Supreme Court allows appeal against mutual fund manager liability, overturning lower court's dismissal due to flawed reasoning on exemption clause validity.

Απόφαση 844 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 844/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Νοεμβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ALICO-ΕΥΡΟΒΑΝΚ Ανώνυμη Εταιρία Διαχειρίσεως Αμοιβαίων κεφαλαίων", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Αλεξίου.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Κανελλόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-6-1998 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 88/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 1022/2001 του Εφετείου Πατρών. Ασκήθηκε αναίρεση επί της οποίας εκδόθηκε η 778/2004 απόφαση με την οποία αναίρεσε την απόφαση αυτή και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Πατρών το οποίο με τη σειρά του εξέδωσε την 148/2006 απόφαση του. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 11-2-2008 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 9-11-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

ΕΠΕΙΔΗ κατά το άρθρο 922 ΑΚ ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλον σε μια υπηρεσία ευθύνεται για τη ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτο παράνομα κατά την υπηρεσία του. Η εφαρμογή της άνω διατάξεως προϋποθέτει 1) σχέση προστήσεως, η οποία υπάρχει όταν ο προστήσας διατηρεί το δικαίωμα να δίνει οδηγίες και εντολές στον προστηθέντα σε σχέση με τον τρόπο εκπληρώσεως της υπηρεσίας του, 2) ενέργεια του προστηθέντος παράνομη και υπαίτια, πληρούσα τις προϋποθέσεις του άρθρου 914 ΑΚ και 3) η ενέργεια αυτή να έγινε κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας που του είχε ανατεθεί ή επ' ευκαιρία ή εξ αφορμής της υπηρεσίας του, ακόμη και κατά κατάχρηση της υπηρεσίας του αυτής.

Εξάλλου, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 20 παρ. 4 και 28 του Ν. 1969/1991 προκύπτει ότι, στην περίπτωση διάθεσης μεριδίων αμοιβαίου κεφαλαίου, με αντιπρόσωπο η εταιρεία διαχείρισης ευθύνεται κατά τις διατάξεις περί προστήσεως, αντικειμενικώς, έναντι του ζημιωθέντος τρίτου επενδυτή, όταν η ζημία προήλθε από καταχρηστική συμπεριφορά του αντιπροσώπου, ο οποίος εισέπραξε χρηματικό ποσό ως αντίτιμο συμμετοχής σε αμοιβαίο κεφάλαιο, χωρίς ποτέ να αποδώσει αυτό στον θεματοφύλακα ή στην εταιρεία διαχείρισης.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 334 ΑΚ, όπως αυτό ίσχυε πριν από την αντικατάσταση της παραγράφου 2 με το άρθρο 2 παρ.2 του Ν. 3043/02, ο οφειλέτης ευθύνεται για το πταίσμα των προσώπων που χρησιμοποιεί για να εκπληρώσει την παροχή, όπως για δικό του πταίσμα (παρ. 1). Η ευθύνη αυτή μπορεί από πριν να περιοριστεί ή να αποκλεισθεί εκτός αν ο δανειστής βρίσκεται στην υπηρεσία του οφειλέτη ή η ευθύνη προέρχεται από την άσκηση επιχείρησης, για την οποία προηγήθηκε παραχώρηση της αρχής (παρ. 2).

Στην περίπτωση κατά την οποία οι όροι που καθιερώνουν τον περιορισμόν ή τον αποκλεισμό της εν λόγω ευθύνης (απαλλακτικές ρήτρες) αποτελούν περιεχόμενο εγγράφου, αυτοί είναι έγκυροι, εφόσον το έγγραφο υπογράφηκε από τον αντισυμβαλλόμενο εκείνου υπέρ του οποίου έχουν τεθεί.

Εν προκειμένω, το Εφετείο, κρίνοντας σε δεύτερο βαθμό επί της από 26-6-1998 αγωγής του αναιρεσιβλήτου, κατά της αναιρεσείουσας, με αίτημα να υποχρεωθεί αυτή να του καταβάλει το συνολικό ποσό των 2.000.000 δρχ ως αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας και της ηθικής βλάβης που υπέστη από την αδικοπραξία που τέλεσε σε βάρος του ο προστηθείς από την ίδια αντιπρόσωπός της στην ..., Ε1, αφού προηγουμένως είχε αναιρεθεί με την 778/2004 απόφαση του Αρείου Πάγου η αρχικώς εκδοθείσα 1022/2001 απόφαση αυτού (Εφετείου), δέχθηκε εν μέρει την αγωγή, αφού, κατ' αποδοχή της έφεσης του ενάγοντος, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση με την οποία αυτή (αγωγή) είχε απορριφθεί.

Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο, για να καταλήξει στην άνω κρίση, δέχθηκε τα εξής: Η αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων με την επωνυμία "ALICO-EUROBANK", για την διάθεση μεριδίων του αμοιβαίου κεφαλαίου "ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΜΙΚΤΟ", είχε προστήσει ως αντιπρόσωπο του καταστήματός της στην ...τον Ε1, τον οποίο είχε εφοδιάσει με έντυπα αιτήσεων αγοράς μεριδίων και ο οποίος δεν είχε δικαίωμα να εισπράττει χρήματα από ενδιαφερομένους επενδυτές.

Γι' αυτό και στις παραπάνω αιτήσεις αναγράφετο ο τρόπος καταβολής της αξίας αγοράς των μεριδίων, είτε με επιταγή στο όνομα ALICO-EUROBANK ΑΕΔΑΚ είτε με κατάθεση στο ίδιο όνομα στις τράπεζες, Ευρωεπενδυτική, Εθνική, Ιονική, στους αναγραφόμενους λογαριασμούς, ενώ σε σημείωση με μικρά γράμματα περιεχόταν η απαλλακτική ρήτρα "η εταιρεία δεν φέρει καμία ευθύνη για ποσό που θα καταβληθεί σε μετρητά στον παραγωγό".

Ο αναιρεσίβλητος, ενδιαφερόμενος να επενδύσει το ποσό του 1.000.000 δρχ σε μερίδια του άνω αμοιβαίου κεφαλαίου που διαχειρίζετο η αναιρεσείουσα, επισκέφθηκε στις 15-4-1994 τον ως άνω αντιπρόσωπό της στο υποκατάστημά της στην ..., ο οποίος τον διαβεβαίωσε α) ότι είναι εξουσιοδοτημένος να εισπράττει χρήματα για λογαριασμό της (αναιρεσείουσας) ως αντίτιμο της συμμετοχής στα αμοιβαία κεφάλαιά της, β) ότι με την υπογραφή της αίτησης αγοράς ολοκληρώνεται η σχετική διαδικασία και γ) ότι οι τίτλοι θα του παραδίδοντο αργότερα, αποκρύπτοντας ότι δεν είχε εξουσία εισπράξεων χρημάτων.

Έτσι, ο αναιρεσίβλητος, πεισθείς στις ψευδείς διαβεβαιώσεις του Ε1, υπέγραψε την αίτηση αγοράς χωρίς να αναγνώσει το περιεχόμενό της για τον τρόπο καταβολής της αξίας των μεριδίων και για την απαλλακτική του ρήτρα και κατέβαλε σ' αυτόν το ποσό του 1.000.000 δρχ, το οποίο ο τελευταίος δεν απέδωσε στην αναιρεσείουσα, αλλά το παρακράτησε και το ιδιοποιήθηκε παράνομα.

Για την εν λόγω αδικοπραξία του προστηθέντος αντιπροσώπου ευθύνεται η προστήσασα αυτόν αναιρεσείουσα, καθόσον εκείνος ενήργησε επ' ευκαιρία της ιδιότητός του ως αντιπροσώπου της στη διάθεση των παραπάνω μεριδίων και αντίθετα προς τις εντολές της, ως προς τον τρόπο καταβολής της αξίας τους, που ήταν γνωστός σ' αυτόν και τον απέκρυψε από τον αναιρεσίβλητο, μεταξύ δε της απατηλής συμπεριφοράς του και της παρακράτησης του ποσού του 1.000.000 δρχ υπάρχει εσωτερική συνάφεια, αφού η παρακράτηση αυτή δεν θα γινόταν χωρίς την ιδιότητά του ως προστηθέντος αντιπροσώπου στη διάθεση των εν λόγω μεριδίων.

Ακολούθως, το Εφετείο δέχθηκε ότι η περιεχόμενη στην αίτηση ως άνω απαλλακτική ρήτρα δεν αποδείχθηκε ότι αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας κατά την υπογραφή της παραπάνω αίτησης από τον αναιρεσίβλητο, με τρόπο ώστε να απαλλαγεί η αναιρεσείουσα από την ευθύνη της προς αποζημίωση. Αντίθετα, αποδείχθηκε ότι ο αναιρεσίβλητος υπέγραψε τη σχετική αίτηση, αγνοώντας ότι συνάπτεται συγχρόνως και τέτοια απαλλακτική ρήτρα, αφού, όπως προαναφέρθηκε, αυτός δεν ανέγνωσε το περιεχόμενο της αίτησης αυτής δείχνοντας εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του προστηθέντος ως άνω αντιπροσώπου της, που ήταν γνωστός στην κοινωνία της πόλης της ..., με αποτέλεσμα η ανωτέρω ρήτρα να μην είναι ισχυρή.

Με την εκτεθείσα κρίση του, ως προς την απαλλακτική ρήτρα, το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς, ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της απορρίψεως της σχετικής με τη ρήτρα αυτή ενστάσεως της αναιρεσείουσας, δηλαδή της παραλείψεως εφαρμογής του άρθρου 334 §2 ΑΚ.

Ειδικότερα, ενώ αρχικά δέχεται ότι ο αναιρεσίβλητος υπέγραψε την αίτηση αγοράς μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων, στην οποία αναγράφετο ότι η εταιρεία δεν φέρει καμία ευθύνη για το ποσό που θα καταβληθεί σε μετρητά στον πωλητή και συνεπώς η εξουσία του προστηθέντος πωλητή Ε1 συνίστατο μόνο στην πώληση των αμοιβαίων κεφαλαίων και όχι στην είσπραξη των χρημάτων, η οποία θα γινόταν με επιταγή στο όνομα ALICO-EUROBANK ΑΕΔΑΚ ή με κατάθεση στο όνομα ALICO-EUROBANK ΑΕΔΑΚ στις τράπεζες Ευρωεπενδυτική, Εθνική και Ιονική και σε λογαριασμούς που αναφέροντο στην αίτηση, στη συνέχεια δέχεται αντιφατικώς, δηλαδή κατά λογική ανακολουθία, ότι ο αναιρεσίβλητος-ενάγων δεν έλαβε γνώση της αίτησης, που ο ίδιος υπέγραψε αποδεχόμενος το περιεχόμενό της, διότι, λόγω εμπιστοσύνης που είχε προς τον Ε1, δεν την ανέγνωσε και έτσι αγνοούσε ότι περιείχε την προαναφερόμενη απαλλακτική ρήτρα.

Επίσης, η παραδοχή του, ότι η άγνοια αυτή του αναιρεσιβλήτου είχε ως αποτέλεσμα "η απαλλακτική ρήτρα να μην είναι ισχυρή", ενέχει ασάφεια και ανεπάρκεια αιτιολογήσεως, καθόσον δεν προσδιορίζεται το ελάττωμα που καθιστά ανίσχυρη την επίμαχη απαλλακτική ρήτρα, αν δηλαδή η σχετική δήλωση βουλήσεως του αναιρεσιβλήτου είναι - και για ποιους λόγους - άκυρη ή ακυρώσιμη.

Επομένως, ο υπό στοιχεία Β.

ΙΙ. λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ.19 Κ.Πολ.Δ., καταλογίζεται στο Εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος. Δεδομένου δε ότι η αποδοχή αυτού του λόγου επιφέρει την ολική αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως, είναι περιττή η έρευνα των λοιπών λόγων. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 §3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθρ. 176, 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 148/06 απόφαση του Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας οριζόμενα σε δύο χιλιάδες (2.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 15 Δεκεμβρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 15 Μαΐου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ