Supreme Court partially allows appeal against insurance company's liability limits based on accident date.

Απόφαση 883 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 883/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Ανδρέα Μαρκάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Απριλίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν.Π.Ι.Δ., με την επωνυμία "...", που ... και εκπροσωπείται νόμιμα, ως υπεισελθόντος στα δικαιώματα και στις υποχρεώσεις της ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "...", το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Κούρτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσίβλητου: Α. Π. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Νικολιδάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1 Σεπτεμβρίου 1999 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 747/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8796/2003 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 24 Ιουνίου 2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αχιλλέας Νταφούλης, ανέγνωσε την από 22 Μαρτίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Από τη διάταξη του άρθρου 19 παρ.2 του κ.ν. 489/1976 (π.δ. 237/1986) "περί της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της εξ ατυχημάτων αστικής ευθύνης", που ορίζει, ότι "η αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβεί τα κατά το άρθρο 6 παρ.5 κατώτατα όρια ασφαλιστικών ποσών του χρόνου του ατυχήματος...", προκύπτει, ότι η έκταση της υποχρέωσης του επικουρικού κεφαλαίου προς αποζημίωση ορίζεται ενιαία για όλες τις περιπτώσεις ευθύνης του, όπως οι τελευταίες οριοθετούνται στην παράγραφο 1 του άρθρου 19 του ν.489/1976, έτσι σε περίπτωση ανάκλησης της άδειας της ασφαλιστικής επιχείρησης μετά την 16-5-1997 η ευθύνη του επικουρικού κεφαλαίου προς αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβεί τα κατώτατα όρια ασφαλιστικών ποσών, που ίσχυαν κατά το χρόνο του ατυχήματος (Ολ.ΑΠ 17/2004).

Περαιτέρω, με την Κ3/8492/16-10-1995 απόφαση Υπουργού Εμπορίου τα κατώτατα υποχρεωτικά όρια ασφάλισης αστικής ευθύνης έναντι τρίτων από την κυκλοφορία αυτοκινήτων αναπροσαρμόστηκαν από 1-1-1996 για σωματικές βλάβες στο ποσό των 150.000.000 δραχμών. Εξάλλου, κατά το εδάφιο 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολ.ΑΠ 3/1997). Στην προκείμενη περίπτωση το αναιρεσείον, που υπεισήλθε στα δικαιώματα και στις υποχρεώσεις της ασφαλιστικής εταιρείας "..." λόγω οριστικής ανάκλησης της άδειας λειτουργίας της για παράβαση νόμου με την Κ3-876/28-1-2000 απόφαση του Υπουργού Εμπορίου, προέβαλε τόσο πρωτόδικα με τις από 9-1-2002 προτάσεις του στο μονομελές πρωτοδικείο Αθηνών, σε απόκρουση της από 1-9-1999 αγωγής του αναιρεσίβλητου για αποζημίωση από αυτοκινητικό ατύχημα στις 2-9-1997, όσο και στο Εφετείο με τις από 10-1-2003 προτάσεις του (κατ.13-1-03), σε απόκρουση του πρώτου λόγου της από 29-8-2002 έφεσης του ενάγοντος, ένσταση περιορισμού της ευθύνης του και συγκεκριμένα ισχυρίστηκε, για την περίπτωση ευδοκίμησης στην ουσία της αγωγής, ότι η ευθύνη του έπρεπε να περιοριστεί μέχρι το ποσό των 79.054.056 δραχμών (232.000,16 ευρώ), γιατί είχε επιδικαστεί ως αποζημίωση στον ίδιο από το αυτό ατύχημα, με τις προηγηθείσες 8328/2000 και 10683/1998 αποφάσεις του Εφετείου Αθηνών (διαδικασίας 681 Α ΚΠολΔ) και μονομελούς πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων) αντίστοιχα, το συνολικό ποσό των 70.945.944 δραχμών (208.205,26 ευρώ), ενώ σύμφωνα και με το ασφαλιστήριο συμβόλαιο της "..." το ανώτατο όριο της συνολικής (αρχικής) ευθύνης του ήταν 150.000.000 δραχμές (440.205,43 ευρώ).

Την ένσταση αυτή, που στηρίζεται στις άνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου που ρυθμίζουν την έκταση ευθύνης του ίδιου, καταλυτική εν μέρει της αγωγής, παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη το Εφετείο, το οποίο περιορίστηκε μόνο σε απλή (με γενικό τρόπο) σημείωση, ότι "η ευθύνη προς αποζημίωση των εναγομένων ασφαλιστικών εταιρειών και του Επικουρικού Κεφαλαίου (αναιρεσείοντος) περιορίζεται μέχρι του ποσού των 150.000.000 δραχμών", για να επιδικάσει κατόπιν, κατά παράβαση των ως άνω διατάξεων ουσιαστικού δικαίου, αλλά και αντιφατικά, μετά από παραδοχή της έφεσης του αναιρεσίβλητου κατά τη 747/2002 απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου Αθηνών που εξαφάνισε, το συνολικό ποσό των 566.423,70 ευρώ, σε βάρος των εναγομένων ασφαλιστικών εταιρειών (με τις επωνυμίες "Ευρωπαϊκή Πρόνοια" και "Εθνική ΑΑΕΓΑ") και του αναιρεσείοντος, ευθυνομένων σε ολόκληρο (κατά την ΑΚ 481 επ.), χωρίς έτσι να απαντήσει στην πιο πάνω ένσση περιορισμού της ευθύνης του αναιρεσείοντος για αποζημίωση μέχρι το ποσό των 79.054.056 δραχμών.

Σύμφωνα με αυτά, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον επικαλείται το εδάφιο 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ και προβάλλει την αιτίαση, ότι το Εφετείο υπέπεσε στην από τη διάταξη αυτή πλημμέλεια, για μη λήψη υπόψη πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. 'Υστερα από τη παραδοχή του λόγου αυτού, παρέλκει, η έρευνα των δεύτερου, τρίτου και τέταρτου λόγων του αναιρετηρίου, από τα εδάφια 1, 11 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους προσβάλλεται το ίδιο κεφάλαιο της αναιρεσιβαλλομένης.

ΙΙ. Κατά το άρθρο 19 παρ.5α του κ.ν.489/1976 (π.δ.237/1986) "η αποζημίωση του επικουρικού κεφαλαίου περιορίζεται στη συμπλήρωση του ποσού που υποχρεούται να καταβάλει ασφαλιστικό ταμείο ή άλλος οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης για την αιτία αυτή στο ζημιωθέντα". Με τη διάταξη αυτή καθιερώνεται ο επικουρικός χαρακτήρας της ευθύνης του επικουρικού κεφαλαίου, με την έννοια ότι στο μέτρο που ο παθών και γενικά ο δικαιούχος από τη διαπραχθείσα αδικοπραξία δικαιούται να καλύψει τη ζημία του από ασφαλιστικό ταμείο ή άλλο οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, επέρχεται απαλλαγή του επικουρικού κεφαλαίου.

Με τη ρύθμιση αυτή του νόμου αποκλείεται η εφαρμογή της ΑΚ 930 παρ.3 στην περίπτωση που αυτή θα ήταν εφαρμοστέα και η οποία προβλέπει την αθροιστική απόληψη της αποζημίωσης από το επικουρικό κεφάλαιο, το οποίο την οφείλει στο δικαιούχο με βάση το άρθρο 19 παρ.1 του ν.489/1976 και της παροχής την οποία για την ίδια αιτία οφείλει στο δικαιούχο ασφαλιστικό ταμείο ή άλλος οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης.

Επομένως, σε μία τέτοια περίπτωση εφόσον προβάλλεται σχετικός ισχυρισμός από το εναγόμενο επικουρικό κεφάλαιο για συνδρομή των όρων του άρθρου 19 παρ.5 του ν.489/1976, πρέπει να γίνεται αφαίρεση από την οφειλόμενη από το επικουρικό κεφάλαιο αποζημίωση κατά το άρθρο 929 ΑΚ, κάθε ποσού το οποίο με την ίδια αιτία δικαιούται ο δικαιούχος να αξιώσει από το ασφαλιστικό ταμείο ή άλλο οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, απέρριψε το σχετικό ισχυρισμό-ένσταση του αναιρεσείοντος, για αφαίρεση από την οφειλόμενη απ' αυτό αποζημίωση του συνολικού ποσού των 135.000 δραχμών που έλαβε από τον ασφαλιστικό φορέα (ΤΕΒΕ) λόγω του ατυχήματός του αυτού ο αναιρεσίβλητος, αλλά και για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης του τελευταίου στην άσκηση αγωγής για το χρηματικό αυτό ποσό, με την αιτιολογία ότι "σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ.4 του ν.489/1976, σε περίπτωση πτώχευσης ή ανάκλησης της άδειας λειτουργίας ασφαλιστικής επιχείρησης, το επικουρικό κεφάλαιο υπεισέρχεται αυτοδικαίως στο σύνολο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων της ασφαλιστικής επιχείρησης που πηγάζουν από ασφαλιστικές συμβάσεις του κλάδου της αστικής ευθύνης από αυτοκίνητα και το επικουρικό κεφάλαιο υποχρεούται να καταβάλει στον ενάγοντα κάθε ποσό που είχε υποχρεώσει να του καταβάλει η ασφαλιστική εταιρεία "..." για όσο χρόνο βρισκόταν σε λειτουργία, της οποίας ειδικός διάδοχος είναι το επικουρικό κεφάλαιο, η διάταξη του άρθρου 19 παρ.5 του ν.489/1976 αφορά υποχρεώσεις του επικουρικού κεφαλαίου για αποζημίωση των ανασφάλιστων και άγνωστων αυτοκινήτων και όχι για τις ασφαλιστικές εταιρείες που κηρύχτηκαν σε πτώχευση ή των οποίων ανακλήθηκε η άδεια, εξάλλου τα καταβληθέντα από το ΤΕΒΕ ποσά για νοσήλια (105.000 δρχ.

στον "Ευαγγελισμό" +30.000 δρχ. στο νοσοκομείο Ιωαννίνων) δικαιούται να τα ζητήσει ο ενάγων (αναιρεσίβλητος) με τη διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ". Όμως, με την κρίση του αυτή παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία την προαναφερθείσα ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 19 παρ.5α του κ.ν.489/1976, καθώς και τη διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ με εσφαλμένη εδώ εφαρμογή της.

Συνεπώς υπέπεσε στην πλημμέλεια από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ, που προβάλλεται με το πρώτο μέρος του πέμπτου λόγου του αναιρετηρίου, ο οποίος κατά τούτο είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Ο ίδιος λόγος αναίρεσης κατά το δεύτερο μέρος, με το οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η πλημμέλεια από το εδάφιο 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ, γιατί δέχεται "ως ουσιαστικά βάσιμη την αξίωση του αναιρεσιβλήτου για απώλεια εισοδημάτων επί 35 συνεχή έτη χωρίς απόδειξη" πρέπει να απορριφθεί σε κάθε περίπτωση ως αβάσιμος, διότι από την αναιρεσιβαλλομένη προκύπτει, ότι το δικαστήριο της ουσίας στήριξε το πόρισμά του στα αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα και μάλιστα στην ένορκη κατάθεση του μάρτυρα που εξετάστηκε στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου και στα έγγραφα των διαδίκων που με λεπτομέρεια μνημονεύονται.

ΙΙΙ. Μετά απ'αυτά πρέπει α) να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση εν μέρει, κατά το μέτρο παραδοχής των αιτιάσεων, από τα εδάφια 8 και 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, των ως άνω πρώτου και πέμπτου (πρώγου μέρους) λόγω του αναιρετηρίου, αντίστοιχα και β) να παραπεμφθεί η υπόθεση στη συνέχεια για περαιτέρω εκδίκασή της, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο εφετείο που την εξέδωσε, γιατί είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί την 8796/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά ένα μέρος, όπως αναφέρεται στο σκεπτικό, μεταξύ του αναιρεσείοντος Επικουρικού Κεφαλαίου και του αναιρεσίβλητου Α. Π.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο Εφετείο Αθηνών, για περαιτέρω εκδίκασή της από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Απριλίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 5 Μαίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ