Supreme Court allows appeal against lower court's ruling on property transaction validity in Samos. Appeal allowed due to misinterpretation of border zone laws.

Απόφαση 876 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 876/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Κωνσταντίνο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαρτίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Μ. Μ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αντώνιο Κακαντώνη.

Της αναιρεσίβλητης: Μ. (Α.) Π., το γένος Γ. Μ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Ιωάννη Aδαμόπουλο και Ιωάννη Καλτάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-7-2004 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Σάμου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 73/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 145/2009 του Εφετείου Αιγαίου (Μεταβατικής έδρας Σάμου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 19-10-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Κωνσταντίνος Τσόλας ανέγνωσε την από 10-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. - Επειδή, με το άρθρο μόνο του Π.Δ/τος της 22/24 Ιουνίου 1927 "περί συμπληρώσεως του ν. 3250/1924 περί κυρώσεως του από 3-9-1924 Ν. Δ/τος περί απαγορεύσεως δικαιοπραξιών επί ακινήτων κ.τ.λ." ορίσθηκαν τα εξής: 1) στο εδ. 1 αυτού ότι "ως παραμεθόριοι επαρχίαι του Κράτους θεωρούνται αι ήδη δια διαταγμάτων ούτω χαρακτηρισθείσαι ή και πάσα άλλη εν τω μέλλοντι ως παραμεθόριος χαρακτηρισθησομένη δια διατάγματος εκδιδομένου μετ' απόφασιν του Υπουργικού Συμβουλίου, 2) στο εδ.2 "Η παρ' αλλοδαπών φυσικών ή νομικών προσώπων απόκτησις κυριότητος ή ετέρου εμπράγματου δικαιώματος, πλην υποθήκης, επί ακινήτων κτημάτων κειμένων εις παραμεθορίους περιοχάς του Κράτους, απαγορεύεται επί ποινή απολύτου ακυρότητας της σχετικής δικαιοπραξίας και επί ταις εν εδαφίω 7 του παρόντος αναγραφομέναις ποιναίς.

Σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, που τέθηκαν για την κατοχύρωση της εθνικής ασφάλειας, απαγορεύεται η με οποιοδήποτε τρόπο απόκτηση από αλλοδαπό φυσικό ή νομικό πρόσωπο κυριότητας επί ακινήτου κειμένου σε παραμεθόριες περιοχές. Ως παραμεθόρια περιοχή χαρακτηρίστηκε και ο νομός Σάμου βάσει του Π.Δ 7/9 Ιαν. 1925 (ΦΕΚ Α 4), που εκδόθηκε σύμφωνα με το Ν. 3250/1924.

Εξάλλου, με τον Α.Ν 1366/1938 "περί απαγορεύσεως δικαιοπραξιών εις παραμεθόριους κλπ περιοχάς", με το άρθρο 9 του οποίου διατηρήθηκαν σε ισχύ οι διατάξεις του ως άνω ν. 3250/1924, όπως αυτός τροποποιήθηκε, ερμηνεύτηκε και συμπληρώθηκε μεταγενεστέρως, απαγορεύτηκε (και) από ημεδαπά φυσικά ή νομικά πρόσωπα η απόκτηση ακινήτων, τα οποία βρίσκονταν στις περιοχές που με τον νόμο αυτόν θα χαρακτηρισθούν ως παραμεθόριες.

Ειδικότερα στο αρ. 1 του Α.Ν. 1366/1938 ορίζεται ότι: "Απαγορεύεται επί ποινή ακυρότητος, πάσα δικαιπραξία εν ζωή δι' ης συνιστάται υπέρ φυσικών ή νομικών προσώπων οιονδήποτε εμπράγματον δικαίωμα ή συνάπτεται δι' αυτής μίσθωσης ή άλλη ενοχική σχέσις αφορώσα ακίνητα οιασδήποτε φύσεως και εκτάσεως ανήκοντα εις φυσικά ή νομικά πρόσωπα και κείμενα εις παραμεθορίους περιοχάς ή εις πάσαν νήσον ή νησίδα της Ελλάδος ή παράκτιον κατά ξηράν περιοχήν ή περιοχάς του εξωτερικού, καθοριζόμενας κατά αρθρ. 4 του παρόντος ...", ενώ με το τελευταίο άρθρο (4) ορίζεται ότι "Δια Β.Δ/των εκάστοτε εκδιδομένων προτάσει των υπουργών Γεωργίας και Στρατιωτικών - Ναυτικών - Αεροπορίας δύναται να καθορίζωνται αι παραμεθόριοι περιοχαί, αι νήσοι ή νησίδες της Ελλάδος ή αι παράκτιοι κατά ξηράν περιοχαί ή αι περιοχαί του εσωτερικού, περί ων διαλαμβάνει το άρθρον 1 του παρόντος νόμου ...".

Ο νομός Σάμου, στον οποίο υπάγεται και η νήσος Ικαρία, δεν ορίστηκε ως παραμεθόρια περιοχή, επί της οποίας να έχει εφαρμογή, κατ' άρθρο 4 αυτού, ο ως άνω Α.Ν. 1366/1938. Περαιτέρω, ο από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α' ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα (ΟλΑΠ 7/2006). Η παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου είναι δυνατό να έχει ως περιεχόμενο την αιτίαση, ότι η αγωγή, επί της οποίας έκρινε το δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη τελεσίδικη απόφαση, έγινε δεκτή ως νόμιμη, ενώ συνέβαινε το αντίθετο σύμφωνα με το συγκεκριμένο κανόνα του ουσιαστικού δικαίου, εάν δε το δικαστήριο ερεύνησε την υπόθεση κατ' ουσίαν, η αποδιδόμενη νομική πλημμέλεια θα ελεγχθεί με βάση τα γενόμενα δεκτά από το δικαστήριο της ουσίας πραγματικά περιστατικά.

Και τούτο για το λόγο ότι μέσω των ουσιαστικών αυτών παραδοχών πραγματώνεται εκάστοτε η συγκεκριμένη ερμηνεία και εφαρμογή του κανόνα του ουσιαστικού δικαίου και μόνο ενόψει αυτών μπορεί να ελεγχθεί αν η αποδιδόμενη στην απόφαση νομική πλημμέλεια οδήγησε σε εσφαλμένο διατακτικό από το οποίο και τελικά εξαρτάται η ευδοκίμηση της αναίρεσης (άρθρο 578 ΚΠολΔ).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα ακόλουθα: Ο Γ. Μ., πατέρας της ενάγουσας- αναιρεσίβλητης και του εναγομένου-αναιρεσείοντος, με το ... /25.1.1991 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Ευσταθίας Κυριακού, που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασε κατά κυριότητα στην ενάγουσα λόγω γονικής παροχής τις πιο κάτω περιγραφόμενες υπό τα στοιχεία Α και Γ κάθετες ιδιοκτησίες, αφού συνέστησε εφ' ολοκλήρου του οικοπέδου, που ανήκε στην κυριότητά του και βρισκόταν στη θέση ..., τις ακόλουθες τέσσερις κάθετες ιδιοκτησίες, όπως αυτές περιγράφονται στο από του μηνός Ιουλίου 1984 τοπογραφικό διάγραμμα του μηχανικού Γ.

Κ.: 1) Την υπό στοιχείο Α κάθετη ιδιοκτησία, που εμφαίνεται στο εν λόγω τοπογραφικό διάγραμμα υπό τα στοιχεία "Α-Ζ-Ε-Δ-Η-Ο-Α" εμβαδού 99,62 τ.μ, και συνορεύει βορείως και επί πλευράς "Α-Ο-Η", μήκους 13,80μ. με δημοτικό δρόμο, νοτίως επί πλευράς "Ζ-Ε-Δ" μήκους 16,80μ. με δημοτικό δρομίσκο, ανατολικώς επί πλευράς "Α-Ζ" μήκους 2,20μ.

με δρομίσκο και δυτικώς επί πλευράς "Δ-Η" μήκους 11,50μ. με την υπό στοιχ. "Β" πιο κάτω κάθετη ιδιοκτησία. 2) Την υπό στοιχείο Β κάθετη ιδιοκτησία, που εμφαίνεται στο ίδιο τοπογραφικό διάγραμμα υπό τα στοιχεία "Β- Γ-Δ-Η-Β", εμβαδού 149,5 τ.μ, εντός της οποίας υπάρχουν παλαιά κτίσματα και προς τα ανατολικά αυλή, και συνορεύει βόρεια επί πλευράς "Η-Β" μήκους μέτρων 13 με δημοτικό δρόμο, νοτίως επί πλευράς "Γ-Δ", μήκους μέτρων 13 με δημοτικό δρόμο, ανατολικώς επί πλευράς "Δ-Η", μήκους μέτρων 11,50 με την παραπάνω υπό στοιχεία Α κάθετη ιδιοκτησία και δυτικώς επί πλευράς "Β-Γ" μήκους μέτρων 11,80 με ιδιοκτησία κληρονόμων Χ.

Μ.. 3) Την υπό στοιχείο Γ κάθετη ιδιοκτησία, εμβαδού 151, 57 τ.μ, που εμφαίνεται στο ως άνω τοπογραφικό διάγραμμα υπό τα στοιχεία "Ξ-Λ-Μ-Ν-Ξ " και συνορεύει βορείως επί πλευράς "Ξ-Λ" μήκους μέτρων 13 με δημοτικό δρομίσκο, νοτίως επί πλευράς "Μ-Ν" μήκους μέτρων 11,08 με ιδιοκτησία κληρονόμων Κ. Μ., ανατολικώς επί πλευράς " Λ-Μ" μήκους μέτρων 18,50 μέτρων με ιδιοκτησία κληρονόμων Κ.

Μ. και δυτικώς επί πλευράς "Ν-Ξ" μήκους μέτρων 13,20 με την πιο κάτω υπό στοιχείο Δ κάθετη ιδιοκτησία. 4) Την υπό στοιχείο Δ κάθετη ιδιοκτησία εμβαδού 151, 58 τ. μ, που εμφαίνεται στο ίδιο διάγραμμα υπό τα στοιχεία "Ι-Κ-Ξ-Ν-Ι" και συνορεύει βορείως επί πλευράς "Κ-Ξ" μήκους μέτρων 12,40 με δημοτικό δρομίσκο, νοτίως επί πλευράς "Ι-Ν", μήκους μέτρων 10,92 με την ιδιοκτησία κληρονόμων Κ.

Μ., ανατολικώς επί πλευράς "Ν-Ξ" μήκους μέτρων 13,20 με την πιο πάνω υπό στοιχείο Γ κάθετη ιδιοκτησία και δυτικώς επί πλευράς "Ι-Κ" μήκους μέτρων 13 με την ιδιοκτησία Ν. Μ.. Περαιτέρω, ο ανωτέρω Γ. Μ. με το .../10.8.1988 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου ... Αφροδίτης Καβουριάρη-Ψημμένου, που μεταγράφηκε νόμιμα, είχε μεταβιβάσει κατά κυριότητα λόγω πώλησης στον εναγόμενο, αντί τιμήματος 850.000 δραχμών, ένα οικόπεδο ευρισκόμενο στην θέση "..." ..., έκτασης 560 τ.μ, το οποίο ο διερχόμενος δρομίσκος χωρίζει σε δύο τμήματα ως ακολούθως: 1) Το πρώτο τμήμα εμφαίνεται με τα στοιχεία "Ι-Ο-Η-Ζ-Κ-Ι" στο από του μηνός Αυγούστου 1988 τοπογραφικό διάγραμμα του Πολιτικού Μηχανικού Κ.

Ν., έχει εμβαδόν 185 τ.μ και συνορεύει βόρεια με δρόμο, νότια με δρομίσκο και πέραν αυτού με το δεύτερο τμήμα του ακινήτου, δυτικά με ιδιοκτησία Χ. Μ. και ανατολικά με δρόμο. 2) Το δεύτερο τμήμα, που φαίνεται στο ίδιο τοπογραφικό διάγραμμα με τα στοιχεία "β-Β-Γ-δ-β", έχει εμβαδόν 375 τ.μ. και συνορεύει βόρεια με δρομίσκο και πέραν αυτού με το πιο πάνω πρώτο τμήμα, νότια με ιδιοκτησία Κ.

Μ., δυτικά με ιδιοκτησία Ν. Μ., και ανατολικά με ιδιοκτησία Π. Μ.. Κατά το ανωτέρω συμβόλαιο στο ως άνω τμήμα ένα αυτού υπάρχει 1) Μία πεπαλαιωμένη διώροφη οικία, εμβαδού 88 τ.μ, του πρώτου ορόφου, η οποία ήταν η πατρική οικία, όπου διέμεναν μέχρι το έτος 1998 περίπου όλα τα μέλη της οικογένειας του προαναφερθέντος Γ.

Μ., όταν έρχονταν στην Ικαρία, και άλλη εμβαδού 28 τ.μ του ισογείου και μία πεπαλαιωμένη διώροφη αποθήκη εμβαδού του πρώτου ορόφου 33 τ.μ, όπου είναι η οικία της ενάγουσας που της μεταβιβάσθηκε στη συνέχεια απ' αυτόν με το πιο πάνω .../25.1.1991 συμβόλαιο λόγω γονικής παροχής, του δε ισογείου εμβαδού 75 τ.μ. Όμως, στο ανωτέρω .../10.8.1988 συμβόλαιο συμπεριλαμβάνονταν και οι προαναφερθείσες υπό στοιχεία Α και Γ κάθετες ιδιοκτησίες, τις οποίες ο πατέρας των διαδίκων μεταβίβασε ακολούθως στην ενάγουσα λόγω γονικής παροχής με το ως άνω .../25.1.1991 συμβόλαιο, με αποτέλεσμα να θίγονται τα συμφέροντα εκείνης.

Το ένδικο .../10.8.1988 συμβόλαιο αφορούσε μεταβίβαση λόγω πώλησης ακινήτου που βρίσκεται στην χαρακτηρισθείσα παραμεθόρια περιοχή του νομού Σάμου, σύμφωνα με το Π.Δ 7/9 Ιαν. 1925 που εκδόθηκε με βάση το Ν. 3250/1924, όπου ανήκει η νήσος Ικαρία και βρίσκεται το εν λόγω ακίνητο.

Συνεπώς, εφόσον κατά το χρόνο που καταρτίσθηκε το ανωτέρω επίδικο συμβόλαιο (10.8.1988) ίσχυε ο Α.Ν. 1366/1938, ήταν απαγορευμένη με ποινή απόλυτης ακυρότητας η σχετική δικαιοπραξία, αφού δεν είχε αρθεί η απαγόρευση με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας με σύμφωνη γνώμη της προβλεπόμενης από τον ανωτέρω νόμο επιτροπής ή και με απόφαση μόνον της τελευταίας, έστω και άκυρης, αν της είχε μεταβιβάσει ο Υπουργός Γεωργίας τη σχετική αρμοδιότητά του, ώστε να είναι τότε δυνατόν να κυρωθεί αναδρομικά κατά το άρθρο 19 Ν. 2836/2000.

Ακόμη, εφόσον επρόκειτο περί μεταβίβασης κυριότητας σε Έλληνα πολίτη (εναγόμενο) ακινήτου που βρισκόταν σε παραμεθόρια περιοχή, έπρεπε με ποινή απόλυτης ακυρότητας, να προσκομισθεί από εκείνον βεβαίωση του Υπουργού Γεωργίας μετά από πρόταση της προβλεπόμενης από τον πιο πάνω νόμο ειδικής επιτροπής ή και βεβαίωση μόνον της τελευταίας, αν της είχε μεταβιβάσει ο Υπουργός Γεωργίας τη σχετική αρμοδιότητά του, ότι δεν έχει αυτός αντίρρηση υπαγορευόμενη από λόγους κρατικής ασφάλειας.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκρινε ότι η ένδικη αγωγή της αναιρεσίβλητης, με την οποία ζητούσε να αναγνωριστεί, (για τον προεκτεθέντα λόγο) η ακυρότητα της σύμβασης πώλησης που καταρτίστηκε με το .../1988 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Ευδήλου Ικαρίας Αφροδίτης Καβουριάρη-Ψημμένου, είναι νόμω και ουσία βάσιμη και στη συνέχεια, αφού δέχθηκε την έφεση της αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την πρωτοβάθμια απόφαση, που είχε απορρίψει την αγωγή ως νόμω αβάσιμη, (με την αιτιολογία ότι στην επίδικη πώληση δεν είχε εφαρμογή ο Α.Ν 1366/1938) και δέχθηκε την αγωγή.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τον κανόνα της απαγόρευσης δικαιοπραξιών επί ακινήτων στις παραμεθόριες περιοχές παραβιάζοντας τις σχετικές ως άνω διατάξεις. Τούτο γιατί ο νομός Σάμου, στον οποίο υπάγεται και η νήσος Ικαρία, δεν ορίστηκε ως παραμεθόρια περιοχή, επί της οποίας έχει εφαρμογή, κατ' άρθρο 4 αυτού, ο Α.Ν. 1366/1938, ενώ ο ορισμός της περιφέρειας του εν λόγω νομού ως παραμεθόριας επαρχίας του Κράτους, που έγινε με το Π.Δ 7/9 Ιαν. 1925 (ΦΕΚ Α 4), το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 παρ.4 του Ν. 3250/1924 "Περί κυρώσεως του από 3 Σεπτεμβρίου 1924 νομ.

Διατάγματος περί απαγορεύσεως δικαιοπραξιών επί ακινήτων", έχει σχέση με την απαγόρευση της κτήσης κυριότητας από αλλοδαπούς σε ακίνητα κείμενα σε παραμεθόριες περιοχές του Κράτους και όχι με την εφαρμογή των προεκτεθεισών διατάξεων του άρθρου 1 του ΑΝ. 1366/1938.

Συνεπώς, ο μοναδικός λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου μόνον του Π.Δ. της 22/24 Ιουνίου 1927 και των άρθρων 1, 2, 3, 4 και 5 του Α.Ν 1366/1938 είναι βάσιμος.

2.- Κατ' ακολουθίαν, πρέπει, κατά παραδοχή του ως άνω λόγου αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 145/2009 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου (Μεταβατικής έδρας Σάμου).

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε, αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 3 Μαΐου 2011 και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στην Αθήνα στις 1 Ιουνίου 2011.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ