Supreme Court dismisses appeal on interpretation of contract terms and penalty reduction under Greek Civil Code.

Απόφαση 84 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 84/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: χ1, που παραστάθηκε με τoν πληρεξούσιo δικηγόρο της Χρήστο Κότσιρα.

Της αναιρεσιβλήτου: Ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "......... ΟΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Κωστόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-4-1996 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4130/1997 προδικαστική, 516/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4883/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 28-9-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 23-10-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για τhν ύπαρξη κενού στη δικαιοπρακτική δήλωση βούλησης ή ασάφειας στη διατύπωση αυτής και για το λόγο αυτό η προσφυγή στους ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 200 ΑΚ για τη συμπλήρωση του κενού ή την άρση της ασάφειας δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, εκτός αν, από όσα το δικαστήριο της ουσίας δέχεται, δεν διευκρινίζεται η θέση του στο ζήτημα αν υπάρχει ή όχι κενό ή ασάφεια στη δήλωση βουλήσεως, αφού από την καταφατική ή αποφατική απάντηση στο ζήτημα αυτό, εξαρτάται αν θα εφαρμοστούν ή όχι οι παραπάνω ερμηνευτικές διατάξεις (βλ.Ολ.ΑΠ 590/1968 και ΑΠ 721/03 και 600 και 601/2002).

Στην προκειμένη περίπτωση όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το εφετείο δέχεται, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, τα εξής: "Οτι με το υπ' αριθμ. ....... προσύμφωνο μεταβίβασης ποσοστών εξ αδιαιρέτου οικοπέδου και εργολαβικού ανέγερσης κτιριακού συγκροτήματος, ενώπιον του συμβολαιογράφου Αθηνών Κ.

Σαμαρόπουλου, σε συνδυασμό και με την υπ' αριθμ. ....... πράξη σύστασης οριζοντίου ιδιοκτησίας ενώπιον της συμβολαιογράφου Αθηνών Μαρίας Πιπιλή, η ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα ανέθεσε στην εναγόμενη την ανέγερση οικοδομής επί οικοπέδου της, που βρίσκεται στην περιοχή του Δήμου Αμαρουσίου Αττικής και επί της οδού ....

αρ......, με το σύστημα της αντιπαροχής και συμφωνήθηκε ότι στην ενάγουσα οικοπεδούχο θα περιέρχονταν οι αναφερόμενες σ' αυτό οριζόντιες ιδιοκτησίες. "Οτι με το ίδιο αυτό εργολαβικό συμφωνήθηκαν επίσης και τα εξής: α) ότι η εναγομένη εργολάβος υποχρεούται να αποπερατώσει την όλη οικοδομή και να παραδοθεί στην οικοπεδούχο τις οριζόντιες ιδιοκτησίες που θα περιέρχονταν σ' αυτή, εντός δύο ετών από τη λήψη της σχετικής οικοδομικής αδείας και την παράδοση στην εργολάβου του οικοπέδου , β) ότι στην περίπτωση που η εργολάβος δεν παρέδιδε τις οριζόντιες ιδιοκτησίες και τους εξυπηρετούντες αυτές κοινοκτήτους χώρους στην οικοπεδούχο, εντός της συμφωνηθείσας ως άνω διετούς προθεσμίας, η εργολάβος υποχρεούται στην καταβολή ποινικής ρήτρας για κάθε ημέρα καθυστέρησης, όπως το ποσό αυτό συμφωνήθηκε κατά ιδιοκτησία, με το εν λόγω προσύμφωνο γ)ότι με τον υπ' αριθμ.27 όρο του προσυμφώνου-εργολαβικού συμφωνήθηκε , ότι η εργολάβος δικαιούται μόνη αυτή να ασκήσει, εντός τριετίας από την κατάρτιση του άνω εργολαβικού (......) το δικαίωμα μεταφοράς συντελεστή δόμησης και ότι η εργολάβος υποχρεούται να αποπερατώσει τις εργασίες επί των κτισμάτων, που θα κατασκευάζονταν με βάση τον μεταφερόμενο συντελεστή δόμησης, το αργότερο εντός δύο ετών από την ολοκλήρωση των διαδικασιών μεταφοράς συντελεστή δόμησης δ)ότι η ανέγερση των νέων κτισμάτων με βάση τον μεταφερόμενο συντελεστή δόμησης δεν θα δημιουργεί πρόβλημα στη λειτουργία και στα κεκτημένα δικαιώματα της οικοπεδούχου, εκτός από το δικαίωμα χρήσεως του δώματος, Περαιτέρω το εφετείο δέχεται ότι αποδείχθηκαν και τα εξής:

Ότι την 1.9.1991 η οικοπεδούχος παρέδωσε στην εργολάβο το οικόπεδο και επομένως η διετία, εντός της οποίας η εργολάβος εναγομένη υποχρεούτο να παραδώσει τις ιδιοκτησίες στην οικοπεδούχο, έληγε, κατά τα συμφωνηθέντα με το άνω προσύμφωνο εργολαβικό, την 31.8.1993. "Οτι το έτος 1992, με την υπ' αριθμ......... απόφαση του Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ εγκρίθηκε στην εναγομένη εργολάβο η μεταφορά συντελεστή δόμησης και μετά τη διεκπεραίωση από την εναγομένη των σχετικών πολεοδομικών διατυπώσεων, αναθεωρήθηκε την 8.2.1993 η αρχικώς εκδοθείσα υπ' αριθμ. .......οικοδομική άδεια, ώστε να περιληφθούν και τα κτίσματα που θα αναγείρονταν με βάση τον μεταφερόμενο συντελεστή, τα οποία νέα κτίσματα όφειλε η εναγομένη, κατά τα συμφωνηθέντα με το άνω εργολαβικό προσύμφωνο να αποπερατώσει μέχρι 8.2.1995 (διετία από την αναθεώρηση της αδείας). "Οτι την 29.7.1994, καθόν χρόνο οι εργασίες αποπεράτωσης των ιδιοκτησιών της ενάγουσας οικοπεδούχου δεν είχαν αποπερατωθεί και από την όλη οικοδομή είχαν κατασκευασθεί ο εξ οπλισμένου σκυροδέματος σκελετός της οικοδομής καθώς και οι οπτοπλινθοδομές, είχε δε παρέλθει ο συμφωνηθείς αρχικά χρόνος παράδοσης των ιδιοκτησιών της ενάγουσας (31.8. 1993), με την υπ' αριθμ..........

πράξη ενώπιον του συμβολαιογράφου Αθηνών Κ.Σαμαρόπουλου, οι διάδικοι τροποποίησαν το άνω εργολαβικό προσύμφωνο ως προς την προθεσμία αποπεράτωσης του κτιρίου κατά ένα εισέτι έτος. Με βάση τις παραδοχές αυτές το εφετείο έκρινε ανελέγκτως, ότι υφίσταται ασάφεια του σχετικού όρου της προαναφερομένης υπ' αριθμ. .....

πράξεως ως προς το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα, του αν δηλαδή με αυτό παρατάθηκε μόνο η διετής προθεσμία εντός της οποίας η εναγομένη όφειλε να αποπερατώσει τις εργασίες των νέων, με βάση τον μεταφερόμενο συντελεστή δόμησης κτισμάτων, όπως υποστηρίζει η ενάγουσα, ή αν η ετησία αυτή παράταση αφορούσε και την αποπεράτωση και παράδοση των ιδιοκτησιών που περιέρχονταν στην ενάγουσα οικοπεδούχο, όπως υποστηρίζει η εναγομένη, στη συνέχεια δε, προς εξεύρεση της αληθινής βούλησης των συμβληθέντων, το εφετείο προέβη σε ερμηνεία του σχετικού όρου προσφεύγοντας στις ερμηνευτικούς ορισμούς των άρθρων 173 και 200 ΑΚ.

δεχόμενο ότι με το όρο αυτό παρατάθηκε μέχρι 8.2.1996 και η προθεσμία παράδοσης των ιδιοκτησιών της ενάγουσας οικοπεδούχου Από αυτά προκύπτει ότι το εφετείο σαφώς δέχεται ασάφεια στη σχετικές δηλώσεις βουλήσεως των συμβληθέντων, που περιελήφθησαν στην άνω υπ' αριθμ. ....... συμβολαιογραφική πράξη ενώπιον του συμβολαιογράφου Κ.

Σαμαρόπουλου, σχετικώς με το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα του εάν δηλαδή με αυτή παρατέθηκε για ένα ακόμη έτος μόνο η συμφωνηθείσα προθεσμία αποπεράτωσης των με βάση τον μεταφερόμενο συντελεστή δόμησης κατασκευαζόμενων νέων οριζοντίων ιδιοκτησιών ή και εκείνων που θα περιέρχονταν στην οικοπεδούχο.

Επομένως ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο η αναιρεσείουσα, κατ' επίκληση παραβίασης από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αποδίδει στο εφετείο την αιτίαση, ότι χωρίς να διαπιστώσει κενό ή ασάφεια, σχετικώς με τις δηλώσεις βουλήσεως των συμβληθέντων (οικοπεδούχου και εργολάβου) ως προς το άνω κρίσιμο ζήτημα, ποία δηλαδή προθεσμία παρατάθηκε για ένα ακόμη έτος, προσέφυγε στην ερμηνεία του σχετικού όρου της άνω υπ' αριθμ. .....

συμβάσεως, δεχόμενο μετά ταύτα ότι με αυτόν παρατάθηκε και η προθεσμία παράδοσης των ιδιοκτησιών της ενάγουσας οικοπεδούχου, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Απορριπτέος επίσης ως αβάσιμος είναι και ο πρώτος λόγος, με τον οποίο η αναιρεσείουσα, κατ' επίκληση παραβίασης από το άρθρο 559 αρ. 19 αποδίδει στο εφετείο την αιτίαση, ότι με ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, δέχεται ότι με την άνω υπ' αριθμ. .......

συμβολαιογραφική πράξη τροποποιήθηκε και ο όρος του αρχικού προσυμφώνου ως προς τον συμφωνηθέντα χρόνο παράδοσης των ιδιοκτησιών στην ενάγουσα οικοπεδούχο, διότι ως προς την κρίση του αυτή το εφετείο διέλαβε στην απόφαση του πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες.

II Από το συνδυασμό των διατάξεων του άρθρου 559 αρ.20 και 561 ΚπολΔ προκύπτει, ότι ο προβλεπόμενος από την πρώτη διάταξη λόγος αναίρεσης για παραμόρφωση εγγράφου, ιδρύεται μόνο όταν το δικαστήριο της ουσίας υποπίπτει σε σφάλμα ανάγνωσης και αποδίδει σε αποδεικτικό, κατά τα άρθρα 339 και 432 ΚπολΔ , έγγραφο, διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που αυτό πραγματικά έχει και ακολούθως καταλήγει, στηριζόμενο στο έγγραφο αυτό ή κυρίως σ' αυτό σε επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα αποδεικτικό πόρισμα, για πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο εξετίμησε απλώς το περιεχόμενο του εγγράφου, ακριβώς όπως έχει ύστερα από ορθή ανάγνωση του (Ολ.ΑΠ 1/1999) Εξ άλλου από τις διατάξεις των άρθρων 118 παρ.4, 566 παρ.1 και 559 αρ.20 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, για το ορισμένο του πιο πάνω λόγου αναίρεσης πρέπει να εκτίθενται στο αναιρετήριο α) το αληθινό περιεχόμενο του φερομένου ως παραμορφωθέντος εγγράφου, το από την προσβαλλόμενη απόφαση δεκτό γενόμενο, διαφορετικό του αληθινού γ) το επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα αποδεικτικό πόρισμα στο οποίο κατέληξε το δικαστήριο, για την απόδειξη ή όχι κρισίμων για την έκβαση της δίκης πραγματικών γεγονότων και δ)ο ουσιώδης πραγματικός ισχυρισμός, για την απόδειξη ή ανταπόδειξη του οποίου χρησιμοποιήθηκε το έγγραφο(ΑΠ 194/05 Ελ.Δ.47. 437) Στην προκειμένη περίπτωση με τον τρίτο λόγο η αναιρεσείουσα, κατ' επίκληση παραβίασης από το άρθρο 559 αρ.20 ΚΠολΔ, αποδίδει στο εφετείο την πλημμέλεια, ότι παραμόρφωσε το σχετικό όρο του υπ' αριθμ.....

συμβολαιογραφικού εγγράφου, περί παρατάσεως της προθεσμίας αποπεράτωσης των ιδιοκτησιών της. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι από την προσβαλλόμενη απόφαση του εφετείου προκύπτει, ότι αυτό έλαβε υπόψη τον σχετικό όρο του προαναφερομένου εγγράφου και εξετίμησε αυτό μαζί με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα, προσφεύγοντας δε και στους κατά τα άρθρα 173 και 200 ΑΚ ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, προέβη σε ερμηνεία του ασαφούς αυτού όρου, δεχόμενο ότι με αυτόν παρατάθηκε μέχρι 8.2.1996 και η προθεσμία αποπεράτωσης των ιδιοκτησιών της αναιρεσείουσας.

III. Κατά το άρθρο 409 ΑΚ, αν η ποινή που συμφωνήθηκε είναι δυσανάλογα μεγάλη μειώνεται, ύστερα από αίτηση του οφειλέτη, από το δικαστήριο στο μέτρο που αρμόζει. Η περί μειώσεως της ποινής, κατά την ως άνω διάταξη, αίτηση μπορεί να ασκηθεί είτε με αγωγή ή ανταγωγή είτε με ένσταση, για να κριθεί δε το βάσιμο ή μη αυτής το δικαστήριο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα σε κάθε περίπτωση συντρέχοντα περιστατικά, ιδίως δε το μέγεθος της ποινής σε σύγκριση προς την αξία της αντιπαροχής του δανειστή, την οικονομική κατάσταση των μερών, τα εκ της αθετήσεως της συμβάσεως πληγέντα συμφέροντα του δανειστή και μάλιστα όχι μόνο την περιουσιακή αλλά και την τυχόν ηθική βλάβη αυτού, την έκταση της συμβατικής παράβασης του οφειλέτη, τον βαθμό του πταίσματος αυτού και το γεγονός της τυχόν ωφελείας του εκ της μη εκπληρώσεως της παροχής, καθώς και κάθε δικαιολογημένο συμφέρον του δανειστή και τα απώτερα ακόμη επιβλαβή γενικώς αποτελέσματα, τα οποία είχε γι' αυτόν η μη εκπλήρωση ή μη προσήκουσα εκπλήρωση της παροχής, όχι δε απλώς τη μη επέλευση σ' αυτόν ζημίας ή το μέγεθος αυτής, αφού, κατά το άρθρο 405 ΑΚ, η κατάπτωση της ποινής επέρχεται και αν ακόμη ο δανειστής δεν υπέστη ζημία (ΑΠ 1460/05), Στην προκειμένη περίπτωση τα εφετείο δέχτηκε, ότι η εναγομένη εργολάβος παρέδωσε στην ενάγουσα την με στοιχεία Α-Α ιδιοκτησία (γραφείο) του πρώτου ορόφου, την 23.2.1996, δηλαδή με καθυστέρηση 15 ημερών.

Στη συνέχεια το εφετείο, αφού έλαβε υπόψη την έκταση της συμβατικής παράβασης της εναγομένης εργολάβου, το περιουσιακό και ηθικό συμφέρον της δικαιούχου ενάγουσας και τη μισθωτική αξία της άνω ιδιοκτησίας, ανερχόμενη κατά μήνα στο ποσό των 8.804 ευρώ, δέχτηκε την ένσταση της εναγομένης και μείωσε ως υπέρογκο το ποσό της συνομολογηθείσας ποινικής ρήτρας από 1760 ευρώ ημερησίως στο ποσό των 880 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης.

Έτσι που έκρινε το εφετείο, δεχόμενο την ένσταση της εναγομένης και μειώνοντας ως υπέρογκη τη συμφωνηθείσα ποινική ρήτρα, διέλαβε στην απόφαση του πλήρεις αιτιολογίες και επομένως ο τέταρτος λόγος από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ είναι απορριπτέος ως αβάσιμος

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 28.09.2006 αίτηση της χ1 γι αναίρεση της υπ'αριθμ.4.883/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης από ευρώ χίλια οκτακόσια (1.800).

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 20 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 14 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ