Supreme Court allows bus driver's appeal for unpaid overtime work exceeding statutory duties.

Απόφαση 84 / 2009 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 84/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Αλεξόπουλο, Αντώνιο Αθηναίο, Γρηγόριο Κουτσόπουλο και Δημήτριο Μουστάκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος : Χ, κατοίκου ......, τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Βασίλειος Νιζάμης με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ., χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανωνύμου Εταιρίας με την επωνυμία "ΚΟΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΙΣΠΡΑΞΕΩΣ ΛΕΩΦΟΡΕΙΩΝ (ΚΤΕΛ) ΥΠΕΡΑΣΤΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ", που εδρεύει στο ...... και εκπροσωπείται νόμιμα, παραστάθηκε μετά του νομίμου εκπροσώπου της Ψ ο οποίος διόρισε τους πληρεξούσιους δικηγόρους Θεόφιλο Κώτσιο και Διονύσιο Μπαστα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23.12.2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 753/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 239/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί ο αναιρεσείων με την από 26.03.2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μουστάκας ανέγνωσε την από 14.11.2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αποδοχή της ένδικης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσιβλήτου ζήτησαν την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 7 του Γενικού Κανονισμού Προσωπικού των ΚΤΕΛ (ΠΔ 229|1994), που ίσχυε εν προκειμένω, πριν αντικατασταθεί με το ΠΔ 246|2006, στα καθήκοντα του οδηγού λεωφορείου, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων και τα εξής: α) φροντίζει για την κανονική και ασφαλή οδήγηση του λεωφορείου και είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για κάθε υπαίτια και μόνο βλάβη ή φθορά του λεωφορείου, β)..., δ) φροντίζει για τον κανονικό εφοδιασμό του λεωφορείου με καύσιμα, λιπαντικά, έλαια μηχανής και νερό και προβαίνει τακτικά στην επιθεώρησή τους, για τη διαπίστωση της ασφαλούς κυκλοφορίας τους, ε) ελέγχει την καθαριότητα του λεωφορείου, κατά την ώρα της υπηρεσίας του και υποχρεούται να αναφέρει κάθε παράλειψη στον σταθμάρχη ...

η) εκτελεί επακριβώς τα οριζόμενα τακτικά και έκτακτα δρομολόγια και αναφέρει στον σταθμάρχη την τυχόν ύπαρξη και μη εξυπηρέτηση αναμενόντων επιβατών στις ενδιάμεσες στάσεις, θ) υποχρεούται να εκτελεί κάθε δρομολόγιο, το οποίο υποδεικνύουν τα αρμόδια όργανα του ΚΤΕΛ, ι) ο οδηγός υπεραστικού λεωφορείου, το οποίο δρομολογείται χωρίς εισπράκτορα, εκτελεί καθ' οδόν χρέη εισπράκτορα.

Στην περίπτωση αυτή καταβάλλεται αποζημίωση, όπως καθορίζεται κάθε φορά στις Σ.Σ.Ε.. Επίσης, είναι υποχρεωμένος, όταν δεν υπάρχει εισπράκτορας, να πληρώνει διόδια και ναύλο, με δαπάνες του ΚΤΕΛ, ια) σε περίπτωση βλάβης εκδοτικού-ακυρωτικού μηχανήματος λεωφορείου, ο οδηγός υποχρεούται να εκδώσει ή ακυρώσει τα εισιτήρια των επιβατών.

Περαιτέρω, κατά το ίδιο άρθρο, ο εισπράκτορας έχει (μεταξύ άλλων) τα εξής καθήκοντα:α) φροντίζει για την κανονική και τακτική είσοδο των επιβατών στο λεωφορείο, β)..., γ) εκδίδει τα εισιτήρια, ... ζ) μεριμνά κατά τον χρόνο της υπηρεσίας, για την τήρηση της καθαριότητας στο εσωτερικό του λεωφορείου (υαλοπινάκων, καθισμάτων, τοιχωμάτων και δαπέδου).

Το λεωφορείο παραλαμβάνεται από τον χώρο σταθμεύσεως καθαρό από την προηγούμενη βάρδια και η καθαριότητα στο εσωτερικό αυτού γίνεται από αυτόν, κατά την διάρκεια της υπηρεσίας του, στο τέρμα και στην αφετηρία των γραμμών". Περαιτέρω, κατά την υπ' αριθμ. 10|2000 διαιτητική απόφαση "για τους όρους εργασίας και αμοιβής των εργαζομένων, που απασχολούνται στα αστικά και υπεραστικά λεωφορεία όλης της χώρας" "η διάρκεια της περιόδου εργασίας, για τα υπεραστικά και τα αστικά λεωφορεία, μονής φυλακής του άρθρου 3 παρ. 1 ΠΔ 54|1998 επαναπροσδιορίζεται και δεν μπορεί να υπερβαίνει τις οκτώ (8) ώρες ημερησίως και τις σαράντα (40) εβδομαδιαίως, με το σύστημα της εβδομαδιαίας εργασίας πέντε εργασίμων ημερών.

Για την εφαρμογή του πενθημέρου και την χορήγηση των αργιών της παρ. 1 αυτού του άρθρου, σχηματίζονται ετησίως 114 ημέρες ανάπαυσης ... . Η απασχόληση των εργαζομένων με το πρόγραμμα ετήσιας κατανομής των αναπαύσεων της παρ. 3, δεν συνιστά υπερωριακή εργασία ή εργασία Κυριακής ή αργίας, εφόσον ο ετήσιος προγραμματισμός τηρεί τις 114 ημέρες αργιών και αναπαύσεων.

Η υπέρβαση της νόμιμης ημερήσιας απασχόλησης των 8 ωρών, αμείβεται ως υπερωρία, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, εφόσον δεν έχει χορηγηθεί άλλη ημέρα αναπαύσεως, εντός του έτους, σύμφωνα με τον ετήσιο προγραμματισμό, για χορήγηση 114 αναπαύσεων". Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ΠΔ 54|1998 "περί κανονισμού των ωρών εργασίας και αναπαύσεως του προσωπικού κίνησης των Κοινών Ταμείων Εισπράξεως Υπεραστικών Λεωφορείων και Κοινών Ταμείων Εισπράξεως Λεωφορείων Αστικών ΚΤΕΛ", με το άρθρο 12 του οποίου καταργήθηκε το ΠΔ 119|1973 "περί κανονισμού των ωρών εργασίας και αναπαύσεως του προσωπικού κίνησης των ΚΤΕΛ, "η διάρκεια της περιόδου εργασία δεν μπορεί να υπερβαίνει τις οκτώ(8) ώρες ημερησίως και τις σαράντα (40) ώρες εβδομαδιαίως, με σύστημα εβδομαδιαίας εργασίας πέντε (5) εργασίμων ημερών.

Υπάρχει δυνατότητα παράτασης της ημερήσιας περιόδου εργασίας μέχρι μία (1) ώρα την ημέρα, ώστε η συνολική διάρκειά της να φθάνει μέχρι εννέα (9) ώρες ημερησίως και δύο φορές την εβδομάδα, κατά μία ώρα επί πλέον, ώστε η συνολική διάρκειά της, να φθάνει τις δέκα (10) ώρες τις δύο αυτές ημέρες την εβδομάδα, αλλά η συνολική διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας δεν θα υπερβαίνει τις σαράντα πέντε (45) ώρες συνολικά, με την επιφύλαξη του άρθρου 6 (παρ. 1 και 2).

Η ημερήσια περίοδος εργασίας περιλαμβάνει χρόνο: α) ελέγχου και παραλαβής του λεωφορείου, β) άγονης διαδρομής, γ) φορτοεκφόρτωσης των αποσκευών, δ) οδήγησης στο λεωφορείο, ε)διαλείμματος, στ) αναμονής, ζ)παράδοσης των εισπράξεων, η)παραμονής του λεωφορείου σε πλωτό μέσο, θ)εφεδρείας ετοιμότητας (παρ. 3). Ο χρόνος ελέγχου και παραλαβής του λεωφορείου, ορίζεται σε δέκα πρώτα λεπτά της ώρας.

Ο χρόνος άγονης διαδρομής, ορίζεται σε 15 λεπτά της ώρας, για κάθε διαδρομή από τον χώρο στάθμευσης στον χώρο επιβίβασης των επιβατών και σε δέκα λεπτά, για κάθε διαδρομή από τον χώρο αποβίβασης των επιβατών, στον χώρο στάθμευσης. Δεν υπολογίζεται ο χρόνος άγονης διαδρομής, όταν α) ο χώρος στάθμευσης του λεωφορείου είναι ίδιος με τον χώρο επιβίβασης ή αποβίβασης των επιβατών και β) (όταν) ο χρόνος άγονης διαδρομής συμπίπτει με τον χρόνο εκτέλεσης άλλης εργασίας, από αυτές, που αναφέρονται στην πρώτη παράγραφο".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 6 του ως άνω Π.Δ. "υπερωριακή εργασία νοείται κάθε υπέρβαση της κατά το άρθρο 3 ημερήσιας περιόδου εργασίας (8 ώρες ημερησίως). Υπέρβαση των κατά την προηγουμένη παράγραφο ορίων ημερησίας περιόδου εργασίας ή απασχολήσεως, λογιζόμενη ως υπερωρία, επιτρέπεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

α) εκτέλεση ενός δρομολογίου, διάρκειας μεγαλύτερης του οριζομένου στο άρθρο 3 ορίου εργασίας, που μπορεί να προβλεφθεί, β) εξαιρετικής σώρευσης εργασίας, που μπορεί να προβλεφθεί και γ)παραμονών των εξαιρεσίμων ημερών ή τοπικών εορτών. Οι κατά τα ανωτέρω υπερωρίες δεν μπορούν να υπερβαίνουν τις δύο (2) ώρες κάθε ημέρα ούτε τις 120 ώρες ετησίως".

Εξάλλου, με την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου ορίζονται οι εξαιρέσεις, με την συνδρομή των οποίων επιτρέπεται η υπέρβαση των ως άνω υπερωριών, οι οποίες, σε κάθε περίπτωσης, δεν μπορούν να υπερβαίνουν, κατ' ανώτατο όριο, τις τρεις ώρες κάθε ημέρα και τις 180 ώρες ετησίως. Σύμφωνα, επομένως, με τα ανωτέρω, οι οδηγοί των ΚΤΕΛ, για τους οποίους ισχύει η πενθήμερη εβδομάδα εργασίας, και των οποίων τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις ορίζονται από τις προαναφερθείσες διατάξεις, εάν παράσχουν εργασία, επί πλέον του νομίμου ωραρίου και μέσα στα πλαίσια, τα διαγραφόμενα από το άρθρο 6 του ΠΔ 54|1998, δικαιούνται αμοιβής, για (νόμιμη) υπερωριακή εργασία.

Εάν εργασθούν επί πλέον του νομίμου ωραρίου, χωρίς να συντρέχει κάποια από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις, ή εάν και με την συνδρομή των περιπτώσεων αυτών, υπερβούν τα όρια, που διαγράφονται από τις διατάξεις αυτές, τότε δικαιούνται αμοιβής, για παράνομη υπερωριακή εργασία, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 2 του Ν.435|1976, για τον υπολογισμό της οποίας (αμοιβής), θα ληφθούν υπόψη οι συμφωνημένες αποδοχές.

Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 648 και 659 Α.Κ., προκύπτει η υποχρέωση των μισθωτών, να παρέχουν κατ' αρχήν τη συμφωνημένη εργασία ή αυτή που προβλέπεται από το νόμο. Το είδος της εργασίας καθορίζεται από την επαγγελματική ειδικότητα του μισθωτού, βάσει της οποίας καταρτίσθηκε η σύμβαση εργασίας. Αν, όμως, ανακύψει ανάγκη, για εργασία πέρα από τη συμφωνημένη ή τη συνηθισμένη, ο εργαζόμενος υποχρεούται να την παράσχει και να λάβει συμπληρωματική αμοιβή, που κανονίζεται ανάλογα με τον συμφωνημένο μισθό και τις ειδικές περιστάσεις, που συντρέχουν.

Η πρόσθετη εργασία, μπορεί να παρασχεθεί είτε μέσα στα νόμιμα χρονικά όρια εργασίας είτε εκτός των ορίων αυτών. Στην προκειμένη περίπτωση, με την ένδικη αγωγή, ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων εκθέτει ότι, με σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου, είχε προσληφθεί ως μόνιμος οδηγός λεωφορείου της εναγομένης εταιρίας "Υπεραστικό ΚΤΕΛ Ν.

Μαγνησίας" και προς την οποία παρείχε την ως άνω εργασία του μέχρι την 31-12-2002, οπότε και παραιτήθηκε. Ότι κατά την διάρκεια ισχύος της ως άνω συμβάσεως, απασχολήθηκε και σε εργασίες, πέρα από τα νόμιμα καθήκοντά του καθώς και το ωράριό του και συγκεκριμένα απασχολήθηκε: α) με τη συντήρηση και επισκευή του λεωφορείου, που οδηγούσε και β) με το εσωτερικό και εξωτερικό καθάρισμα του λεωφορείου.

Κατά τα αναλυτικότερα εκτιθέμενα στην αγωγή, ο ενάγων απασχολήθηκε με τις εν λόγω εργασίες, επί πλέον του νομίμου ωραρίου, επί 24 ώρες το μήνα, για όλο το χρονικό διάστημα, που διήρκεσε η ως άνω σύμβαση εργασίας του. Ζητεί, στη συνέχεια, να υποχρεωθεί η εναγομένη, να του καταβάλει το ποσόν των 11.949, 87 ευρώ, ως αποζημίωση, λόγω παράνομης υπερωριακής απασχόλησης, καθόσον δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις νόμιμης υπερωριακής εργασίας, κατά τα ειδικότερα στην αγωγή εκτιθέμενα.

Από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο (Ειρηνοδικείο Βόλου) εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 753|2004 απόφαση, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε από την εναγομένη έφεση, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου, με την οποία έγινε δεκτή η έφεση και απορρίφθηκε η ένδικη αγωγή, ως μη νόμιμη, καθόσον το δικαστήριο έκρινε ότι οι επικαλούμενες, κατά τα άνω, εργασίες, ανάγονταν στα καθήκοντά του και, συνεπώς, "δεν του παρείχαν δικαίωμα πρόσθετης αμοιβής". 'Ετσι, όμως, που έκρινε το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, παραβίασε τους ως άνω κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, τους σχετικούς με την εργασία και απασχόληση του προσωπικού κίνησης των λεωφορείων ΚΤΕΛ και αυτούς, οι οποίοι ρυθμίζουν τα σχετικά με την πρόσθετη εργασία καθόσον ο ενάγων, αληθών υποτιθεμένων των όσων στην αγωγή του εκθέτει, δικαιούται αμοιβής, για την επί πλέον εργασία, που επικαλείται ότι πρόσφερε στην εναγομένη, κατά τα άνω και η οποία δεν αναγόταν στα καθήκοντά του, όπως αυτά, κατά τα ανωτέρω, από το νόμο προσδιορίζονται, σε κάθε δε περίπτωση, κατά τα ιστορούμενα στην αγωγή, η εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε εκτός του νομίμου ωραρίου και, συνεπώς, η ένδικη αίτηση, με την οποία ο αναιρεσείων-ενάγων ζητεί την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, κατ' εφαρμογή του άρθρου 560 περ. 1 Κ.Πολ.Δικ., πρέπει να γίνει δεκτή, ως ουσιαστικά βάσιμη.

Επειδή, μετά από αυτά, πρέπει να γίνει δεκτή η ένδικη αίτηση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του, από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δικ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 239|2006 οριστική απόφαση του ως Εφετείου δικάσαντος Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντα, εκ χιλίων (1.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ