Supreme Court overturns traffic accident verdict due to insufficient reasoning on causation and duty to avoid collision.

Απόφαση 873 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 873/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Δημήτριο Πατινίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ........, ο οποίος παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο του Ευρυδίκη Λέρου.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ........, ο οποίος δεν παραστάθηκε και 2. αλλοδαπής ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ASSOCIATION OFLLOYD'S UNDERWRITERS" (ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ LLOYD'S ΛΟΝΔΙΝΟΥ - LLOYD'S OF LONDON), που εδρεύει στο Λονδίνο και εκπροσωπείται νόμιμα από την "LLOYD'S OF LONDON ΕΛΛΑΣ Α.Ε.", πράκτορας της οποίας είναι η εταιρεία με την επωνυμία "EUROSTATUS ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ Α.Ε.", που εδρεύει στην Φιλοθέη Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Χρύσα Πετρουλέα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3 Αυγούστου 2001 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2803/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3310/2005 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 22 Σεπτεμβρίου 2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όλοι πλην του 1ου εκ των αναιρεσιβλήτων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Πατινίδης ανέγνωσε την από 6 Δεκεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σ΄ αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο ΄Αρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως, αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία του κλητευθέντος. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την από ........... έκθεση επιδόσεως του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ....... σε συνδυασμό με τις συνημμένες βεβαίωση και απόδειξη παραλαβής εγγράφου (άρθρο 128 παρ. 4 ΚΠολΔ), ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως με την στο τέλος αυτής πράξη ορισμού δικασίμου της αναφερομένης στην αρχή της παρούσας συνεδριάσεως και κλήση προς συζήτηση της αιτήσεως, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, στον πρώτο αναριεσίβλητο Νικόλαο Πλατή.

Συνεπώς, εφόσον ο ανωτέρω δεν εμφανίσθηκε κατά την προκειμένη συνεδρίαση, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του.

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 10 ΓπΝ/1911, 297, 300, 330 και 914 ΑΚ προκύπτει, ότι απαραίτητη προϋπόθεση της ευθύνης προς αποζημίωση είναι η υπαιτιότητα του οδηγού του αυτοκίνητου που προκάλεσε τη ζημία, καθώς κι η ύπαρξη της πράξεως ή παραλείψεως του οδηγού και της συγκρούσεως, από την οποία προκλήθηκαν οι ζημίες.

Η ύπαρξη της υπαιτιότητας δεν αποκλείεται κατ΄ αρχήν από το γεγονός, ότι στο αποτέλεσμα της συγκρούσεως των αυτοκινήτων συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του ζημιωθέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης συνδεσμος. Η υπαιτιότητα ή η συνυπαιτιότητα, καθώς και ο βαθμός του πταίσματος των υπαιτίων οδηγών των συγκρουσθέντων οχημάτων δεν αναιρούνται από μόνο το γεγονός ότι ο ένας από τους οδηγούς ή και αμφότεροι παραβίασαν τις διατάξεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Κ.Ο.Κ.), αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων τούτων από τους οδηγούς δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση του αυτοκινητικού ατυχήματος.

Αποτελεί απλώς στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παραβάσεως και του επελθόντος αποτελέσματος. Εξάλλου, ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα αναγκαία περιστατικά για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ως προς τη συνδρομή των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή για τη μη συνδρομή τους που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς κι όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου απ' αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Στην προκειμένη. περίπτωση το εφετείο. όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως ότι από τις αποδείξεις προέκυψαν τα ακόλουθα : Την 2-3-2001 και περί ώρα 01:09, ο πρώτος εφεσίβλητος οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφορίας ..... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για τις έναντι τρίτων ζημίες στη δεύτερη εφεσίβλητη ασφαλιστική εταιρεία και εκινείτο στην τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας επί της ....., με κατεύθυνση από .....

προς ..... με ταχύτητα περίπου 60χλμ./ωριαίως. Την ίδια χρονική στιγμή ο εκκαλών εκινείτο, επίσης, στην τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας, με το με αριθμ. ...... ΙΧΕ αυτοκίνητό του, με την ίδια κατεύθυνση με εκείνη του πρώτου εφεσίβλητου και μερικά μέτρα έμπροσθεν αυτού. Μεταξύ τους εκινείτο τουλάχιστον ένα ακόμη αυτοκίνητο, από το οποίο ο εφεσίβλητος τηρούσε απόσταση ασφαλείας περίπου έξι (6) μέτρων.

Η κατάσταση της οδού και οι συνθήκες κυκλοφορίας της ......., σύμφωνα με το πρόχειρο σκαρίφημα, που έχει αποτυπώσει ο εκκαλών στο αγωγικό δικόγραφο είναι οι εξής (σχεδιάγραμμα από την τροχαία δεν συνετάγη, λόγω έλλειψης τραυματισμού): Στο ύψος της ανισόπεδης διάβασης του ..... διασταυρώνεται αριστερά, ως προς τα οχήματα που κινούνται με κατεύθυνση προς ....., με κόμβο που οδηγεί προς το .....

και το ...... Στο σημείο αυτό υπάρχει παρακαμπτήρια λωρίδα, αριστερά του ρεύματος κυκλοφορίας προς ......, για την εξυπηρέτηση των οχημάτων που επιθυμούν να στρίψουν αριστερά στον ως άνω κόμβο. Η παρακαμπτήρια λωρίδα έχει πλάτος 2,5 μ. περίπου και σ' αυτή είναι δυνατή η στάθμευση μόνον ενός αυτοκινήτου. Διαχωρίζεται με το αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας της ......, δηλαδή εκείνο προς ......

με πλακόστρωτη νησίδα, η οποία μετά το άνοιγμα του κόμβου, συνεχίζει και καταλήγει σε δενδροστοιχία. Στο σημείο της έναρξης της πλακόστρωτης νησίδας, μετά το άνοιγμα του κόμβου, στο τέλος της διασταύρωσης, υπάρχει σηματοδότης, ο οποίος εκείνη τη στιγμή έδειχνε ερυθρό σταθερό φως κυκλικής μορφής και υποχρέωνε τα οχήματα που σταθμεύουν, δίπλα στη νησίδα, επί της παρακαμπτήριας λωρίδας, να έχουν διακόψει την πορεία τους.

Αντίθετα, το ρεύμα κυκλοφορίας της ...... προς ......, είχε πράσινο σηματοδότη για τα οχήματα. Οι σηματοδότες λειτουργούσαν κανονικά και η κυκλοφορία των οχημάτων επί της ........, που είναι δρόμος ταχείας κυκλοφορίας, διεξαγόταν, επίσης, κανονικά. Επί του οδοστρώματος της τρίτης λωρίδας κυκλοφορίας του ρεύματος προς ......, υπάρχει λευκό ευμέγεθες βέλος, που επιβάλλει την υποχρεωτική κατεύθυνση της πορείας προς τα εμπρός (σήμανση Ρ-49 του άρθρου 4 παρ. 3 του ΚΟΚ).

Ας σημειωθεί ότι η παρακαμπτήρια λωρίδα μετά το άνοιγμα του κόμβου, δηλαδή μετά το πέρας της διασταύρωσης, συνεχίζει με τη μορφή τέταρτης λωρίδας κυκλοφορίας με κατεύθυνση προς ....... Ο εκκαλών, ενώ εκινείτο στην τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας, πλησιάζοντας τον παραπάνω κόμβο και έχοντας την πρόθεση να στρίψει αριστερά προς ......, αιφνιδιαστικά και απροειδοποίητα, ως προς τους οδηγούς που εκινούντο πίσω από αυτόν, χωρίς να ανάψει αριστερό φλας ή τα αλάρμ, ακινητοποίησε το όχημά του δίπλα και παράλληλα προς το πρώτο όχημα, που είχε σταθμεύσει στην παρακαμπτήρια λωρίδα, πρώτο στη σειρά, για να στρίψει και αυτό αριστερά.

Ο εκκαλών έλαβε αυτή τη θέση, διότι σκόπευε, μόλις ο σηματοδότης ανάψει πράσινο φως, να στρίψει αριστερά, πρώτος από τα άλλα οχήματα, που ανέμεναν στην παρακαμπτήρια λωρίδα, σε στοίχιση. Με τη θέση αυτή όμως κατέλαβε και τμήμα της τρίτης λωρίδας κυκλοφορίας κι ακινητοποιήθηκε ανάμεσα στην τρίτη λωρίδα και στην παρακμπτήρια.

Ο ίδιος στην κατάθεσή του υπολογίζει ότι κατέλαβε 20 εκατοστά από την τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας. Το όχημα που εκινειτο πίσω από τον εκκαλούντα και μπροστά από τον πρώτο εφεσίβλητο, μόλις αντιλήφθηκε τον ελιγμό του εκκαλούντα, προκειμένου να αποφύγει τη σύγκρουση πρόφθασε και έστριψε δεξιά προς τη δεύτερη λωρίδα κυκλοφορίας.

Όμως ο πρώτος εφεσίβλητος δεν κατόρθωσε να αποφύγει τη σύγκρουση και με το εμπρόσθιο μέρος του αυτοκινήτου του επέπεσε στο οπίσθιο μέρος του αυτοκινήτου του εκκαλούντα, το οποίο ώθησε προς τα εμπρός και ακινητοποιήθηκε κοντά στον ερυθρό σηματοδότη, ενώ το αυτοκίνητο του εφεσίβλητου ακινητοποιήθηκε λίγα μέτρα πιο πίσω.

Αποκλειστικά υπαίτιος της σύγκρουσης αυτής είναι ο εκκαλών, ο οποίος αιφνιδιαστικά και απροειδοποίητα στάθμευσε παράλληλα (διπλοστάθμευσε) ανάμεσα στην παρακαμπτήρια λωρίδα και στη τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας της ......., όπου εκινείτο κανονικά ο πρώτος εφεσίβλητος, ο οποίος αιφνιδιάστηκε, διότι δεν μπορούσε να προβλέψει τον ελιγμό του εκκαλούντα, εφόσον ο σηματοδότης της τρίτης λωρίδας έδειχνε πράσινο φως και η κίνηση διεξαγόταν κανονικά.

Συγχρόνως δεν μπορούσε να αντιληφθεί την αιφνιδιαστική κίνηση του εκκαλούντα, εφόσον πριν από τον πρώτο εφεσίβλητο, προπορευόταν άλλο όχημα, που πρόφθασε να αποφύγει τη σύγκρουση. Για το λόγο αυτό ο πρώτος εφεσίβλητος δεν ενήργησε κάποιο αποφευκτικό ελιγμό (τροχοπέδηση ή δεξιό ελιγμό), εφόσον δεν είχε τα χρονικά περιθώρια για να πράξει τούτο.

Στην κατάθεσή του αναφέρει ότι "την ώρα που έφυγε το αυτοκίνητο (εννοεί το προπορευόμενο) δεξιά, εγώ σε δευτερόλεπτα χτύπησα τον ........ (εκκαλούντα)". Το περιστατικό αυτό επιβεβαιώνει και ο εκκαλών, ο οποίος στην κατάθεσή του αναφέρει ότι "σε ελάχιστο χρόνο ήρθε το αυτοκίνητο του εναγομένου". Επομένως ο εκκαλών παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 3 Ρ-49 και 34 παρ. 3 περ.

ε' του ν. 2696/1 999 (ΚΟΚ). Καμιά αμελής οδηγική συμπεριφορά δεν βαρύνει τον πρώτο εφεσίβλητο, ο οποίος εκινείτο κανονικά στην πορεία του, στην τρίτη λωρίδα κυκλοφορίας, όπου η κίνηση διεξαγόταν κανονικά, ο σηματοδότης του έδειχνε πράσινο φως και το λευκό βέλος επί του οδοστρώματος υποχρέωνε τα οχήματα σε ευθεία πορεία.

Σύμφωνα με την αρχή της εμπιστοσύνης των χρηστών των οδών δεν μπορούσε να προβλέψει την παράνομη αιφνιδιαστική και χωρίς προειδοποίηση στάθμευση του εκκαλούντα σε τμήμα της λωρίδας του. Από το δελτίο τροχαίου ατυχήματος που συνέταξε ο αστυφύλακας ...... προκύπτει, ότι ο πρώτος εφεσίβλητος ανέφερε αμέσως ότι ο εκκαλών δεν είχε θέσει σε λειτουργία το φλας ή τα αλάρμ του οχήματός του.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο εκκαλών υποστηρίζει, ότι η ταχύτητα του πρώτου εφεσίβλητου ήταν αυξημένη. Ας σημειωθεί ότι από το φάκελο της δικογραφίας δεν αποδείχθηκε, αν το επιτρεπτό όριο ταχύτητας είναι εκείνο που καθορίζει ο ΚΟΚ μέσα στις κατοικημένες περιοχές, δηλαδή 50 χλμ/ωριαίως ή εάν υπήρχε άλλη ειδική σήμανση.

Ανεξάρτητα τούτου όμως, η μικρή υπέρβαση του ορίου ταχύτητας, κατά 10 χλμ/ωριαίως, εκ μέρους του πρώτου εφεσίβλητου, κατά παράβαση του άρθρου 20 παρ. 1 του ΚΟΚ (υπό την προϋπόθεση ότι γίνει δεκτό, ότι το όριο ταχύτητας ήταν εκείνο των 50 χλμ/ωριαίως) δεν αρκεί για να θεμελιώσει αμέλεια σε βάρος του πρώτου εφεσίβλητου, διότι η παραβίαση αυτή δεν συνδέεται αιτιωδώς με το αποτέλεσμα της σύγκρουσης οχημάτων.

Και τούτο διότι αυτή θα επερχόταν, ακόμη κι εάν ο πρώτος εφεσίβλητος οδηγούσε με την επιτρεπτή ταχύτητα, εφόσον, λόγω του ελαχίστου χρόνου, που μεσολάβησε από τον παράνομο ελιγμό του εκκαλούντα, ο πρώτος εφεσίβλητος ήταν αδύνατο να ενεργήσει αποφευκτικό ελιγμό. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα ως προς το ζήτημα της υπαιτιότητας.

Επομένως έκρινε σωστά το νόμο και τα αποδεικτικά στοιχεία. Για το λόγο αυτό η κρινόμενη έφεση του εκκαλούντα, με την οποία αυτός υποστηρίζει τα αντίθετα πρέπει να απορριφθεί ως κατ' ουσίαν αβάσιμη". Με την απόφασή του αυτή το εφετείο διέλαβε ελλιπείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες. Ειδικότερα,: 1) δεν δικαιολογεί πως, ενώ όπως δέχεται η προσβαλλόμενη απόφαση ο αναιρεσίβλητος έβαινε με 60 χ/ω, δεν μπόρεσε ο τελευταίος να αποφύγει τη σύγκρουση, 2) δεν εξηγεί το λόγο για τον οποίο ο αναιρεσίβλητος, βαίνοντας με την ως άνω ταχύτητα των 60 χ/ω, δεν είχε τα χρονικά περιθώρια να ενεργήσει αποφευκτικό ελιγμό (τροχοπέδηση ή ελιγμό προς τα δεξιά), αφού το προπορευόμενο αυτού όχημα, ευρισκόμενο εγγύτερα του αυτοκινήτου του αναιρεσείοντος, απέφυγε την μετ' αυτού σύγκρουση ενεργώντας ελιγμό προς τα δεξιά, 3) δεν δικαιολογεί το λόγο για τον οποίο ο αναιρεσίβλητος δεν έκανε χρήση της πέδης του αυτοκινήτου του για να αποφύγει τη σύγκρουση, αφού δέχεται ότι είχε απόσταση ασφαλείας από το προπορευόμενο αυτού όχημα και επομένως ικανό χρόνο να χρησιμοποιήσει τα φρένα του αυτοκινήτου του και 4) δεν εξηγεί πως ο αναιρεσίβλητος διήνυσε τη μέχρι του σημείου της σύγκρουσης του αυτοκινήτου του απόσταση (και ποια είναι αυτή) χωρίς να ενεργήσει οποιονδήποτε αποφευκτικό της συγκρούσεως ελιγμό.

Συντρέχει, επομένως, νόμιμη περίπτωση να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά παραδοχή ως βασίμου του τρίτου λόγου αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ. Μετά ταύτα, πρέπει αναιρουμένης της προσβαλλόμενης απόφασης, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο εκδόσαν αυτή δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, πλην εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 2 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι, ως ηττώμενοι στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3310/2005 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Μαρτίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ