Supreme Court allows appeal against lower court failure to consider evidence proving church ownership of disputed property.

Απόφαση 86 / 2020 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 86/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Αναστασία Περιστεράκη, Λάμπρο Καρέλο-εισηγητή, Ανθή Γκάμαρη, Ζαμπέτα Στράτα, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 16 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος Κ. Ε. Π., κατοίκου …..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τoν πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Ποντικάκη.

Του αναιρεσιβλήτου Α.Ε. Λ., κατοίκου …., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παύλο Σειραδάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-10-2006 αγωγή του αναιρεσείοντος στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 241/2008 του παραπάνω Δικαστηρίου και 230/2012 και 27/2017 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση των δύο τελευταίων αποφάσεων ζητά ο αναιρεσείων με την από 10-12-2017 αίτησή του. Για τη συζήτηση της αίτησης ορίστηκε δικάσιμος αυτή που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης.

Κατά την εκδίκαση της αίτησης, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως αναφέρεται παραπάνω και ο πληρεξούσιος δικηγόρος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική του δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση αίτηση στρέφεται κατά των 27/2017 και 230/2012 αποφάσεων του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης. Με τη δεύτερη από τις αποφάσεις αυτές (230/2012), κατά το μέρος που αφορά την προκείμενη δίκη, έγινε δεκτή, αντιμωλία των διαδίκων, έφεση του αναιρεσιβλήτου κατά της 241/2008 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων και, αφού εξαφανίστηκε η απόφαση αυτή, έγινε δεκτό, ότι ο αναιρεσίβλητος είχε καταστεί κύριος με έκτακτη χρησικτησία τμήματος του επιδίκου, το εμβαδόν του οποίου δεν είχε αποδειχθεί και διατάχθηκε πραγματογνωμοσύνη για την απόδειξή του. Με την πρώτη από τις παραπάνω αποφάσεις (27/2017) έγινε δεκτό, ότι το τμήμα του επιδίκου, την κυριότητα του οποίου με τη δεύτερη απόφαση είχε κριθεί ότι απέκτησε ο αναιρεσίβλητος, έχει έκταση 446,29 τμ και εν συνεχεία έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή του αναιρεσείοντος για το υπόλοιπο τμήμα του επιδίκου εμβαδού 569,12 τμ. Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495, 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Πρέπει, επομένως, να ερευνηθεί το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 11γ ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο, παρά το νόμο, δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 106, 335, 338-340 και 346 του ίδιου Κώδικα προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, για να σχηματίσει την κρίση του για τους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ήτοι για γεγονότα που συγκροτούν ισχυρισμό λυσιτελή, ισχυρισμό, δηλαδή, που επιδρά στο διατακτικό της απόφασης, παραδεκτό και νόμιμο ή ισχυρισμό για αρχή έγγραφης απόδειξης (ΟλΑΠ 1190/1982), υποχρεούται να λάβει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι νόμιμα επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, χωρίς, όμως, να απαιτείται και ειδική αναφορά και χωριστή αξιολόγηση καθενός τούτων, αρκεί να καθίσταται απολύτως βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασής του, ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα (ΑΠ 1633/2009).

Αντίθετα, για την ίδρυση του παραπάνω λόγου αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για το αν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη του για την απόδειξη κρίσιμων, με την προεκτεθείσα έννοια, ισχυρισμών των διαδίκων, αποδεικτικά μέσα που αυτοί νόμιμα επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, είτε για άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων (ΟλΑΠ 2/2008).

Δεν ιδρύεται, όμως, ο παραπάνω λόγος, αν το Δικαστήριο της ουσίας έλαβε μεν υπόψη του το συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο, πλην δεν το υιοθέτησε, διότι έκρινε πειστικότερα άλλα, αντίθετα προς αυτό, αποδεικτικά μέσα, στα οποία στήριξε το αποδεικτικό του πόρισμα. Για το ορισμένο του παραπάνω λόγου αναίρεσης, πρέπει να αναφέρονται στο αναιρετήριο τα συγκεκριμένα αποδεικτικά μέσα που δεν έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, να προσδιορίζεται το περιεχόμενό τους και να αναφέρεται ότι έγινε ή δεν έγινε επίκληση και προσκόμισή τους κατά τη συζήτηση ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, ακόμη και αν έπρεπε να ληφθούν υπόψη αυτεπαγγέλτως (ΟλΑΠ 30/1997).

Πρέπει, επίσης, να καθορίζεται και ο ισχυρισμός, το βάσιμο ή αβάσιμο του οποίου θα αποδεικνυόταν με τα αποδεικτικά αυτά μέσα και ο οποίος ισχυρισμός θα πρέπει να είναι ουσιώδης, δηλαδή να έχει επίδραση στο διατακτικό της απόφασης (ΑΠ 503/2013).

Εν προκειμένω, από την παραδεκτή επισκόπηση των προσβαλλομένων αποφάσεων (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι το Εφετείο που τις εξέδωσε δέχτηκε με αυτές ότι από τα αποδεικτικά μέσα που αναφέρει αποδείχτηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη εκτίμησή του (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), πλην άλλων και ότι η έκταση του επιδίκου είναι 1.015,41 τμ και όχι 1.220 τμ, όπως είχε ισχυρισθεί ο ενάγων (ήδη αναιρεσείων) με την αγωγή του και είχε γίνει δεκτό με την πρωτοβάθμια απόφαση και ότι ο εναγόμενος (ήδη αναιρεσίβλητος) έχει καταστεί κύριος, με έκτακτη χρησικτησία, τμήματος 446,29 τμ από το ανωτέρω ακίνητο των 1.015,41 τμ, καθόσον έχει το τμήμα τούτο στη διανοία κυρίου νομή του συνεχώς από το έτος 1966 και, ειδικότερα, ότι "έκτισε σε αυτό με δικές του δαπάνες ναΐσκο, εμβαδού 41 τμ, αφού έλαβε, κατόπιν της από 17-7-1969 αιτήσεώς του, την 1145/17-7-1969 άδεια του Μητροπολίτη …...

και την 30655/26-7-1969 έγκριση του Νομάρχη Χανίων...Το 1980 περιέφραξε με μανδρότοιχο από τσιμεντόπλινθους έκταση γύρω από το ναό και διαμόρφωσε τον προαύλιο χώρο του, φύτεψε εντός αυτού δέντρα (μουριές), έκτισε με τούβλα ένα μικρό βοηθητικό δωμάτιο, πλακόστρωσε τμήμα του προαυλίου και τοποθέτησε σιδερένια πόρτα στην περίφραξη, τα κλειδιά της οποίας είχε μόνο αυτός...επιμελείτο το ναό από της ανεγέρσεώς του, πληρώνει τους λογαριασμούς για την ύδρευση και την ηλεκτροδότησή του και τελεί λειτουργία κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου που εορτάζει...Επιπλέον απέτρεψε ενέργειες τρίτων που διεκδίκησαν το ναΐσκο...και ενεπλάκη σε δίκες, κατά το έτος 1997, με τον ιερέα Κ.

Κ. της ενορίας του Αγίου …….και με δύο κατοίκους της περιοχής τον Π. Κ. και τον Χ.Μ.". Στη συνέχεια δε των παραδοχών του αυτών, αφού εξαφάνισε με τη δεύτερη από τις προσβαλλόμενες αποφάσεις του (230/2012) την πρωτοβάθμια απόφαση, που είχε αναγνωρίσει τον ενάγοντα κύριο ακινήτου 2.194,70 τμ, στο οποίο περιλαμβάνεται, ως νοτιοδυτικό τμήμα αυτού και το επίδικο, εμβαδού, κατά τα ανωτέρω, 1.220 τμ, δέχτηκε με την πρώτη από τις προσβαλλόμενες αποφάσεις του εν μέρει την αγωγή του ενάγοντος και, συγκεκριμένα, για το υπόλοιπο, πλην εκείνου των 446,29 τμ, τμήμα του επιδίκου, ήτοι για το τμήμα αυτού των 562,12 τμ.

Πλην, όμως, δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο, ότι το Εφετείο, κατά το σχηματισμό της κρίσης του για κυριότητα του εναγομένου στο παραπάνω τμήμα των 446,29 τμ με έκτακτη χρησικτησία, έλαβε υπόψη του και τα παρακάτω έγγραφα, που νόμιμα είχε προσκομίσει και επικαλεσθεί ενώπιόν του ο ενάγων με τις προτάσεις του, όπως από την επισκόπηση τούτων προκύπτει, για την απόδειξη των ισχυρισμών του ότι ο εναγόμενος δεν ασκούσε στο παραπάνω τμήμα του επιδίκου ακινήτου διακατοχικές πράξεις με διάνοια κυρίου, ότι η χρήση του παραπάνω χώρου που περιβάλλει τον Ιερό Ναό της …..

είχε παραχωρηθεί από τον πατέρα του (ενάγοντος) στη χρήση των κατοίκων της περιοχής και ότι την παραχώρηση αυτή είχε αποδεχθεί και ο ίδιος (ενάγων). Ειδικότερα, δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο ότι λήφθηκαν υπόψη: α) το από 30-8-1976 έγγραφο του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του Ιερού Ναού ….. παρεκκλήσι του οποίου αποτελεί ο Ναός της…..

του ανωτέρω ακινήτου των 446,29 τμ, με το οποίο έγγραφο εξουσιοδοτήθηκε ο ιερέας Ν. Μ. να υπογράψει με τη ΔΕΗ σύμβαση ηλεκτροδότησης του Ναού ..., β) το από 30-8-1976 συμβόλαιο με τη ΔΕΗ για την ηλεκτροδότηση του Ναού ... το οποίο υπέγραψε ο ανωτέρω εκπρόσωπός του, γ) η 252761/30-8-1976 απόδειξη της ΔΕΗ, για την καταβολή από τον Ιερό Ναό …..

για την ηλεκτροδότησή του εγγύησης 300 δρχ., δ) η 406208/30-8-1976 απόδειξη για την καταβολή από τον παραπάνω Ιερό Ναό στη ΔΕΗ ποσού 500 δρχ., για τη σύνδεση της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, ε) το Γ21/20-3-2001 τιμολόγιο - απόδειξη της ΔΕΗ, ποσού 4.300 δρχ., που εξόφλησε ο Ναός…., στ) τα από 7-9-1976, 25-8-1976, 8-7-1976 και 23-8-1976 έγγραφα, σύμφωνα με τα οποία οι εργασίες ηλεκτροδότησης του παραπάνω Ιερού Ναού έγιναν για λογαριασμό του Ιερού αυτού Ναού, ζ) η 1611/21-7-1997 βεβαίωση της ΔΕΗΑ Χανίων, σύμφωνα με την οποία τη σύμβαση υδροδότησης του παραπάνω Ιερού Ναού υπέγραψε για λογαριασμό του ο ιερέας Κ.

Κ., η) τους από 10-2-1998 και 2-7-1999 λογαριασμούς της ΔΕΥΑ Χανίων, οι οποίοι έχουν εκδοθεί στο όνομα του ανωτέρω Ιερού Ναού, από τον οποίο και εξοφλήθηκαν, θ) το 20/10-8-1997 μνημόνιο της ενορίας Αγίου ..., στο οποίο αναφέρεται, πλην άλλων και ότι η ανωτέρω έκταση που αποτελεί το προαύλιο του Ιερού Ναού ..., δωρίθηκε άτυπα από τον πατέρα του ενάγοντος στον Ιερό Ναό …..ανεγέρθηκε με εράνους της μητέρας του εναγομένου και τέθηκε αμέσως σε κοινή χρήση των ενοριτών του Αγίου ...

ότι το εκκλησιαστικό συμβούλιο του Ναού αυτού μερίμνησε για την ηλεκτροδότηση του Ναού ..., την περιμάνδρωση του παραπάνω προαυλίου χώρου του με τσιμεντόλιθους, την τσιμεντόστρωση του χώρου αυτού, την πλακόστρωσή του, την κατασκευή βοηθητικών κτισμάτων (γραφείου, αποθήκης, WC), την υδροδότηση του ακινήτου, την αγιογράφηση και τον επανειλημμένο χρωματισμό του Ναού, ι) το 1068/17-7-1997 έγγραφο της Ιεράς Μητρόπολης ..., με το οποίο εξουσιοδοτήθηκε το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του Ιερού Ναού ...

να προσφύγει δικαστικά, για την αντίκρουση της διεκδίκησης του Ναού ... από τον εναγόμενο, ια) το 22/13-11-2001 πρακτικό του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του Ιερού Ναού ... με το οποίο εξουσιοδοτείται ο εφημέριος του Ναού αυτού να παρέμβει στη δίκη μεταξύ των Χ. Μ. και Μ. Π. αφενός και του εναγομένου αφετέρου, που διεκδικούσε το Ναό …., ιβ) απόδειξη πληρωμής από την ενορία Αγίου ...

στον αγιογράφο Κ. Ε. 150.000 δρχ., για την αγιογράφηση το έτος 1997 του Ναού ... ιγ) απόδειξη της τράπεζας CRETABANK, για την κατάθεση χρημάτων από την ενορία Αγίου ... σε λογαριασμό της εταιρείας "Ι. Δ. ΟΕ", για την αγορά κεραμιδιών για τη στέγη και του Ναού ..., ιδ) απόδειξη καταβολής στον εργολάβο Γ. Ν. την περίοδο 2-11-1996/19-12-1996 1.100.000 δρχ., για εργασίες τοποθέτησης κεραμιδιών και στο Ναό ...

και ιε) καρτέλα πληρωμής υλικών του έτους 1996, σύμφωνα με την οποία καταβλήθηκαν από την ενορία Αγίου ... συνολικά 1.534.000 δρχ., για την αγορά πλακιδίων, για την πλακόστρωση του προαυλίου του Ναού .... Καταλείπονται δε αμφιβολίες, αν το Εφετείο έλαβε υπόψη του τα ανωτέρω έγγραφα, αφού, ενόψει του παραπάνω περιεχομένου τους και των παραδοχών των προσβαλλόμενων αποφάσεων που προαναφέρθηκαν, δεν προκύπτει αδιστάκτως ότι το Εφετείο κατά το σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος για την κτήση της κυριότητας του παραπάνω τμήματος του επιδίκου ακινήτου από τον εναγόμενο έλαβε υπόψη του και τα παραπάνω έγγραφα.

Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτός ο οικείος, από το άρθρο 559 αριθ. 11γ ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προβάλλεται η ανωτέρω πλημμέλεια, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων, να αναιρεθούν οι προσβαλλόμενες αποφάσεις και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές, αφού χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος, αφού ηττάται, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, κατά παραδοχή του σχετικού νομίμου αιτήματος αυτού (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τις 27/2017 και 230/2012 αποφάσεις του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Διατάσσει την επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, που ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 30 Ιανουαρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ