Supreme Court partially allows appeal on compensation valuation but dismisses procedural arguments as inadmissible.

Απόφαση 868 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 868/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Κ. του Φ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου του Ζωής Κωνσταντοπούλου-Παπαδοπούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και από τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος, που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα και Πάτρα αντίστοιχα και το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου Παρέδρου του ΝΣΚ, Αντώνιου Αντωνίου, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-4-2007 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 23-7-2007 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος και άλλων προσώπων που δεν είναι διάδικοι σ' αυτήν την υπόθεση, που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης.

Εκδόθηκε η απόφαση 764/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10-9-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς ανέγνωσε την από 14-3-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή ως προς τον πρώτο λόγο και τον δεύτερο λόγο κατά το πρώτο σκέλος του, της αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά το άρθρο 4 ν. 2882/2001, η αναγκαστική απαλλοτρίωση της κυριότητας του ακινήτου επιφέρει αυτοδικαίως και την απαλλοτρίωση κάθε κτίσματος, κατασκευής και δέντρου που υπάρχει πάνω σε αυτό και κάθε άλλου συστατικού του πράγματος, κατά τα άρθρα 953 και επόμενα του Αστικού Κώδικα, ανεξάρτητα από τη μνεία τους στην απόφαση κήρυξης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή στο κτηματολογικό διάγραμμα ή στον κτηματολογικό πίνακα.

Η δε αποζημίωση, για να είναι πλήρης, κατά το άρθρο 17 παρ.2 του Συντάγματος, πρέπει να περιλαμβάνει και την αξία όχι μόνο του εδάφους, αλλά και των συστατικών του. Περαιτέρω, κατά μεν το άρθρο 953 ΑΚ συστατικό μέρος πράγματος, που δεν μπορεί να αποχωριστεί από το κύριο πράγμα χωρίς βλάβη αυτού του ίδιου ή του κυρίου πράγματος ή χωρίς αλλοίωση της ουσίας ή του προορισμού ή του κυρίου πράγματος ή χωρίς αλλοίωση της ουσίας ή του προορισμού του, δεν μπορεί να είναι χωριστά αντικείμενο κυριότητας ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος.

Κατά δε το άρθρο 954 του αυτού Κώδικα συστατικά του ακινήτου, με την έννοια του προηγούμενου άρθρου, είναι και τα πράγματα που έχουν συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, ιδίως οικοδομήματα. Τέλος, κατά το άρθρο 959 ΑΚ, σε περίπτωση οικοδομήματος, που έχει κατασκευαστεί για διαρκή εξυπηρέτηση βιομηχανικής επιχειρήσεως, λογίζονται παραρτήματά του, εφόσον συντρέχουν και οι λοιποί όροι, τα μηχανήματα, τα σκεύη και τα εργαλεία που έχουν προοριστεί γι' αυτήν.

Εξάλλου, ως συστατικά, κατά την έννοια του άρθρου 4 ν. 2882/2001, δύναται να θεωρηθούν και οι μηχανολογικές εγκαταστάσεις εργοστασίου, υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις αυτού, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 953 ΑΚ, δηλ. είναι σταθερά συνδεδεμένες με το κτίριο αυτό, μη δυνάμενες να αποχωριστούν από αυτό χωρίς αλλοίωση του προορισμού και της λειτουργικότητάς τους.

Για τα συστατικά αυτά μέρη καθορίζεται ιδιαίτερη τιμή μονάδας αποζημίωσης και δεν αρκεί η λήψη αυτών υπόψη και η αξιολόγησή τους κατά τον προσδιορισμό της αξίας των κτισμάτων του απαλλοτριωθέντος ακινήτου. Περαιτέρω, ο από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν από το δικαστήριο παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου.

Η παραβίαση του κανόνα αυτού είναι δυνατόν να έχει ως περιεχόμενο την αιτίαση ότι η αγωγή (ή αίτηση) επί της οποίας έκρινε το δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλομένη απόφαση, απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ενώ συνέβαινε το αντίθετο σύμφωνα με το συγκεκριμένο κανόνα ουσιαστικού δικαίου.

Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσείων προσάπτει στην προσβαλλομένη απόφαση την αιτίαση ότι παρέλειψε να καθορίσει οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα επικείμενα, δηλαδή για την ηλεκτρολογική βιομηχανική εγκατάσταση, υδραυλική εγκατάσταση και τη γείωση, που υπάρχουν στη μονάδα ασφαλτομίγματος, στο σπαστηροτριβείον και σπαστήρα, που λειτουργεί στο Α.Κ.Π. 47 ακίνητό του. Το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχτηκε ότι τα αιτήματα για ιδιαίτερη αποζημίωση για μηχανολογικές, ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις είναι μη νόμιμα, διότι οι σχετικές εγκαταστάσεις προσαυξάνουν την αξία του κτιρίου και υπολογίζονται κατά τον προσδιορισμό της αξίας αυτού. Έτσι κρίνοντας το Εφετείο παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου και συνεπώς είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, που εκτιμάται ως αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, και πρέπει να γίνει δεκτός.

2. Με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αιτίαση ότι καθόρισε χωρίς αιτιολογία τη δαπάνη μετεγκατάστασης της επιχείρησης παραγωγής ασφαλτομίγματος και σπαστηροτριβείου, δηλαδή των ηλεκτρολογικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων και τη μεταφορά των μηχανημάτων στο ποσό των 80.000 ευρώ κατ' αποκοπή. Το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του δέχτηκε ότι για την μετεγκατάσταση της όλης επιχείρησης, ήτοι των ηλεκτρολογικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων και τη μεταφορά των μηχανημάτων απαιτείται το ποσό των 80.000 ευρώ κατ' αποκοπή. Με την παραδοχή του αυτή διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή ως προς το ύψος της δαπάνης μετεγκατάστασης της ανωτέρω επιχείρησης του αναιρεσείοντος, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 13 παρ.1 ν. 2882/2001. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως κατά το πρώτο σκέλος του, από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Η αριθμητική επίκληση απλώς του αναιρετικού λόγου από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ για παραβίαση των άρθρων 1 και 6 Ε.Σ.Δ.Α.. χωρίς να αποδίδονται συγκεκριμένες πλημμέλειες στην πληττομένη απόφαση είναι αόριστη και συνεπώς απαράδεκτη. Άρα, ο δεύτερος λόγος κατά το δεύτερο σκέλος του είναι απορριπτέος.

3. Από τη βεβαίωση του Εφετείου ότι έλαβε υπόψη και όλα τα έγγραφα (μεταξύ των οποίων και οι τεχνικές εκθέσεις και γνωμοδοτήσεις μηχανικών), που οι διάδικοι είχαν προσαγάγει και επικαλεστεί, δεν απομένει αμφιβολία ότι συνεκτίμησε και τις από 23-10-2006 τεχνικές εκθέσεις του πολιτικού μηχανικού Γ. Λ. και του ηλεκτρολόγου μηχανολόγου μηχανικού Δ. Α., που μνημονεύονται στο τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως. Άρα η συναφής αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.11 ΚΠολΔ είναι απορριπτέα ως αβάσιμη.

4. Ουσιαστική προϋπόθεση για τη θεμελίωση του λόγου αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ., είναι ότι η έλλειψη ή αντιφατικότητα των αιτιολογιών πρέπει να αφορά ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, ήτοι να αφορά αυτοτελή πραγματικό ισχυρισμό και όχι στην εκτίμηση και αξιολόγηση των αποδείξεων, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει κυριαρχικά και ανέλεγκτα (άρθρ. 340, 561 παρ.1 ΚΠολΔ). Επομένως, ο τρίτος και τέταρτος λόγος αναιρέσεως, με τους οποίους προσάπτεται στην αναιρεσιβαλλόμενη η αιτίαση ότι εσφαλμένα εκτίμησε τις αποδείξεις σχετικά με το ύψος της αποζημίωσης που καθόρισε για το έδαφος και τα επικείμενα σ' αυτό (κτιριακές εγκαταστάσεις, δένδρα και λοιπά συστατικά που υπάρχουν επ' αυτού), πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι, διότι πλήττουν την εκτίμηση και αξιολόγηση των αποδείξεων, καθώς και την αιτιολόγηση του εξαγόμενου απ' αυτές πορίσματος σχετικά με το ύψος της τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος και τα συστατικά του. Η αριθμητική απλώς επίκληση του αναιρετικού λόγου του άρθρου 559 αριθ.11 ΚΠολΔ, καθώς και του από το 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, διότι παρέβη το Εφετείο τα άρθρα 1, 6 της Ε.Σ.Δ.Α. και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτόκολλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, χωρίς να αναφέρονται συγκεκριμένες πλημμέλειες, είναι αόριστη και απαράδεκτη.

5. Σύμφωνα με το άρθρο 18 παρ.4 εδ.ε' του ν.2882/2001 σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης το Εφετείο αποφαίνεται εναιίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι οι διαδικασίας για τον προσωρινό και οριστικό προσδιορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης αφορούν τη διερεύνηση μίας και της αυτής διαφοράς.

Γι' αυτό, αν παραστάθηκε και στις δύο διαδικασίες ο ίδιος δικηγόρος του οφείλεται αμοιβή μία φορά και για τις δύο διαδικασίες, αφού ουσιαστικά μία μόνο φορά παρέσχε την εργασία του. Αν δεν υπάρχει ειδική συμφωνία η αμοιβή αυτή υπολογίζεται κατά τα άρθρα 98, 100 παρ.1, 107, 110, 111 και 114 παρ.5 του ν.δ. 3026/1954 "Περί του Κώδικος των Δικηγόρων" επί της αξίας του αντικειμένου της δίκης που ταυτίζεται με την οριστική αποζημίωση που προσδιορίστηκε προς 3%, από το οποίο 2% για τη σύνταξη των αιτήσεων προσωρινού και οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης και 1% για τη σύνταξη και κατάθεση των προτάσεων (ΑΠ 1170/2010, 672/2003).

Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο ως προς τον υπολογισμό της επιδικαστέας δικαστικής δαπάνης, ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ανωτέρω διατάξεις και δεν υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ πλημμέλεια. Άρα ο αντίθετος πέμπτος λόγος του αναιρετηρίου είναι αβάσιμος. Μετά τα παραπάνω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης του αναιρεσείοντος (άρθρο 176 και 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στην παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση ή περιορισμός αυτής κατά το άρθρο 22 παρ.1 ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 764/2008 απόφαση του Εφετείου Πατρών και μόνο για τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως, που στο σκεπτικό κρίθηκε βάσιμος.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Απριλίου 2012.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 25 Μαΐου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ