίας του έργου (ΔΕΗ).

Επομένως, το σχετικό κονδύλιο των 390.512,03 είναι ουσιαστικά αβάσιμο".

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 335, και 338 έως 341 του ΚΠολΔ συνάγεται ότι το δικαστήριο για να σχηματίσει τη δικανική του πεποίθηση ως προς τη βασιμότητα ή μη των προβαλλόμενων από τους διαδίκους πραγματικών γεγονότων που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα ία νόμιμα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι για άμεση και έμμεση απόδειξη, χωρίς να είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση του καθενός από αυτά, κατ' αντιδιαστολή προς τα λοιπά έγγραφα και εν γένει προς τα άλλα αποδεικτικά μέσα, τα οποία φέρονται ότι ελήφθησαν υπόψη προς σχηματισμό της κρίσης του.

Βέβαια δεν αποκλείεται το δικαστήριο της ουσίας να μνημονεύει και να εξαίρει μερικά από τα αποδεικτικά μέσα, λόγω της κατά την ελεύθερη κρίση του μεγαλύτερης σημασίας τους, αρκεί να γίνεται αδίστακτα βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασης ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν νόμιμα οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής ιδρύει το λόγο της αναίρεσης του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ' του Κ.Πολ.Δ υπό την αποκλειστική προϋπόθεση ότι το πραγματικό γεγονός που επικαλείται ο διάδικος ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης αφού μόνο ένα τέτοιο (ουσιώδες) γεγονός καθίσταται αντικείμενο απόδειξης (Ολ.ΑΠ 14/2005 και 2/2008).

Με το μοναδικό λόγο του αναιρετηρίου αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 11 περ.γ' του ΚΠολΔ ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του και δεν εκτίμησε για την απόδειξη του αγωγικού ισχυρισμού της αναιρεσείουσας για την κατάπτωση σε βάρος της αναιρεσίβλητης των συμβατικά προβλεπομένων ποινικών ρήτρων και για τη διενέργεια των μέτρων επίσπευσης των εργασιών και των αντιστοίχων δαπανών που προκλήθηκαν, από υπαιτιότητα της αναιρεσίβλητης, και για την παραδοχή του ισχυρισμού της αναιρεσίβλητης για έλλειψη υπαιτιότητας της στις αντίστοιχες καθυστερήσεις και στη διενέργεια των εργασιών επίσπευσης: 1) Το διαβιβαστικό έγγραφο της αναιρεσείουσας [DT/1059] με το οποίο παραδόθηκαν στην αναιρεσίβλητη τα σχέδια των περιοχών 20054-20055, που παραλήφθηκαν ενυπογράφως από τον εκπρόσωπο της αναιρεσίβλητης Ν.

Κ. στις 14-1-2002, 2) Το υπ' αριθμ. πρωτ. WPR/075 Εβδομαδιαίο Δελτίο Προόδου Εργασιών με ημερομηνία 13-11-2001 της τεχνικής εταιρείας ΑΜΤΕ από το οποίο προέκυπτε ότι το κτίριο 51 όπου κατέληγε το κανάλι 20041 είχε ολοκληρωθεί και 3) Τα επίσημα ημερολόγια του Έργου των Γαλαριών που αφορούσαν την περιοχή της προτεραιότητας 3 [περιοχή 31 κτιρίου και δεξαμενής επεξεργασίας βιομηχανικών λυμάτων και αποθείωσης καθώς και τις φωτογραφίες των μηνών Φεβρουαρίου και Μαρτίου 2002 που απεικόνιζαν την ίδια περιοχή-προτεραιότητας, τα αποδεικτικά δε αυτά στοιχεία είχε νόμιμα επικαλεσθεί και προσκόμισε, με τις προτάσεις της στο Εφετείο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Από την περιλαμβανόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση ρητή βεβαίωση του Εφετείου, ότι στο αποδεικτικό του πόρισμα κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη, πλην άλλων αποδεικτικών μέσων, όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που του είχαν επικαλεσθεί και προσκομίσει νομίμως οι διάδικοι, και από το όλο περιεχόμενο εκείνης της απόφασης, επί του συγκεκριμένου αναιρετικού λόγου, όπως αναλυτικά προαναφέρθηκε, με την οποία απορρίφθηκαν ρητά οι ισχυρισμοί της αναιρεσείουσας που προαναφέρθηκαν, δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε μαζί με τις υπόλοιπες αποδείξεις, και τα πιο πάνω έγγραφα [των οποίων το περιεχόμενο, όπως καθορίζεται στο αναιρετήριο, δεν αποκρούεται από το Εφετείο, με τη συνεκτίμηση των λοιπών αποδεικτικών στοιχείων] για να καταλήξει στο απορριπτικό αποδεικτικό του πόρισμα, ο δε σχετικός λόγος αναίρεσης κρίνεται βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός αφού και από την κατ' άρθ. 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

επισκόπηση των εγγράφων προτάσεων της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε στα Εφετείο, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, προκύπτει ότι επικαλέσθηκε αυτή ειδικά και προσκόμισε νομίμως όλα τα πιο πάνω έγγραφα.

Μετά τα παραπάνω πρέπει, κατά παραδοχή του μοναδικού λόγου της από 11-3-2010 αίτησης αναίρεσης, να αναιρεθεί η υπ' αριθμ. 7239/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά το μέρος της, που αφορά την απόρριψη της έφεσης της αναιρεσείουσας ως προς την απόρριψη της από 5-11-2003 αγωγής της, όσον αφορούσε ποινικές ρήτρες και δαπάνες των μέτρων επίσπευσης των καθυστερήσεων, του πιο πάνω έργου, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την αριθμ. 7239/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά το εις το σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 25 Μαΐου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Ιουνίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ