Supreme Court allows appeal against lower court dismissal of inheritance claim by adopted child against biological parents.

Απόφαση 868 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 868/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαρτίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Α. φυσικής θυγατέρας του Ι. και Α. Λ. και θετής θυγατέρας του Ι. Π., όπως εκπροσωπείται νόμιμα δυνάμει της υπ'αριθ. 164/2003 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου από την οριστική δικαστική συμπαραστάτριά της Ι. - Σ. Ζ., ... για αναίρεση της 269-2005 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου, η οποία εκπροσωπήθηκε δια των πληρεξουσίων δικηγόρων της Γεώργιο Καλτσογιάννη και Παντελή Λιάτα και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 760/2004 αίτηση παροχής κληρονομητηρίου, της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου.

Εκδόθηκε η απόφαση 269/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5/11/2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος, ανέγνωσε την από ... Οκτωβρίου 2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως.

Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσείουσας ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως και όσα αναφέρουν στις από 27/9/2012 κατατιθέμενες προτάσεις τους.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 1 του σχεδίου νόμου που κυρώθηκε ως κώδικας με το άρθρο πρώτο του ν. 2447/1996 καταργήθηκαν οι σχετικές με την υιοθεσία διατάξεις που εισήχθησαν στον ΑΚ ως άρθρα 1542-1588. Καταργήθηκε έτσι με την έναρξη της ισχύος του ν. 2447/1996 (30.12.1996) η θεσπισμένη με το παλαιό άρθρο 1583 ΑΚ διάταξη σύμφωνα με την οποία ορίζετο ότι "τα εκ της συγγενείας δικαιώματα και υποχρεώσεις μεταξύ του θετού τέκνου και της φυσικής του οικογένειας, ενόσω στο νόμο δεν οριζόταν αλλιώς, παρέμεναν αμετάβλητα".

Τούτο βέβαια ήταν σύμφωνο με τις λοιπές περί υιοθεσίας διατάξεις, οι οποίες δεν προέβλεπαν, όπως υπό το ισχύον νομικό καθεστώς, τη διακοπή του συγγενικού δεσμού του υιοθετούμενου με τη φυσική του οικογένεια. Εξ άλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1561 εδ. α ΑΚ, όπως αυτή τέθηκε και ισχύει με το ν. 2447/1996 (30.12.1996) ορίζεται ότι "Με την υιοθεσία διακόπτεται κάθε δεσμός του ανήλικου με τη φυσική του οικογένεια ...

και ο ανήλικος εντάσσεται πλήρως στην οικογένεια του θετού γονέα του". Με το παραπάνω άρθρο, όπως και στην Εισηγητική Έκθεση του κυρωθέντος σχεδίου νόμου αναφέρεται, εισήχθη ριζοσπαστική αλλαγή στο ζήτημα των έννομων αποτελεσμάτων της υιοθεσίας με την πλήρη διακοπή κάθε δεσμού του ανήλικου με τη φυσική του οικογένεια και την πλήρη ένταξη του στην οικογένεια των θετών γονέων.

Εφόσον λοιπόν μετά την υιοθεσία δεν υφίσταται οικογενειακός δεσμός του υιοθετούμενου με τη φυσική του οικογένεια, αυτός στερείται των εκ συγγενείας απορρεόντων δικαιωμάτων συνεπώς και των κληρονομικών. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διαχρονικού δικαίου διάταξη του άρθρου 57 § 1 του κυρωμένου με το ν. 2447/1996 σχεδίου νόμου (κώδικα) οι υιοθεσίες που έγιναν "...

πριν από την έναρξη της ισχύος του νόμου διέπονται, ως προς το κύρος τους και τα έννομα αποτελέσματα τους, από το έως τώρα δίκαιο". Διαχρονικού δικαίου διατάξεις γενικότερης σημασίας περιέχονται και στον ΕισΝΑΚ, οι οποίες δεν καλύπτουν μόνο τις σχέσεις του προϊσχύσαντος του ΑΚ δικαίου, αλλά εφαρμόζονται αναλογικά για την επίλυση θεμάτων διαχρονικού δικαίου που ανακύπτουν από την εισαγωγή και νεότερων του ΑΚ νομοθετημάτων αστικού δικαίου.

Η παραπάνω διάταξη του άρθρου 57 § 1 του κυρωμένου με το ν. 2447/1996 κώδικα είναι ταυτόσημη με τη διαχρονική ρύθμιση του άρθρου 88 § 1 ΕισΝΑΚ, σύμφωνα με την οποία η αναγνώριση ή η νομιμοποίηση τέκνου και η υιοθεσία που έγιναν πριν από την εισαγωγή του ΑΚ διέπονται ως προς το κύρος και τα έννομα αποτελέσματα τους από το έως τότε δίκαιο.

Κατά την ερμηνεία της ρυθμίσεως αυτής έχει γίνει δεκτό ότι ως έννομα αποτελέσματα, στα οποία η ρύθμιση αναφέρεται, είναι μόνο τα συνδεόμενα ευθέως με τη νομική πράξη της υιοθεσίας, δηλαδή τα αναγόμενα στην ύλη του οικογενειακού δικαίου, όπως η διατροφή, η επιμέλεια κ.λπ., ενώ δεν καλύπτονται από τη ρύθμιση περαιτέρω έννομες συνέπειες, που σχετίζονται απλώς με την υιοθεσία ή απορρέουν εμμέσως από αυτή, όπως είναι κυρίως οι σχέσεις του κληρονομικού δικαίου, οι οποίες διαχρονικώς διέπονται από τον κανόνα του άρθρου 92 εδ.

α' ΕισΝΑΚ. Η λύση αυτή, η οποία εξασφαλίζει την ενότητα του διαχρονικού κληρονομικού δικαίου και ενισχύεται με συγκριτικό επιχείρημα από τα άρθρα 75 και 87 του κυρωμένου με το ν. 1329/1983 σχεδίου νόμου (κώδικα) πρέπει να γίνει δεκτή και κατά την ερμηνεία της διατάξεως του άρθρου 57 § 1 του κώδικα που κύρωσε ο ν. 244/1996, αφού ο σκοπός και της διατάξεως αυτής είναι ο ίδιος, δηλ.

να διαφυλάξει οπωσδήποτε μετά την αλλαγή του δικαίου της υιοθεσίας τα άμεσα μόνο αποτελέσματα των υιοθεσιών, που τελέσθηκαν πριν από την ισχύ του νέου δικαίου για τις υιοθεσίες. Έτσι, σε περίπτωση υιοθεσίας που η οριστική γι' αυτήν δικαστική απόφαση εκδόθηκε πριν τεθεί σε εφαρμογή το νέο δίκαιο (30.12.1996) και στη συνέχεια, δηλαδή πριν την εφαρμογή του, απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη ο φυσικός γονέας, το επιζόν φυσικό τέκνο έχει κληρονομικό δικαίωμα κατά την πρώτη τάξη της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής (άρθρο 1813 σε συνδυασμό με το νέο άρθρο 1561), αφού αυτό είναι το ισχύον κληρονομικό δίκαιο με βάση τη διάταξη του άρθρου 92 εδ.

α' ΕισΝΑΚ, από την οποία σαφώς προκύπτει ότι οι σχέσεις κληρονομικού δικαίου κρίνονται κατά το (εκάστοτε) δίκαιο του ΑΚ. Τέλος, ο από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 εδάφ. α' ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα (Ολ. ΑΠ 4/2005), η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ. ΑΠ 8/2006). Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση, κατ'άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα ακόλουθα:

Στην από 23-11-2004 αίτηση της, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου (Διαδ/σία Εκουσίας Δικ/σίας, η αναιρεσείουσα εξέθετε ότι στις 26-12-1996 απεβίωσε στο … ο Ι. Ν.Λ., κάτοικος εν ζωή .... και κληρονομήθηκε, εξ αδιαθέτου, από τους α) Α. Ι. Λ., το γένος Α. Κ., ) Ν. Ι. Λ. και ) Α. Ι. Λ., θετή θυγατέρα του Ι. Π. Στη συνέχεια στις 27-2-1997 απεβίωσε στον … η ανωτέρω Α.

χα Ι. Λ., το γένος Α. Κ. και κληρονομήθηκε, εξ αδιαθέτου, από τους α) Ν. Ι. Λ. και την αιτούσα και ήδη αναιρεσίβλητη. Με από το περιεχόμενο ζήτησε να αναγνωριστεί το κληρονομικό της δικαίωμα επί των ανωτέρω αποβιωσάντων φυσικών γονέων της Ι. Λ. και Α. συζ. Ι. Λ., το γένος Α. Κ.. Το Μονομελές Πρωτοδικείο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του απέρριψε την ως άνω αίτηση ως μη νόμιμη, δεχόμενο ότι σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1561 ΑΚ με την τέλεση της υιοθεσίας διακόπηκε κάθε δεσμός του ανηλίκου θετού τέκνου με την φυσική του οικογένεια και στερείται κληρονομικού δικαιώματος έναντι των φυσικών του γονέων.

Έτσι που έκρινε το Μονομελές Πρωτοδικείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του παραβίασε ευθέως τις ως άνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου και ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε με ψευδή ερμηνεία και με εσφαλμένη εφαρμογή τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 269/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου (διαδ/σία εκουσίας δικ/σίας).

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 12 Απριλίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 9 Μαΐου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ