Supreme Court dismisses appeal on beach ownership, ruling wave action defines public domain status.

Απόφαση 88 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 88/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 15 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1)....και 2)....που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Ποντικάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσίβλητου:Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αικατερίνη Γαλάνη Πάρεδρο Ν.Σ.Κ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-12-1993 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 35/1995 μη οριστική,144/2001 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 627/2003 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 20-5-2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 2-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναίρεσης της 627/2003 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 967 ΑΚ μεταξύ των κοινής χρήσεως πραγμάτων είναι και ο αιγιαλός. Κατά το άρθρο 1 παρ.1 ΑΝ 2344/1940 "περί αιγιαλού και παραλίας" που διατηρήθηκε με την από το άρθρο 53 Εισ.Ν.ΑΚ αιγιαλός είναι η περιστοιχούσα την θαλάσσια χερσαία ζώνη, η βρεχόμενη από τας μεγίστας πλην συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων χωρίς να απαιτείται επιπλέον να κατακλύεται από αυτά, είναι κτήμα κοινόχρηστον, ανήκει ως τοιούτου εις το Δημόσιον και προστατεύεται και διαχειρίζεται υπ' αυτού.

Από τις διατάξεις αυτές, συνδυαζόμενες με εκείνη του άρθρου 968 ΑΚ, σαφώς προκύπτει ότι αιγιαλός είναι λωρίδα γης που βρέχεται κατά τ' άνω από τα θαλάσσια ύδατα και ανήκει ως κτήμα κοινόχρηστο κατά νομική επιταγή στο Δημόσιο. Η κυριότητα στην οποία ο ΑΚ υπάγει τα δημόσια κτήματα είναι η κυριότητά του Αστικού δικαίου, η οποία εξακολουθεί να υπάρχει και όταν αυτά (δημόσια κτήματα) παύσουν να υπηρετούν την κοινή χρήση, παύουν δηλαδή τα κοινής χρήσεως πράγματα να είναι εκτός συναλλαγής (άρθρο 971 ΑΚ).

Εξ' άλλου ο ισχυρισμός του εναχθέντος με διεκδικητική αγωγή ότι το επίδικο αποτελεί τμήμα αιγιαλού και επομένως ως τοιούτο δεν μπορεί να υποβληθεί στην κυριότητα ιδιώτης, συνιστά ένσταση καταλυτική της αγωγής, η οποία είναι ορισμένη με μόνη την επίκληση ότι το διεκδικούμενο είναι αιγαλός (ΑΠ 1353/94, ΑΠ 931/2000 ΑΠ 721/2001).

Τέλος κατά το άρθρο 199 του Κρητικού ΑΚ που ίσχυσε στην νήσο Κρήτη από τις 23-7-1904 αιγιαλός είναι δημόσιο κτήμα, τα δε δημόσια κτήματα είναι αναπαλλοτρίωτα (άρθρ. 209 του Κώδικα τούτου) και συνεπώς δεν ήταν δυνατή η απόκτηση εμπραγμάτων δικαίωμά των σ' αυτόν.

Εν προκειμένω οι αναιρεσείοντες με τους 1ο και 3ο λόγους αναίρεσης παραπονούνται ότι το δ/ριο της ουσίας παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 1033, 1044, 1043, 1045 ΑΚ και τις προϊσχύουσες του Κρητικού ΑΚ και του Οθωμανικού Δικαίου) γιατί το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ότι το επίδικο ήταν ανέκαθεν αιγιαλός από τον προηγούμενο αιώνα διατηρηθείσης αναλλοίωτης της οριογραμμής του, ανήκε στο Ελληνικό Δημόσιο και κατά αποδοχή σχετικής ενστάσεως του τελευταίου απέρριψε την αναγνωριστική αγωγή των εναγόντων -αναιρεσειόντων οι οποίοι στηρίζουν την κυριότητά τους σ' αυτό κατά τρόπο παράγωγο και πρωτότυπο με τα προσόντα της τακτικής άλλως της έκτακτης χρησικτησίας.

Οι λόγοι αυτοί αναιρέσεως είναι απαράδεκτοι και πρέπει ν' απορριφθούν διότι οι αναιρεσείοντες υπό το..........της παραβιάσεως κανόνων ουσιαστικού δικαίου, πλήττουν την ανέλεγκτη του από τον Άρειο Πάγο, εκτίμηση των αποδείξεων γιατί ως προελέχθηκε το Εφετείο έκρινε κατά την ανέλεγκτη κρίση του ότι το επίδικο ήταν αιγιαλός και όχι ιδιωτική ιδιοκτησία των εναγόντων.

Επειδή κατά τον αριθμό 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν το δ/ριο παρά το νόμο δέχθηκε πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ως αληθινά χωρίς απόδειξη. Δεν ιδρύεται όμως ο λόγος όταν τα περιστατικά της αγωγής ή της ένστασης δεν συμπίπτουν απολύτως μ' αυτά που έγιναν δεκτά με την απόφαση , αν δεν διαφέρουν ουσιωδώς (ΑΠ 185/1988).

Στην προκειμένη περίπτωση κατά της προσβαλλομένης προβάλλεται η αιτίαση ότι καίτοι με την 35/1995 Προδικαστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων τέθηκε εις βάρος του εναγομένου-αναιρεσιβλήτου ως θέμα αποδείξεως "ότι το επίδικο αποτελεί παλαιό αιγιαλό, καταλαμβανόμενο παλαιότερα από το μέγιστο, πλην σύνηθες χειμέριο κύμα της θάλασσας και ότι με την πάροδο του χρόνου και λόγω προσχώσεων της περιοχής δημιουργήθηκε νέος αιγιαλός και ο παλαιός παρέμεινε στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου" εν τούτοις το Εφετείο δέχθηκε άνευ αποδείξεων ότι το επίδικο βρίσκεται μέσα στα όρια του νέου αιγιαλού.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως (2ος) εκ του αριθμού 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι απορριπτέος ως αβάσιμος γιατί η πρόταση των σχετικών περιστατικών με την ένσταση δεν ήταν αναγκαίο να συμπίπτει απολύτως με αυτά που έγιναν δεκτά με την απόφαση και δεν διαφέρουν ουσιωδώς εκείνων, συνήχθησαν δε από τα αποδεικτικά μέσα που μνημονεύονται στην προσβαλλομένη απόφαση και τούτο διότι το Εφετείο ως εκ της προσβαλλομένης απόφασης του προκύπτει, δέχθηκε ότι το επίδικο αποτελεί "αιγιαλό" και όχι "νέο" και επειδή η οριογραμμή του διατηρήθηκε αναλλοίωτη καθόλο τον προηγούμενο αιώνα, στο ίδιο σημείο τοποθετείται και η ύπαρξη και του παλαιού αιγιαλού.

Επειδή από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 106, 346 και 433 παρ.1 ΚΠολΔ σαφώς προκύπτει ότι για να λάβει υπόψη το δ/ριο και εκτιμήσει αποδεικτικό στοιχείο (έγγραφο κλπ) πρέπει όχι μόνον να προσκομίζεται τούτο, αλλά και να γίνεται επίκληση αυτού με τις προτάσεις του προσκομίσαντος διαδίκου, η σε μη λήψη υπόψη επικληθέντος και προσκομισθέντος αποδεικτικού μέσου ιδρύει λόγο αναίρεσης εκ του άρθρου 11 εδ.γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Εξάλλου κατ' άρθρο240 ΚΠολΔ ως ισχύει μετά την αντικατάστασή του, για την επαναφορά ισχυρισμών που υποβλήθηκαν με προηγούμενη αίτηση στο ίδιο ή ανώτερο δ/ριο, αρκεί η επανυποβολή τους με σύντομη περίληψη και αναφορά στη σελίδα των προτάσεων της προηγούμενης συζήτησης που της περιέχουν προσκομισθέντων απαραιτήτως σε επικυρωμένο αντίγραφο.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής η οποία διαλαμβάνει μόνο για επαναφορά ισχυρισμών όχι και αποδεικτικών μέσων, η επίκληση αποδεικτικών μέσων στις προτάσεις της συζητήσεως, με την οποία εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση, με αναφορά στις προτάσεις προηγουμένων συζητήσεων δεν αρκεί και συνεπώς δεν είναι νόμιμη (ΑΠ 549/183).

Επομένως ο 4ος λόγος αναίρεσης εκ του αριθμού 11 εδάφιου γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, κατά την αιτίασή του ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τα αναφερόμενα στο λόγο αυτό έγγραφα, καίτοι αυτά τα προσήγαγαν και τα επικαλέσθηκαν οι αναιρεσείοντες με τις προτάσεις τους ενώπιον του Εφετείου, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, καθ' ίσον ως εκ των εν λόγων προτάσεων προκύπτει οι αναιρεσείοντες προσκόμισαν και επικαλέσθηκα τα εις αυτές έγγραφα, με αναφορά τους στις προτάσεις προηγουμένων συζητήσεων τις οποίες δεν έχουν ενσωματώσει στις ενώπιον του Εφετείου προτάσεις και οι οποίες όπως επί λέξει λέγουν αποτελούν ένα σύνολο με τις παρούσες προτάσεις μας (εφετείου) η οποία όμως ως προελέχθηκε δεν είναι νόμιμη.

Επειδή κατά την έννοια του άρθρου 559 αρθ.8 περ.β ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν το δ/ριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Υπό τον όρο πράγματα νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων που συγκροτούν την ιστορική βάση (επομένως στηρίζουν το αίτημα), αγωγής ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και όχι οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά τα οποία αντλούνται από το νόμο ή από την εκτίμηση των αποδείξεων ως επίκληση τα αποδεικτικά μέσα.

Εν προκειμένω πλήττεται η προσβαλλομένη απόφαση διότι καίτοι δέχθηκε ότι με το από 27-5-92 συμφωνητικό μισθώσεως, μίσθωσαν οι ενάγοντες από το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο, το επίδικο τμήμα που αποτελεί όπως αναφέρεται σ' αυτό κτήμα του Δημοσίου γιαλό, εν τούτοις δεν έλαβε υπόψη της το προταθέντα ισχυρισμό τους ότι στην υπογραφή του άνω μισθωτηρίου προέβησαν σε κατάσταση ανάγκης, επειδή ήθελαν να αξιοποιήσουν το μεγαλύτερο ακίνητο, στο οποίο περιλαμβάνεται και το επίδικο, κα να το λειτουργήσουν ως club-κέντρο διασκέδασης και αν δεν υπέγραψαν το εν λόγω, μισθωτήριο οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες δεν θα τους χορηγούσαν άδεια λειτουργίας του άνω κέντρου διασκέδασης, ισχυρισμός που είχε ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως (5ος) εκ του άρθρου 8 περ.β άρθρ. 559 ΚΠολΔ είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος κατά τα προαναφερθέντα γιατί πρόκειται για επίκληση έγγραφης εξώδικης ομολογίας και παράλειψη της προσβαλλόμενης αποφάσεως να την αιτιολογήσει δεν ιδρύει το λόγο τούτο αναιρέσεως. Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της αποφάσεως ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι νόμιμοι όροι της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή δεν συντρέχουν ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου απ' αυτές πορίσματος, εφόσον το τελευταίο διατυπώνεται στην απόφαση σαφώς. Περαιτέρω κατά την διάταξη του άρθρου 1 ΑΝ. 2344/1940, για να χαρακτηρισθεί ως αιγιαλό η περιστοιχούσα τη θάλασσα χερσαία ζώνη, αρκεί να βρέχεται από τις μέγιστες, πλην συνήθειες αναβάσεις των κυμάτων, χωρίς να απαιτείται επί πλέον να κατακλύζεται από αυτά.

Στην προκειμένη περίπτωση όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο απέρριψε την αναγνωριστική περί κυριότητος αγωγή των εναγόντων αναιρεσειόντων που δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του περί πραγμάτων (άρθρο 361 παρ.1 ΚΠολΔ) τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, με τις εξής αιτιολογίες κατά τα κύρια σημεία αυτών.

Το επίδικο ακίνητο βρίσκεται στη θέση "...." της πρώην Κοινότητας ....Χανίων και έχει έκταση 148,50 τ.μ.. Αποτελεί δε το βόρειο τμήμα ακινήτου μεγαλύτερης έκτασης εμβαδού 7348,51 τ.μ. και συνορεύει βόρεια με γιαλό, νότια με το συνεχόμενο ακίνητο των εναγόντων, το οποίο έχουν εισφέρει στην ΑΕ με την επωνυμία "Γ.Σ. Βαρουξάκης-Ξενοδοχειακές-Τουριστικές και Εμπορικές Επιχειρήσεις ΑΕ" ανατολικά με ακίνητο κληρονόμων ....και δυτικά με γιαλό.

Στο όλο ακίνητο έχει ανεγερθεί κτίσμα συνολικού εμβαδού 510 τ.μ. μέρος του οποίου καταλαμβάνει ολόκληρο το επίδικο. Τούτο αποτελεί αιγιαλό, καθόσον οι μεγαλύτερες αλλά συνηθισμένες αναβάσεις των κυμάτων έφθαναν μέχρι το κτίσμα αυτό, το οποίο όμως δεν κατέκλυζαν, επειδή αυτές (αναβάσεις) ανακόπτονταν από τη τοιχοποιΐα του κτίσματος.

Τούτο άλλωστε ενισχύεται και εκ του ότι η προς βορρά και δυτικά περιβάλλουσα το ακίνητο έκταση είναι αμιγώς αμμώδης, άγονη και ακαλλιέργητη με μηδαμινή αυτοφυή βλάστηση. Τα στοιχεία αυτά αποδείκνυαν αφενός μεν τη δράση του κυματισμού, ότι δηλαδή ο πιο μεγάλος αλλά συνηθισμένος κυματισμός, καταλάμβανε την εν λόγω έκταση, αφετέρου δε την ύπαρξη στο ίδιο σημείο και του παλαιού αιγιαλού με έννοια ότι η οριογραμμή του γιαλού διατηρήθηκε αναλλοίωτη καθόλο τον προηγούμενο αιώνα.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο οδηγήθηκε σε απόλυτα σαφές αποδεικτικό πόρισμα, με πλήρεις και όχι ασαφείς αιτιολογίες που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την εκφερόμενη κρίση του σχετικά με το προαναφερόμενο ουσιαστικό ζήτημα του νομικού χαρακτηρισμού της επίδικης εκτάσεως ως γιαλού και επομένως ο 6ος λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα και συγκεκριμένα ότι δεν προσδιορίζεται ακριβώς αν το επίδικο αποτελεί γιαλό, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20-5-2004 ένδικη αίτηση, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 627/2003 αποφάσεως του Εφετείου Κρήτης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 19 Δεκεμβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 17 Ιανουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ