Supreme Court revokes lower court ruling for applying obsolete Byzantine 'Vetustas' rule to public roads in Greece.

Απόφαση 861 / 2017 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 861/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ευγενία Προγάκη, Ασπασία Μαγιάκου, Νικήτα Χριστόπουλο και Παρασκευή Καλαϊτζή-εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 5η Απριλίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ Πρωτοβαθμίου Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ...", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα από το ... του, που παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Σοφίας Σαντοριναίου.

Του αναιρεσιβλήτου: Μ. Φ. Μ., κατοίκου ... που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Διονύσιο Πρωτόπαπα, με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-9-2010 αγωγή προσώπου μη μετέχοντος στη παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Νάξου.

Ασκήθηκε από τον αναιρεσείοντα αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση η οποία συνεκδικάσθηκε με την αγωγή.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 7/2012 του ιδίου Δικαστηρίου και 3/2016 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον, με την από 6-6-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, και να καταδικασθεί το αντίδικο μέρος στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Ο (μη υπό του ΑΚ υιοθετηθείς) θεσμός της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητος (Vetustas) του βυζαντινορωμαϊκού (ΒΡ) δικαίου (ν.3 Πανδ.43, 7, ν.2 παρ.8, Πανδ.39.3, ν.28 Πανδ.22.3), συμφώνως προς τον οποίον ήτο δυνατή η κτήση κοινοχρησίας με παρέλευση (τουλάχιστον) ογδονταετίας, ισομερώς επιμεριζομένης στο προσδόκιμο ζωής δύο γενεών, δεν τυγχάνει εφαρμογής επί (κοινοτικών και αγροτικών) δρόμων, η επί του οποίου (ζητήματος) απόφανση (εν σχέσει προς την κοινή τους χρήση) είναι ζήτημα περιπτωσιολογικώς πραγματικό και απόκειται στην δικαιοδοτική κρίση των πολιτικών δικαστηρίων, συμφώνως προς την τελολογική διερμήνευση των αρθρ.4 παρ.1, 2 του Π.Δ.25/28 Νοεμβρίου 1929 "περί κωδικοποιήσεως των περί κατασκευής και συντηρήσεως οδών κειμένων διατάξεων (ΦΕΚ 421 Α) και 4 ν.3155/1955 "περί κατασκευής και συντηρήσεως οδών" (ΦΕΚ 63Α).

Ειδικότερα, η αντίστοιχη διατύπωση των ανωτέρω διατάξεων είναι η ακόλουθη: "1. Δημοτικαί ή κοινοτικαί οδοί εισίν αι ενούσαι χωρία του αυτού δήμου ή κοινότητος προς άλληλα ή προς χωρία ομόρων δήμων ή κοινοτήτων ή προς εθνικάς ή επαρχιακάς οδούς. 2. Αι οδοί αι άγουσαι από χωρίων προς κτηματικάς αυτών περιφερείας εισίν οδoί αγροτικαί" (π.δ.25/28-11-1929). "Δημοτικαί και Κοινοτικαί οδοί είναι αι εξυπήρετούσαι τας πάσης φύσεως ανάγκας ενός Δήμου ή μιας Κοινότητος εντός των διοικητικών ορίων αυτού" (άρθρ.4 ν.3155/1955).

Το γεγονός δε, ότι ένας (κοινοτικός ή αγροτικός) δρόμος, εξυπηρετεί την κοινή χρήση κρισιολογείται διακεκριμένως επί εκάστης υποθέσεως και συναρτάται με τα εκάστοτε κατά περίπτωσιν υπάρχοντα στοιχεία τεκμηριώσεως, τα οποία μετ’ επικλήσεως τίθενται στην διάθεση του δικαστηρίου και με τα οποία ως έρεισμα μορφοποιείται (καταληκτικώς) το αποδεικτικό πόρισμα, (μη έχουσας επί τοιούτων περιπτώσεων εφαρμογής της "Vetustas", κατά τα άνω εκτιθέμενα).

ΙΙ. Στην προκειμένη περίπτωση με τους υπό στοιχ.Α και Β λόγους αναιρέσεως το ΝΠΔΔ με την επωνυμία "..." προσάπτει στο (δευτεροβαθμίως δικάσαν) Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου, ότι με την προσβαλλομένη, 3/2016, απόφασή του υπέπεσε στην κατ’ αρθρ.560 αρ.1 ΚΠολΔ πλημμέλεια, υπό την έννοια, ότι δεν εφήρμοσε επί τη βάσει της ορθής, ως άνω, ερμηνείας τα προειπωθέντα νομοθετήματα, ενώ εξετέρου εφήρμοσε, ενώ δεν έπρεπε, τον βυζαντινορωμαϊκό θεσμό της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητος ("Vetustas"), μη τυγχάνοντος, όπως προεκτέθηκε, εφαρμογής επί της κοινοχρησίας (κοινοτικών και αγροτικών) δρόμων, κατά την προηγηθείσα νομική σκέψη.

ΙΙΙ. Οι επιτρεπτώς επισκοπούμενες παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως έχουν ως ακολούθως: "Στην προκειμένη περίπτωση, ο ενάγων και ήδη εκκαλών με την από 25-09-2010 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης ...-09-2010 αγωγή του που κατέθεσε ενώπιον του Ειρηνοδικείου Νάξου κατά του εναγόμενου και ήδη εφεσίβλητου εξέθετε ότι αυτός (ενάγων) απέκτησε δυνάμει του υπ’ αριθμ. .../09-05-1997 συμβολαιογραφικού εγγράφου γονικής παροχής, νομίμως μεταγεγραμμένου, κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή ένα αγροτεμάχιο, όπως λεπτομερώς περιγράφει στο δικόγραφο της αγωγής του κατά θέση, έκταση και όρια, το οποίο, σύμφωνα με το από Σεπτεμβρίου 1993 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Δ.

Σ. συνορεύει βόρεια σε πλευρά Φ-Χ-Ψ-Ω-Α μήκους 42,60 μέτρων με κοινόχρηστο αγροτικό δρόμο πλάτους τριών (3) μέτρων. Ότι ο εναγόμενος είναι κύριος, νομέας και κάτοχος ενός αγροτεμαχίου, όπως λεπτομερώς περιγράφεται στο δικόγραφο της αγωγής, το οποίο νότια συνορεύει με τον ανωτέρω κοινόχρηστο αγροτικό δρόμο.

Ότι ο εναγόμενος, αφαιρώντας καλάμια από την βόρεια πλευρά του καλαμιώνα του κατάφερε να επεκτείνει το ακίνητο του επί του ανωτέρω κοινόχρηστου αγροτικού δρόμου, περιορίζοντας έτσι το πλάτος του (δρόμου) από τρία μέτρα σε μισό με ένα μέτρο κατά μήκος εβδομήντα περίπου μέτρων, προέβη δε στην τοποθέτηση συρματοπλέγματος πέντε περίπου μέτρων κάθετα στον ανωτέρω δρόμο, παρακωλύοντας το δικαίωμα του ενάγοντος για ελεύθερη χρήση της ως άνω κοινόχρηστης αγροτικής οδού, προσβάλλοντας μ’ αυτόν τον τρόπο το επί της προσωπικότητάς του δικαίωμα.

Με βάση αυτά τα πραγματικά περιστατικά, ο ενάγων και ήδη εκκαλών ζητούσε με απόφαση προσωρινά εκτελεστή ν’ αναγνωριστεί το επί της προσωπικότητάς του δικαίωμα, προκειμένου να κάνει ελεύθερη και ακώλυτη χρήση της ανωτέρω κοινόχρηστης αγροτικής οδού και τμήματος αυτής". "Από την επισκόπηση του δικογράφου της αγωγής προκύπτει ότι ο ενάγων δεν αναφέρει στο δικόγραφο της αγωγής του τον τρόπο κτήσης της ιδιότητας της κοινοτικής οδού ως κοινοχρήστου, ήτοι δεν αναφέρει την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα στη χρήση του πράγματος από τους δημότες του Δημοτικού Διαμερίσματος ...

και την δυνάμει αυτής κτήση της ιδιότητας του αγροτικού δρόμου ως κοινής χρήσης και ότι πριν από την εισαγωγή του ΑΚ (23.2.1946) δύο συνεχόμενες γενεές ανθρώπων επί συνολικό διάστημα τουλάχιστον ογδόντα (80) ετών δεν γνώρισαν διαφορετική κατάσταση του εν λόγω πράγματος από την κοινοχρησία. Η παράλειψή του δε αυτή, καθιστά την αγωγή του αόριστη και ανεπίδεκτη δικαστικής εκτίμησης" IV.

Η επισκόπηση των παραδοχών της αναιρεσιβαλλομένης απόφάσεως καταδεικνύει την βασιμότητα των προρρηθέντων (ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών), λόγων αναιρέσεως, δοθέντος ότι το δικαστήριο της ουσίας "διολίσθησε" σε μη εφαρμογή μετ’ ερμηνεία ορθή, (όπως ανωτέρω αναπτύσσεται) των προαναφερθεισών ουσιαστικών διατάξεων και (εξετέρου προέβη σε) εφαρμογή, ενώ δεν ήτο επιβεβλημένη, του προμνημονευθέντος βυζαντινορωμαϊκού θεσμού της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητος ως προς τον επίμαχο δρόμο.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο, δηλαδή, στην συγκεκριμένη περίπτωση όφειλε να διερευνήσει την υπόθεση με την προσήκουσα (τελολογική) διερμήνευση των προειπωθεισών (ουσιαστικών) διατάξεων και δεν υπήρχε η συνδρομή περιπτώσεως, κατά τα ως άνω, αναδρομής και "επιστρατεύσεως" του βυζαντινορωμαϊκού θεσμού της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητος.

Ήτοι, το δικαστήριο της ουσίας στο άνω διαφιλονικούμενο ζήτημα αξίωσε στοιχεία υπαγωγικά του μη εν προκειμένω εφαρμογήν έχοντος θεσμού της "Vetustas" κατά την προπαρατεθείσα ενδελεχή ανάλυση.

V. Κατά συνέπεια, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και η υπόθεση μετ’ αναίρεσιν να παραπεμφθεί προς περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλον δικαστή, πλήν αυτής που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση (αρθρ.580 παρ.3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει στον ηττώμενο αναιρεσίβλητο να επιβληθεί η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, κατά παραδοχή του αιτήματός του (αρθρ.176, 183, 191 παρ.2 ΚΠολΔ, 1 επ. , 281 παρ.2 του Δημοτικού Κώδικος, κυρωθέντος υπό του ν.3463/06), συμφώνως προς το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3/2016 απόφαση του (δερυτεροβαθμίως δικάσαντος) Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή, πλην αυτής που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση.

Και

Επιβάλλει στον αναιρεσίβλητο την δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων ευρώ (600€).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Μαΐου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Μαΐου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ