Supreme Court dismisses appeal on fictitious sale claim, ruling payment status does not invalidate contract.

Απόφαση 860 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 860/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Φεβρουαρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ........., τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Γεώργιος Στεφανάκης.

Των αναιρεσίβλητων: 1) .........και 2) ........., που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Παπαδημητρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-4-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5198/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 4945/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείείων με την από 16-11-2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Καπερώνης ανέγνωσε την από 29-1-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσίβλητων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 138 εδ. α' του Α.Κ., δήλωση βουλήσεως που δεν έγινε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά (εικονική) είναι άκυρη, κατά δε την έννοια της διατάξεως του άρθρου 513 του ίδιου Κώδικα, ουσιώδη στοιχεία της συμβάσεως πωλήσεως είναι το πράγμα, το τίμημα και η συμφωνία των συμβαλλομένων για τη μετάθεση της κυριότητας του πωλουμένου και πληρωμής του τιμήματος, η οποία, προκειμένου για ακίνητο, πρέπει να περιβληθεί το συμβολαιογραφικό τύπο (άρθρ. 369 ΑΚ).

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι για το κύρος της καταρτισθείσας συμβάσεως πωλήσεως, δεν ασκεί επιρροή αν και πώς κατέβαλε ο αγοραστής το τίμημα, που συμφωνήθηκε, ούτε η μη καταβολή του τιμήματος καθιστά αυτή και μόνη την πώληση εικονική. Απλώς το γεγονός της μη καταβολής του τιμήματος μπορεί να αποτελέσει δικαστικό τεκμήριο για την εικονικότητα της δικαιοπραξίας κατά την έρευνα περί της συναλλακτικής προθέσεως των συμβληθέντων.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε, όπως από την επισκόπηση της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει, τα ακόλουθα: "Ο ενάγων είναι αδελφός του ........., ο οποίος απεβίωσε την 26-3-2003, σε ηλικία 79 ετών στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών.........Το καλοκαίρι του 1995 ο αδελφός του ενάγοντος υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση αποκλεισμού ανευρύσματος εγκεφάλου........Μετά την έξοδό του από το νοσοκομείο ο ήδη αποβιώσας προσέλαβε ως οικιακή βοηθό τη δεύτερη των εναγομένων, οικονομική μετανάστρια από την Αλβανία, η οποία, από της προσλήψεώς της, εγκαταστάθηκε στην οικία του αποβιώσαντος μαζί με τον πρώτο τούτων (εναγομένων) σύζυγό της και τα δύο (2) τέκνα της.

Στην οικία του ανωτέρω αποβιώσαντος διέμεναν οι εναγόμενοι έως του χρόνου του θανάτου του, ήτοι επί μία ολόκληρη οκταετία περίπου. Είναι αληθές, γιατί κατατίθεται από όλους τους μάρτυρες, ότι στην αρχή ο θανών έβλεπε με καχυποψία τους εναγόμενους, που έχουν αλβανική υπηκοότητα και είχε πολλές επιφυλάξεις, αρκετά γρήγορα, όμως, απέβαλε κάθε ενδοιασμό ως προς το ήθος και την ποιότητα αυτών (εναγομένων).

Μάλιστα δε έγινε και πνευματικός πατέρας του γεννηθέντος την 7-11-1997 τέκνου των εναγομένων, το οποίο βάπτισε και έδωσε σ' αυτό το όνομα ........ Από το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων προκύπτει ότι οι εναγόμενοι συμπεριφέρθηκαν καλά και επέδειξαν γνήσιο ενδιαφέρον για τον μετέπειτα θανόντα ..........., ο οποίος και έμεινε ικανοποιημένος απ' αυτούς.

Τούτο συνάγεται βασίμως, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, και μόνο από το γεγονός ότι η παραμονή αυτών στην οικία του εργοδότη τους διήρκεσε επί μακρόν χρονικό διάστημα, ήτοι μια οκταετία μέχρι του θανάτου του. Ο αποβιώσας, την 28-2-2003, σχεδόν ένα μήνα προ του θανάτου του (26-3-2003), με το υπ' αριθμ. ......... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου .........

μεταβίβασε λόγω πωλήσεως και κατ' ισομοιρία (1/2 εξ αδιαιρέτου) σε καθένα από τους εναγόμενους, συζύγους μεταξύ των, την ψιλή κυριότητα μιας αυτοτελούς ανεξάρτητης οριζόντιας ιδιοκτησίας (διαμερίσματος), που βρίσκεται στον τέταρτο (Δ) πάνω από το ισόγειο όροφο της πολυκατοικίας των Αθηνών που έχει κατασκευασθεί στους βόρειους πρόποδες του λόφου Λυκαβηττού και ειδικότερα στη συμβολή των οδών ......

και .......,επιφάνειας 78,52 τ.μ., έναντι αναγραφομένου στο συμβόλαιο τιμήματος 51.649,20 Ευρώ. Το τίμημα αυτό, όπως αναγράφεται στο αναφερόμενο συμβόλαιο, καταβλήθηκε ως εξής: α) 291,90 Ευρώ πριν την κατάρτιση του συμβολαίου και όχι ενώπιον της συγκεκριμένης συμβολαιογράφου και β) για το υπόλοιπο ποσό των 51.357,30 Ευρώ (51.649,20-291,90) παραδόθηκε στον πωλητή ενώπιον της αναφερομένης συμβολαιογράφου και των παριστάμενων δικηγόρων των διαδίκων η υπ' αριθμ. ........

τραπεζική επιταγή επί της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία EUROBANK-ERGASIAS καταστήματος Κηφισιάς εις διαταγήν των αγοραστών-εναγομένων, η οποία επιταγή είχε νομίμως οπισθογραφηθεί απ' αυτούς (εναγόμενους). Είναι γεγονός ότι η παράδοση τραπεζικής επιταγής, η οποία αποτελεί όργανο και όχι μέσο πληρωμής, δεν συνιστά καταβολή κατά την έννοια του άρθρου 416 Α.Κ.

ούτε, σε περίπτωση αμφιβολίας, θεωρείται δόση ή υπόσχεση αντί καταβολής κατά τα άρθρα 419 και 421 Α.Κ., αλλά γίνεται χάριν καταβολής. Στην περίπτωση ο οφειλέτης, που παρέδωσε την επιταγή, ελευθερώνεται μόνον όταν καταβληθούν στον δανειστή πραγματικά τα χρήματα, δηλαδή όταν εξοφληθεί η τραπεζική επιταγή. Το ότι όμως δεν καταβλήθηκε το τίμημα, τούτο καμία επιρροή δεν ασκεί επί του κύρους της ήδη καταρτισμένης συμβάσεως πωλήσεως, αφού το τίμημα αυτό μπορεί να χαριστεί ή να εξοφληθεί με δόση αντί καταβολής ή μπορεί η σχετική αξίωση για καταβολή του τιμήματος να αποσβεστεί με παραγραφή ή κατ' άλλο τρόπο και η μη καταβολή του μπορεί απλώς να αποτελέσει δικαστικό τεκμήριο για την εικονικότητα κατά την έρευνα περί συναλλακτικής πρόθεσης των συμβληθέντων.

Επίσης, είναι γεγονός, συνομολογούμενο και από τις δύο πλευρές, ότι από την επόμενη της συντάξεως του συμβολαίου ή κατ' άλλη ημέρα, ο ήδη θανών πωλητής επέστρεψε στους εναγόμενους αγοραστές την παραδοθείσα απ' αυτούς ως άνω τραπεζική επιταγή, οι οποίοι και εισέπραξαν το ποσό αυτής. Ο ενάγων με βάση τα περιστατικά αυτά ισχυρίζεται ότι είναι εικονικό το τίμημα και ότι στην πραγματικότητα κάτω από την εικονική δικαιοπραξία κρύβεται δωρεά του θανόντος προς τους εναγόμενους.

Κατ' αρχάς πρέπει να τονιστεί ότι κύριο αίτημα της αγωγής είναι η αναγνώριση της εικονικότητας του προσβαλλομένου πωλητηρίου συμβολαίου και μόνον επικουρικά εισήγαγε ο ενάγων αίτημα αναγνωρίσεως ότι η καλυπτόμενη δωρεά είναι άκυρη, γιατί κατά το χρόνο καταρτίσεως του συμβολαίου ο δωρητής είχε στερηθεί της χρήσεως του λογικού.

Αλλά το επικουρικό αυτό αίτημα εισάγεται, όπως έχει λεχθεί, υπό την προϋπόθεση ότι οι εναγόμενοι θα ισχυρισθούν ότι υπό την εικονική δικαιοπραξία καλύπτεται δωρεά και δη ισχυρισμό που θα αποτελούσε νόμιμη ένσταση. Όμως η ενδοδιαδικαστική αυτή αίρεση, υπό την οποία εισήχθη το ανωτέρω αίτημα της αγωγής, δεν πληρώθηκε, αφού οι εναγόμενοι εμμένουν στην σύμβαση πωλήσεως, μαχόμενοι υπέρ της εγκυρότητας αυτής και δεν προέβαλαν τέτοιο ισχυρισμό για υπόκρυψη δωρεάς.

Συνεπώς είναι αλυσιτελής ο συζητούμενος ισχυρισμός του ενάγοντος, ο οποίος όμως θέτει ενώπιον του Δικαστηρίου τον προβληματισμό για το ότι, αφού ο πωλητής ήθελε να πωλήσει το ανωτέρω ακίνητο (διαμέρισμα) και να εισπράξει το τίμημα, για ποιό λόγο προέβη στην επιστροφή της τραπεζικής επιταγής. Πάνω σ' αυτό μπορεί να λεχθεί ότι ο θανών πωλητής υπέκυψε τελικά σε αισθήματα συμπάθειας και ίσως ευγνωμοσύνης, που έτρεφε προς τους εναγόμενους, τους οποίους έβλεπε να αγωνίζονται εντίμως για να επιβιώσουν και προέβη σε δωρεά του ποσού που αντιστοιχούσε στο τίμημα της καταρτισμένης ήδη συμβάσεως πωλήσεως.

Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι αναφορικά με τη διάγνωση της συναλλακτικής πρόθεσης των συμβληθέντων η ανωτέρω πράξη της επιστροφής της τραπεζικής επιταγής θα μπορούσε να συστήσει ένα επιχείρημα για την εικονικότητα της συμβάσεως πωλήσεως. Δεν υπάρχει, όμως, κανένα άλλο στοιχείο που να συνηγορεί για τη παραδοχή μιας τέτοιας εκδοχής.

Ο ενάγων στις πολυσέλιδες προτάσεις του αναλίσκεται στο να υποστηρίζει ότι κάτω από τη σύμβαση πωλήσεως υποκρύπτεται δωρεά, υποστηρίζοντας έτσι το καθ' υποφοράν εισαχθέν επικουρικό, ως άνω, αίτημα, χωρίς να παρέχει κάποιο στοιχείο, που να δηλώνει τον σκοπό, για τον οποίο τα διάδικα μέρη δεν ήθελαν τη σύμβαση, την οποία εμφάνισαν ως αληθινή, γιατί είναι αυτονόητο ότι μια τέτοια συναλλακτική πρόθεση υπαγορεύεται πάντοτε από τη θέληση εξυπηρέτησης κάποιου σκοπού.......

Συνεπώς, δεν αποδεικνύεται η εικονικότητα της συμβάσεως πωλήσεως του συγκεκριμένου ακινήτου (διαμερίσματος), που έλαβε χώρα με το αναφερόμενο συμβόλαιο πωλήσεως". Στη συνέχεια δε το ανωτέρω Δικαστήριο απέρριψε κατ' ουσία την από 31-1-2005 έφεση του αναιρεσείοντος κατά της 5198/2004 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε κατ' ουσία, η από 8-4-2003 αγωγή του αναιρεσείοντος κατά των αναιρεσιβλήτων. Με αυτά, που δέχθηκε και έτσι, που έκρινε το Εφετείο διέλαβε, στην αναιρεσιβαλλομένη απόφαση, επαρκείς, πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες για το μόνο κρίσιμο και ουσιώδες ζήτημα της εικονικότητας ή μη της συμβάσεως πωλήσεως ακινήτου, που καταρτίσθηκε με το ........ συμβόλαιο της συμβολαιογράφου ......... και κατέληξε σε σαφές και πλήρες αποδεικτικό πόρισμα ως προς τη μη εικονικότητα της παραπάνω συμβάσεως, αφού, σε κάθε περίπτωση, αρκούσε η παραδοχή ότι για την ανωτέρω πώληση είχε συμφωνηθεί η μετάθεση της κυριότητας του ακινήτου και οπωσδήποτε συγκεκριμένο τίμημα, τα οποία ρητώς και σαφώς μνημονεύονται στην αναιρεσιβαλλομένη, ως εκ περισσού δε το Εφετείο προσπαθεί να εξηγήσει για ποιό λόγο δεν έγινε καταβολή τούτου ή μεγάλου μέρους του (τιμήματος), πράγμα, το οποίο, κατά τα προαναφερόμενα, δεν συνιστά ουσιώδες στοιχείο και προϋπόθεση για το κύρος της ένδικης δικαιοπραξίας (πωλήσεως ακινήτου).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την, από 16 Νοεμβρίου 2005, αίτηση του ......... για αναίρεση της 4945/2005 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Απριλίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ