Supreme Court dismisses State's appeal, ruling public entities cannot opt for private debt restructuring laws.

Απόφαση 85 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 85/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια Βασιλική Δούσκα, πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. .

Της αναιρεσίβλητης: ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "Τράπεζα EFG EUROBANK ERGASIAS AE" πρώην "ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Ορφανίδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-1-2001 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4506/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 1895/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 13-6-2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 12-11-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή νόμιμα εισάγεται προς συζήτηση η κρινομένη αίτηση αναιρέσεως του Ελληνικού Δημοσίου, μετά την κατ' άρθρο 12 παρ. 1,2 του Ν. 2298/1995, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 28 Ν. 2579/98 και ακολούθως με το άρθρο 42 Ν. 2721/1999 εμπρόθεσμη κατάθεση της υπ' αριθ. 1269/2006 θετικής γνωμοδοτήσεως του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους για τους δύο (2) λόγους αναιρέσεως.

Επειδή με την υπ' αριθ. 66336/Β/398/ΚΥΑ των υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΦΕΚ 733/1993 τεύχος Β) που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση των Ν. 128/75 και 1266/1982 ορίστηκαν τα εξής "το σύνολο των υφισταμένων μέχρι 30-6-93 ληξιπροθέσμων και μη οφειλών από πάσης φύσεως δάνεια (κεφάλαια κινήσεως και πάγιες εγκαταστάσεως) σε δραχμές ή συνάλλαγμα και από καταπτώσεις εγγυητικών επιστολών σε δραχμές ή συνάλλαγμα, των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων, που είναι εγκατεστημένα και λειτουργούν, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς, θα αποτελέσει ένα νέο δάνειο, που θα εξοφληθεί σε δέκα έτη, με ίσες εξαμηνιαίες τοκοχρεολυτικές δόσεις ή με ίσες εξαμηνιαίες χρεολυτικές δόσεις (απλό χρεωλήσιο) και υπολογισμό των τόκων ανά εξάμηνο, με το εκάστοτε εφαρμοζόμενο για τη ρύθμιση επιτόκιο...

Οι τόκοι και το Κεφάλαιο των ρυθμιζομένων οφειλών των βιομηχανιών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων, των νομών Φλώρινας και Κιλκίς θα είναι εγγυημένοι από το Δημόσιο. Σε περίπτωση κατά την οποία δεν πληρωθούν δύο συνεχόμενες τοκοχρεολυτικές δόσεις, το δάνειο θα καθίσταται ληξιπρόθεσμο και απαιτητό και θα παύει η ισχύουσα ρύθμιση.

Οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή των επιχειρήσεων στις ρυθμίσεις της παρούσης είναι α) οι επιχειρήσεις να είναι βιώσιμες μετά την ρύθμιση. Η βιωσιμότητα θα κρίνεται από τις τράπεζες. Το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πρέπει να κριθεί η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων από τις τράπεζες ορίζεται σε τρεις (3) μήνες β)...

γ)... δ) ο έλεγχος της εφαρμογής των ανωτέρω, ανατίθεται στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και του Υπουργείου Οικονομικών ε)..". Στη συνέχεια με την υπ' αριθ. 2059171/11090/0025 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών (ασκ. 814/7-10-93 τεύχος Β) που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση των ΑΝ 745/1945 και 9/1967 σε συνδυασμό με το Ν. 1266/1982 ορίσθηκαν μεταξύ άλλων τα εξής:

Παρέχουμε ανεπιφύλακτα, την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου προς τις τράπεζες για την, σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αριθμός 66336/Β398/14-9-93 και με τους όρους και προϋποθέσεις που τίθενται σ' αυτή, ρύθμιση των προς αυτές υφισταμένων μέχρι 30-6-93 ληξιπροθέσμων και μη οφειλών από πάσης φύσεως δάνεια (κεφαλαίων κίνησης και παγίων εγκαταστάσεων) σε δραχμές ή συνάλλαγμα και από καταπτώσεις εγγυητικών επιστολών σε δραχμές ή συνάλλαγμα, των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων, που είναι εγκατεστημένες και λειτουργούν, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς.

Οι Τράπεζες σε περίπτωση καθυστέρησης της καταβολής δύο (2) συνεχόμενων ληξιπρόθεσμων δόσεων, πρέπει να κηρύσσουν αμέσως ληξιπρόθεσμο και απαιτητό ολόκληρο το ποσό των ρυθμιζομένων οφειλών και εφόσον θέλουν να εξοφληθούν από τον εγγυητή Ελληνικό Δημόσιο, θα πρέπει να απευθύνονται σ' αυτό (Γ.Λ.Κ Δ25.Δ), μετά από προηγούμενη βεβαίωση στην αρμόδια ΔΟΥ σε βάρος της κάθε οφειλέτριας επιχείρησης του συνολικού ποσού των ανεξόφλητων απαιτήσεών τους στον ειδικό λογαριασμό αυτού "ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΚ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ (ΚΑΧΚΕΕΔ).

Το Ελληνικό Δημόσιο ως εγγυητής, αναλαμβάνει την υποχρέωση εξοφλήσεως των απαιτήσεων των τραπεζών που θα περιλαμβάνουν το ανεξόφλητο εγγυημένο ποσό (και κεφάλαιο και τόκους) των ρυθμιζομένων οφειλών και όσους από τους ανεξόφλητους νέους τόκους μέχρι και ένα (1) τρίμηνο κατά ανώτατο όριο μετά την κήρυξη του δανείου ως ληξιπροθέσμου και απαιτούν, αναλόγως πάνω στο εγγυημένο τμήμα των ρυθμιζόμενων οφειλών και τέλος, όσα από τα αναλογούντα συναφή έξοδα, που αφορούν χρονικό διάστημα για το οποίο καλύπτονται από το Δημόσιο ανεξόφλητοι τόκοι είναι ανεξόφλητα".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι ναι μεν ο έλεγχος, μάλιστα μέσα σε ορισμένη προθεσμία (τρεις μήνες) της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων για τις οφειλές των οποίων παρέχεται εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, ανατίθεται στις τράπεζες και κρίνεται από αυτές, εκ τούτου όμως δεν προκύπτει, ότι σε περίπτωση μη βιώσιμης εκ του αποτελέσματος επιχείρησης, η εγγύηση του Δημόσιου είναι άκυρη και την ευθύνη φέρει η δανείστρια Τράπεζα.

Αντιθέτως το Δημόσιο την κρίση μεν της βιωσιμότητας εμπιστεύθηκε στις τράπεζες, για την περίπτωση όμως που η κρίση περί βιωσιμότητας της επιχειρήσεως δεν επαληθευθεί, εγγυήθηκε το ίδιο από τους όρους που αναφέρθηκαν, την πληρωμή των οφελών της επιχείρησης προς τις Τράπεζες (ΑΠ/1227/04 ΑΠ 1810/07). Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου, έγιναν δεκτά τα ακόλουθα:

Η ΑΕ με την επωνυμία MOTOR STAR που έχει την έδρα της στην Αθήνα και λειτουργούσε στο Κιλκίς, όφειλε στην 1) Τράπεζα Επαγγελματικής Πίστης από σύμβαση παροχής πιστώσεως με ανοικτό λογαριασμό και πρόσθετες αυξητικές τέτοιας, για χρηματοδοτήσεως κεφαλαίου κίνησης, η οποία έκλεισε στις 18-4-92 το ποσό τον 1.101.604.476 δραχμών 2) στην Τράπεζα Ιονική και Λαϊκή για τον ίδιο λόγο 90.000.000 δρχ.

τις οποίες αυτή μεταβίβασε στην άνω Τράπεζα, η οποία χορήγησε ποσό 10.500.000 δρχ. και το τελικό ποσό έκλεισε στις 18-11-02 με υπόλοιπο χρεωστικό 148.537.394 δρχ. 3) στην Τράπεζα Αθηνών ΑΕ, από κατάπτωση εγγυητικής επιστολής ποσό 2.652.930 δρχ. και 4) στην Τράπεζα Κρήτης για το ίδιο ως άνω πρώτο λόγο το ποσόν το ποσό των 202.403.488 δρχ.

το οποίο έκλεισε στις 27-2-1992. Μετά από αίτηση της επιχείρησης και τη μελέτη βιωσιμότητας που είχε συντάξει η Τράπεζα Αθηνών ΑΕ ως έχουσα το μεγαλύτερο ύψος απαιτήσεως κατ' αυτής, η τελευταία κατάρτισε με την επιχείρηση για τις οφειλές της προς την ίδια και την Τράπεζα Επαγγελματικής Πίστης, ρύθμιση αναδιαρθρώσεως και ρύθμισης οφειλών με την ΚΥΑ 66336/Β398/14-9-93 και καθορίσθηκε το συνολικό ποσό της υπό ρύθμιση οφειλής στο ύψος του 144.929.463 δρχ.

η ίδια δε ρύθμιση έγινε και με την Τράπεζα Κρήτης και καθορίσθηκε το συνολικό ποσό σε 309.401.819 δρχ., τις συμφωνίες αυτές ενέκρινε για λογαριασμό του Ελλ. Δημοσίου, η αρμόδια διεύθυνση του Υπουργείου Οικονομικών και το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους το οποίο και εγγυήθηκε τις ανωτέρω οφειλές της επιχειρήσεως προς τις πιστούχες Τράπεζες, από τις οποίες διάδοχος κατέστη η αναιρεσίβλητη Τράπεζα των Τραπεζών Αθηνών και Κρήτης.

Στη συνέχεια μετά από νέες ρυθμίσεις των ανωτέρω οφειλών της επιχείρησης προς τις πιστούχες Τράπεζες Αθηνών και Κρήτης βάση της άνω ΚΥΑ το συνολικό ποσό της υπό ρύθμιση οφειλής ανήλθε σε 2.352.649.169 δρχ. ή 6.904.326,25 Ευρώ και λόγω μη πληρωμής τριών συνεχομένων ληξιπροθέσμων τοκοχρεολυτικών δόσεων κλείσθηκαν οι ανωτέρω λογαριασμοί, με καταγγελίες των άνω Τραπεζών στις 30-6-97 και 1-9-97 αντίστοιχα, το ποσό δε αυτό καλυπτόταν από την εγγύηση του αναιρεσείοντος - Ελλ.

Δημοσίου, που όμως αρνήθηκε την πληρωμή προς την αναιρεσίβλητη Τράπεζα, ως διάδοχο των Τραπεζών Αθηνών και Κρήτης. Κατόπιν τούτων το Εφετείο έκρινε ότι το Ελληνικό Δημόσιο είχε υποχρέωση ως εγγυητής να πληρώσει το άνω ποσό στην ενάγουσα -αναιρεσίβλητη Τράπεζα. Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε τις διατάξεις των ως άνω Υπουργικών Αποφάσεων που εκδόθηκαν κατόπιν νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως και αποτελούν κανόνες ουσιαστικού δικαίου, ο δε 1ος λόγος αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι η εγγύηση του Ελλ.

Δημοσίου ήταν άκυρη, διότι η επιχείρηση που δανειοδοτήθηκε δεν ήταν όπως αποδείχθηκε βιώσιμη, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΕΠΕΙΔΗ με το άρθρο 30 παρ. 1 του Ν. 2789/2000 όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 42 του Ν. 2912/01 ορίστηκε ότι... 1. κατ' εξαίρεση των κειμένων διατάξεων, η υφισταμένη συνολική οφειλή από κάθε είδους συμβάσεις δανείου ή πιστώσεων που έχουν συνομολογηθεί με πιστωτικά ιδρύματα και οι σχετικές συμβάσεις έχουν καταγγελθεί ή προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών έχουν κλείσει οριστικά ή αν δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση, η απαίτηση έχει καταστεί εν όλω ή εν μέρει ληξιπρόθεσμη και απαιτητή κατά τη σύμβαση ή το νόμο μέχρι 15-4-98, δεν δύναται να υπερβεί τα παρακάτω πολλαπλάσιά του κατά περίπτωση ληφθέντος κεφαλαίου ή του αθροίσματος κεφαλαίων των περισσότερων δανείων...

προσαυξημένων των ποσών αυτών με συμβατικούς τόκους μέχρι 50% του ληφθέντος κεφαλαίου κατ' ανώτερο όριο, ενώ με την παραγρ. 9 περ. γ' του ίδιου ως άνω άρθρου (30) κρίθηκε ότι "δεν υπάγονται στις ρυθμίσεις του παρόντος άρθρου "....β' και γ) οφειλές εκ πρωτοφειλής ή εξ εγγυήσεως του Ελληνικού Δημοσίου, των ΝΠΔΔ ή τον ΟΑΕ.

Με την εν λόγω ρύθμιση επιχειρήθηκε και σύμφωνα με την εισηγητική Έκθεση του εν λόγω νόμου, η αντιμετώπιση του μεγάλου κοινωνικού και οικονομικού προβλήματος της υπέρμετρης επιβάρυνσης από Τραπεζικό δανεισμό, πολλών δανειοδοτών ιδίως εμπόρων, βιοτεχνών, επαγγελματιών και εταιρειών, γι' αυτό περιορίσθηκε μόνον σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα του ιδιωτικού τομέα και εξαιρέθηκε ρητά το Δημόσιο κατά τα ΝΠΔΔ είτε οι οφειλές τους προέρχονται από πρωτοφειλή είτε από εγγύηση.

Περαιτέρω με την παρ. 1 του άρθρου 42 του Ν. 2912/01 ορίσθηκε ότι με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών δύναται να υπαχθούν στις διατάξεις του παρόντος άρθρου περιπτώσεις δανείων που έχουν ρυθμισθεί με το Ν. 128/75. Κατ' εφαρμογή της ευχέρειας που παρείχε η πιο πάνω διάταξη εκδόθηκε η ΚΥΑ 27362/Β1312/22-8-01, με την οποία ορίσθηκε ότι υπάγονται στις διατάξεις του άρθρου 30 Ν. 2789/2000 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, οι οφειλές που προέρχονται από δάνεια εγγυημένα ή μη από το Ελλ.

Δημόσιο και έχουν τύχει επιδοτήσεως σε βάρος του λογαριασμού του Ν. 128/1975 όπως ισχύει και οι οποίες έχουν ρυθμισθεί μεταξύ άλλων και με την ΚΥΑ 66336/Β398/14-9-93. Περαιτέρω με την ίδια αυτή υπουργική απόφαση, παρέχεται στους παραπάνω οφειλέτες η ευχέρεια με γραπτή δήλωσή τους προς τα πιστωτικά ιδρύματα να επιλέξουν είτε την εξακολούθηση της υπάρχουσας ρύθμισης ή την υπαγωγή τους στο άρθρο 30 του Ν. 2789/2000.

Στην περίπτωση που επιλέξουν την υπαγωγή στο άρθρο 30 του Ν. 1789/00, παύει να ισχύει γι' αυτούς η ρύθμιση που έγινε με την παραπάνω υπουργική απόφαση το ποσόν που θα προκύψει από την τυχόν ρύθμιση δύναται να διακανονισθεί για την εξόφλησή του με τα πιστωτικά ιδρύματα, δεν μπορεί όμως να τύχει νέας ρυθμίσεως με βάση το Ν. 128/1975.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο απέρριψε ως μη νόμιμο τον ισχυρισμό του εναγομένου - αναιρεσείοντος Ελλ. Δημοσίου, ότι το ένδικο ποσόν της οφειλής πρέπει να περιορισθεί κατ' εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 30 Ν. 2789/00 στο οποίο πρέπει να υπαχθεί, καθ' όσον όπως δέχθηκε η ευχέρεια για την υπαγωγή της οφειλής στις ρυθμίσεις του άρθρου 30 Ν. 2789/00, παρέχεται μόνον στις οφειλέτριες επιχειρήσεως όχι όμως και το Ελλ. Δημόσιο για τις οφειλές του ως εγγυητής. Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε τις πιο πάνω ουσιαστικές διατάξεις της παρ. 9 περ. γ' του άρθρου 30 του Ν. 2789/2000 και ο 2ος λόγος αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζεται το αντίθετο, ότι δηλαδή είναι δυνατή η υπαγωγή της ένδικης οφειλής και γι' αυτό στις ρυθμίσεις του άρθρου 30 Ν. 2789/00 είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14-6-2006 αίτηση, για αναίρεση της υπ' αριθ. 1895/06 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης το οποίο ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 14 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ