Supreme Court dismisses appeal on inheritance trust scholarship dispute, ruling common sense doctrine not violated.

Απόφαση 843 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 843/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ιδρύματος με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Φίλιππο Μακρυγιάννη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: Δ. Α. Α. - Μ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Ανανιάδη.

Κοινοποιουμένη προς: Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από την πληρεξούσιά του Σπυριδούλα Ραυτοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσε τις από 9-12-2015 προτάσεις - αυτοτελή παρέμβαση.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-5-2010 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης και την από 9-5-2011 πρόσθετη παρέμβαση του Υπουργού Οικονομικών, που κατατέθηκαν στο Ειρηνοδικείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η απόφαση 2868/2011 του ίδιου Δικαστηρίου, η οποία κήρυξε εαυτό αναρμόδιο και παρέπεμψε την υπόθεση προς εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Στη συνέχεια ο Υπουργός Οικονομικών κατέθεσε την από 30-1-2013 πρόσθετη παρέμβαση, η οποία συνεκδικάσθηκε με την από 4-5-2010 αγωγή και εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1549/2013 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και 1046/2015 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 2-5-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Ζευγώλης ανέγνωσε την από 28-11-2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και της πρόσθετης παρέμβασης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινομένη από 02-05-2015 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ’ αριθ. 1046/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών το οποίο κατ’ αποδοχή της έφεσης της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης και μετ’ εξαφάνιση της αντιθέτως αποφανθείσης υπ’ αριθ. 1549/2013 οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, δέχθηκε την από 04-05-2010 αγωγή της με την οποία ζητούσε να της επιδικασθεί το ποσόν των 10.400 ευρώ που δικαιούται από το εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον Κληροδότημα ως υποτροφία, σύμφωνα με την βούληση του διαθέτη της περιουσίας του σ’ αυτό, ως συγκεντρώνουσα όλες τις προϋποθέσεις προς τούτο.

Εξάλλου, ο Υπουργός των Οικονομικών, ως νόμιμος εκπρόσωπος του Ελληνικού Δημοσίου, ασκεί με τις κατατεθείσες προτάσεις του πρόσθετη παρέμβαση υπέρ του αναιρεσείοντος Ιδρύματος και κατά της αναιρεσίβλητης, ζητώντας την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης. Η πρόσθετη αυτή παρέμβαση παραδεκτά ασκείται, νομιμοποιούμενου προς τούτο του Υπουργού των Οικονομικών ως νομίμου εκπροσώπου του Ελληνικού Δημοσίου, ενόψει της ασκούμενης υπ’ αυτού εποπτείας για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος προς εκπλήρωση των κοινωφελών σκοπών, στην οποία εντάσσεται και η κρινόμενη υπόθεση (άρθρα 125 και 126 του α.ν. 2039/1939, τα οποία διατηρήθηκαν σε ισχύ κατ’ άρθρο 52 αριθ. 18 Εισ.Ν.

ΚΠολΔ -βλ. και άρθρο 1 επ. ν. 4182/2013). Πρέπει, συνεπώς να συνεκδικασθεί με την κρινομένη αίτηση αναιρέσεως.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται "αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου". Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας, ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005).

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 2 εδ. α’ του από 20/28.8.1954 β.δ. "περί εγκρίσεως του διά της διαθήκης Σ. Α. συσταθέντος Ιδρύματος (ΦΕΚ 202 Α), που αναφέρεται στο σκοπό του Ιδρύματος "Το ίδρυμα φέρον τον τίτλον Κληροδότημα Σ. Α., σκοπόν έχει, συμφώνως προς τις διατάξεις τελευταίας βουλήσεως του διαθέτου, την αποστολήν πτωχών αλλ’ επιμελών και αρίστης διαγωγής νέων ..., προτιμώμενων με τα αυτά προσόντα των πλησιέστερων συγγενών του διαθέτου, ίνα σπουδάσουν εν τη αλλοδαπή οιανδήποτε επιστήμην ή τέχνην ή ειδικευθούν εις ωρισμένον κλάδον επιστήμης ή τέχνης".

Εξάλλου, με το άρθρο μόνο του π.δ. της 23-6-1993 (ΦΕΚ 474/29-6-1993) εγκρίθηκε η αντικατάσταση του άρθρου 8 του ανωτέρω από 20/28.8.1954 β.δ. και κυρώθηκε ο Οργανισμός απονομής υποτροφιών του Ιδρύματος, όπως αποφασίστηκε από τη Διοικούσα Επιτροπή αυτού κατά τη συνεδρίαση της 21ης Φεβρουαρίου 1992. Σύμφωνα με το άρθρο 8, όπως αντικαταστάθηκε κατά τα ανωτέρω, το από 20/28-8-1954 Β.

Δ. "Οι υποτροφίες απονέμονται χωρίς διαγωνισμό από τη διοικούσα Επιτροπή του Ιδρύματος, σύμφωνα με τον Οργανισμό απονομής υποτροφιών αυτού, τον Α.Ν.2039/1939, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και το σε εκτέλεση τούτου εκδοθέν από 18/23-8-1941 Κανονιστικό Διάταγμα". Επίσης, κατά το άρθρο 3 υπό τον τίτλο "Δικαιολογητικά υποψηφίων" του ανωτέρω Οργανισμού (όπως κυρώθηκε με το π.δ.

της 23-6-1993) "Οι υποψήφιοι υποχρεούνται να υποβάλλουν στο Ίδρυμα εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) πλήρων ημερών από της δημοσιεύσεως της προσκλήσεως στο ημερήσιο τύπο: α).....β).....γ) επικυρωμένο αντίγραφο απολυτηρίου Λυκείου ή Ανώτατης Σχολής με διαγωγήν τουλάχιστον "Κοσμία", δ).....ε)......και στ)...Εξάλλου, κατά τα άρθρα 1 και 3 του κανονιστικού διατάγματος 18/23-8-1941 [άρθρο 1] "Υποτροφίαι εκ κληρονομιών, κληροδοσιών ή δωρεών καταλειφθεισών εις άλλα πλην του Κράτους νομικά ή φυσικά πρόσωπα, παρέχονται κατά τας διατάξεις του παρόντος Διατάγματος [παράγραφος 1].

Υποτροφίαι εκ κληρονομιών, κληροδοσιών, δωρεών και περιουσιών διοικούμενων και διαχειριζομένων δυνάμει ειδικών διατάξεων υπό Ιδρυμάτων προβλεπομένων υπό του Α.Ν. 2039 της 19/24 Οκτωβρίου 1939 παρέχονται ωσαύτως κατά τας διατάξεις του παρόντος Διατάγματος [παράγραφος 2]. Αι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται μόνον εφ’ όσον δεν αντίκεινται προς το περιεχόμενον της συστατικής πράξεως (διαθήκης ή δωρεάς) [παράγραφος 3]" [άρθρο 3 υπό τον τίτλο "Προσόντα διαγωνιζομένων"] "Ο βουλόμενος να τύχη υποτροφίας δέον να υποβάλη τα κάτωθι δικαιολογητικά:

α).... β) Ενδεικτικόν, απολυτήριον, πτυχίον ή πιστοποιητικόν σπουδών με βαθμόν τουλάχιστον "λίαν καλώς" και διαγωγήν τουλάχιστον "κοσμίαν". γ) ....και δ)....".

Από τον συνδυασμό των διατάξεων αυτών-, συνάγεται σαφώς ότι οι προϋποθέσεις χορήγησης των υποτροφιών του πρώτου εφεσίβλητου Ιδρύματος "Κληροδότημα Σ. Α." καθορίζονται πρωτίστως από τη βούληση του διαθέτη Σ. Α. (όπως αυτή εκφράστηκε στη διάταξη τελευταίας βούλησης) και τον Οργανισμό απονομής υποτροφιών του Ιδρύματος, εφαρμοζόμενων, εφόσον δεν έρχονται σε αντίθεση με το περιεχόμενο της διαθήκης, των διατάξεων του κανονιστικού διατάγματος 18/23-8-1941.

Κατ’ ακολουθίαν η εφαρμογή των νομοθετικών διατάξεων του κανονιστικού διατάγματος 18/23-8-1941 γίνεται επικουρικά προς κάλυψη ζητημάτων που δεν έχουν ρυθμιστεί και όχι για τη θέσπιση κριτηρίων που δεν περιλαμβάνονται στη βούληση του διαθέτη, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό τους δικαιούχους των υποτροφιών.

Σε διαφορετική περίπτωση θα αλλοιωνόταν η βούληση του διαθέτη και κατ’ επέκταση ο σκοπός του συσταθέντος νομικού προσώπου του ιδρύματος. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 του ΑΚ, κατά την ερμηνεία της διαθήκης αναζητείται μόνο η αληθινή βούληση του διαθέτη, χωρίς προσήλωση στις λέξεις και δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 του ΑΚ.

Σκοπείται, δηλαδή, η ανεύρεση της υποκειμενικής άποψης του διαθέτη, χωρίς να ερευνάται η αντικειμενική έννοια υπό την οποία θα αντιλαμβάνονταν τη βούληση του οι τρίτοι, κατά την συναλλακτική καλή πίστη. Προσφυγή σε ερμηνεία της διαθήκης συγχωρείται μόνο εάν το δικαστήριο της ουσίας διαπιστώσει, έστω και εμμέσως, κενό ή ασάφεια στο περιεχόμενο της διαθήκης.

Η διαπίστωση αυτή του δικαστηρίου της ουσίας μπορεί είτε να αναφέρεται στην απόφαση ρητώς, είτε να προκύπτει από αυτήν έμμεσα όταν, παρά τη μη ρητή αναφορά της διαπιστώσεως της, το δικαστήριο προβαίνει σε ερμηνεία της διαθήκης, η οποία (ερμηνεία) αποκαλύπτει ότι το δικαστήριο βρέθηκε μπροστά σε κενό ή αμφιβολία σχετικά με την αληθινή βούληση του διαθέτη, τα οποία ακριβώς δημιούργησαν την ανάγκη να καταφύγει σε ερμηνεία της, η έλλειψη δε αιτιολογίας ως προς τη διαπίστωση κενού ή αμφιβολίας σχετικά με τη δήλωση βουλήσεως του διαθέτη, εφόσον το δικαστήριο προβαίνει σε ερμηνεία της συμβάσεως, δεν συνιστά εκ πλαγίου παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 173 και 1781 Α.Κ., ώστε να καθίσταται αναιρετέα, κατ’ άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, η προσβαλλόμενη απόφαση, αφού με την ερμηνεία που επιχειρείται καθίσταται σαφής η διαπίστωση αυτή.

Τόσο η κρίση του δικαστηρίου για την ύπαρξη κενού ή ασάφειας στη δήλωση του διαθέτη, όσο και η μετά τη διαπίστωση αυτή κρίση για την αληθινή βούληση αυτού, ως κρίσεις αναγόμενες σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, δεν υπόκεινται, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, στον έλεγχο τον Αρείου Πάγου. Αντίθετα, ιδρύεται ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, για παραβίαση των ανωτέρω ερμηνευτικών κανόνων, όταν το δικαστήριο της ουσίας, παρότι αμέσως ή εμμέσως διαπίστωσε κενό ή ασάφεια στη διαθήκη δεν προσέφυγε σε ερμηνεία της ή, αν και προσέφυγε σε ερμηνεία της, δεν αναζήτησε, ακόμη και λαμβάνοντας στοιχεία εκτός της διαθήκης, την αληθινή βούληση του διαθέτη, κατά την υποκειμενική αυτού άποψη, αλλά ερμήνευσε τη βούληση αυτού όπως αντικειμενικά, κατά την συναλλακτική καλή πίστη, την εκλαμβάνουν οι τρίτοι (ΑΠ 225/2009, ΑΠ 755/2008, ΑΠ 1225/2005, ΑΠ 1777/2009).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφαση του, κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική διαδικασία μέρος, τα ακόλουθα: Ο ήδη αποβιώσας Σ. Α. με την από ...28-3-1910 ιδιόγραφη διαθήκη του (όπως συμπληρώθηκε και τροποποιήθηκε με τον από .../3-5-1916 κωδίκελλο), που δημοσιεύθηκε και κηρύχθηκε κυρία με την …13-3-1924 απόφαση του Ελληνικού Προξενικού Δικαστηρίου της Αλεξάνδρειας Αιγύπτου, συνέστησε το πρώτο εφεσίβλητο - εναγόμενο κοινωφελές Ίδρυμα "Κληροδότημα Σ.

Α." (ήδη αναιρεσείον) το οποίο έχει εγκριθεί με το από 20-8-1954 β.δ. (ΦΕΚ 202/Α/28-8-1954), όπως μεταγενέστερα τροποποιήθηκε, σε συνδυασμό με το από 17/29-6-1993 π.δ. περί αντικατάστασης του άρθρου 8 τούτου και κύρωσης του Οργανισμού υποτροφιών αυτού. Ειδικότερα με την ως άνω διαθήκη του, ο Σ. Α.,...διέθεσε όλη την κινητή περιουσία του, ανερχόμενη τότε σε 1.689.532 λίρες (στερλίνες) Αγγλίας, ορίζοντας, μεταξύ άλλων ότι εγκαθιστά κληρονόμους τη σύζυγο του Σοφία και τις θυγατέρες του, Μ., Ε.

και Α.. Κατέλειπε δε το 1/3 της όλης περιουσίας του στις τρεις θυγατέρες του κατ ισομοιρία και από το υπόλοιπο, αφού αφαιρεί όσα άφησε στη συνέχεια σε κληροδοτήματα, τα 3/4 στη σύζυγο του και μετά το θάνατο αυτής στις θυγατέρες του, πλην του 1/4 που άφησε στο Έθνος (Ελληνικό Δημόσιο). Όρισε ακολούθως ότι το ανήκον σε κάθε θυγατέρα του μερίδιο θα μπορεί να το λάβει αυτή κατά κυριότητα εφόσον αποκτήσει ένα τουλάχιστον τέκνο με συμπληρωμένο το τρίτο έτος της ηλικίας του.

Αν δε πεθάνουν άτεκνοι, το μισό του μεριδίου θα μεταβαίνει στους λοιπούς κληρονόμους και το άλλο μισό θα περιέρχεται σύμφωνα με το άρθρο 4 της διαθήκης, στο Έθνος, ήτοι την Ελληνική Κυβέρνηση, ως κληροδότημα "επ’ ονόματι του, προορισμένον ίνα εκ της προσόδου αυτού στέλλωνται πτωχοί αλλ’ επιμελείς και αρίστης διαγωγής ..., προτιμώμενων των πλησιέστερων συγγενών του, εχόντων τα αυτά προσόντα, ίνα σπουδάσουν εις την Ευρώπην οιανδήποτε επιστήμην ή τέχνην".

Ακολούθως όρισε πενταμελή Επιτροπή, η οποία θα διαχειρίζεται το εν λόγω κληροδότημα. Η ενάγουσα (ήδη αναιρεσίβλητη) που γεννήθηκε το έτος 1981 στο ..., είναι τρισέγγονη του διαθέτη Σ. Α., ως τέκνο της Α. Τ. Μ. (δισέγγονης του διαθέτη), υιοθετημένης από τον εγγονό του διαθέτη, Ε. Τ. Μ., και ήταν φοιτήτρια του Πανεπιστημίου Μπρούκς (BROOKES) της Οξφόρδης Αγγλίας για την απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από 21-9-2009.

Στις 11-11- 2009 επέδωσε στο πρώτο εφεσίβλητο Ίδρυμα την από 9-11-2009 εξώδικη πρόσκληση της, με την οποία ζήτησε την κατά προτίμηση χορήγηση της αντίστοιχης υποτροφίας από τον χρόνο έναρξης των σπουδών της, υποβάλλοντας ταυτόχρονα όλα τα δικαιολογητικά έγγραφα που προβλέπονται από το άρθρο 3 του Οργανισμού απονομής υποτροφιών, ήτοι τα....ακριβές αντίγραφο του από 14-6-1999 απολυτηρίου της Σχολής ...

Αθηνών με γενικό βαθμό "Π. Καλά" (δεκαεπτά... [και] οκτώ ενδέκατα 17 8/11)" και διαγωγή "Κοσμιοτάτη", ακριβές αντίγραφο του ...1-6-2007 πτυχίου της Οικονομικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Πειραιώς με βαθμό "ΚΑΛΩΣ", ακριβές αντίγραφο της από 14-5-2008 βεβαίωσης της Δ/νσεως Διοικητικού της Τραπέζης της Ελλάδος περί της απασχόλησής της στο Τμήμα Τραπεζικών Θεμάτων της Τράπεζας και ακριβές αντίγραφο της από 19-6-2008 βεβαίωσης της εταιρίας ορκωτών λογιστών και συμβούλων επιχειρήσεων "...

Α.Ε." περί της απασχόλησης της στην εν λόγω εταιρία από 1-11-2005 έως και τις 31-12-2005. Το πρώτο εφεσίβλητο με την με αριθ. ... από 1-6-2010 έγγραφη απάντηση ενημέρωσε αυτή ότι η Διοικούσα Επιτροπή του, κατά τη συνεδρίαση της 19-5-2010 αποφάσισε ομόφωνα να μη γίνει δεκτή η αίτηση της ως εκπρόθεσμη ...

H εκκαλούσα επανήλθε αιτηθείσα τη χορήγηση υποτροφίας με την από 10-6-2010 αίτηση που επιδόθηκε στο πρώτο εφεσίβλητο στις 11-6-2010 ....Με τη νέα αίτηση η εκκαλούσα συνυπέβαλε τα ίδια ως άνω δικαιολογητικά με την προηγηθείσα από 9-11-2009 αίτηση, υποβάλλοντας επιπροσθέτως νέο αντίγραφο ποινικού μητρώου. Η υποτροφία ανερχόταν στο ποσό .....των 10.400 ευρώ.

Η Διοικούσα Επιτροπή του πρώτου εφεσίβλητου Ιδρύματος, συνεδρίασε στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών την 1-7-2010 και εξέδωσε το αντίστοιχο πρακτικό της, δυνάμει του οποίου ομόφωνα αποφάσισε να μη γίνει δεκτή η αίτηση της εκκαλούσας με το σκεπτικό ότι "... δεν πληροί τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση υποτροφίας, σύμφωνα με τη σχετική προκήρυξη του ιδρύματος και τις κείμενες διατάξεις, ήτοι δεν υπέβαλε πτυχίο με βαθμό, τουλάχιστον, "Λίαν Καλώς" και αναλυτική βαθμολογία του Πανεπιστημίου που αποφοίτησε, ώστε να αποδεικνύεται η επιμέλεια της, σύμφωνα με τη βούληση του διαθέτη (άρθρο 4 της Διαθήκης) και του οργανισμού του ιδρύματος (άρθρο 1), κατά το οποίο, "Υποτροφίας δικαιούνται οι οικονομικά ασθενείς αλλά επιμελείς και αρίστης διαγωγής νέοι ...

προτιμώμενων με τα αυτά προσόντα των πλησιέστερων συγγενών του διαθέτου για να σπουδάσουν στην αλλοδαπή". Όσον αφορά τον βαθμό του πτυχίου με το "Λίαν Καλώς" εκτός των ανωτέρω, η Διοικούσα Επιτροπή έλαβε γνώση και τα υπ’ αριθ. .../ 10-4-2009 και .../22-04-2010 έγγραφα του αρμοδίου Υπουργείου Οικονομικών, ως ασκούντα την εποπτεία (Α.Ν. 2039/39 και Ν. 12583/85, αρθρ. 10), που ρητώς αναφέρουν τη μη έγκριση διορισμού υποτρόφων του ιδρύματος, που δεν είχαν υποβάλει πτυχία ή πιστοποιητικά σπουδών με βαθμό, τουλάχιστον "Λίαν Καλώς", αλλά πτυχία με βαθμό "Καλώς" όχι δε μόνον σε ενδιαφερομένους που κατάγονται από τα χωριά του Πηλίου, αλλά, ακόμη και σε συγγενή του διαθέτου...".

Η Διοικούσα Επιτροπή του πρώτου εφεσίβλητου εισάγοντας το κριτήριο της βαθμολογίας του πτυχίου προκειμένου να χορηγηθεί η υποτροφία στην ενδιαφερόμενη εκκαλούσα (τέτοιο κριτήριο είχε τεθεί και στην προκήρυξη της υποτροφίας που προηγουμένως είχε εκδώσει το πρώτο εφεσίβλητο) παραβίασε τη βούληση του διαθέτη Σ.

Α.. Βούληση του διαθέτη, όπως συνάγεται σαφώς από τη διάταξη τελευταίας βούλησης, είναι να παρέχονται υποτροφίες σε επιμελείς νέους (είτε έχουν συγγένεια με το διαθέτη είτε όχι). Αναφέρεται συγκεκριμένα στη διαθήκη (άρθρο 4 αυτής) ότι το κληροδότημα προορίζεται για να σπουδάζουν "επιμελείς και αρίστης διαγωγής νέοι" χωρίς το κριτήριο της επιμέλειας να εξαρτάται και να προσδιορίζεται ποσοτικά από βαθμό πτυχίου, κατ’ αντιδιαστολή με το κριτήριο της διαγωγής που καθορίζεται ποσοτικά ("αρίστης διαγωγής").

Με τη βούληση του διαθέτη εναρμονίζεται και ο Οργανισμός απονομής υποτροφιών του πρώτου εφεσίβλητου, όπως αποφασίστηκε από τη Διοικούσα Επιτροπή αυτού κατά τη συνεδρίαση της 21ης Φεβρουάριου 1992 και κυρώθηκε με το άρθρο μόνο του π.δ. της 23-6-1993 (ΦΕΚ 474/29-6-1993). Ειδικότερα στο άρθρο 3 του Οργανισμού του Ιδρύματος υπό τον τίτλο "Δικαιολογητικά υποψηφίων" ορίζεται ότι "Οι υποψήφιοι υποχρεούνται να υποβάλλουν στο Ίδρυμα εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) πλήρων ημερών από της δημοσιεύσεως της προσκλήσεως στον ημερήσιο τύπο:

α)..., β)..., γ) επικυρωμένο αντίγραφο απολυτηρίου Λυκείου ή Ανώτατης Σχολής με διαγωγή τουλάχιστον "Κοσμία", δ)... ", χωρίς να αναφέρεται ο βαθμός του απολυτηρίου. Δεν εφαρμόζεται επομένως,...στην περίπτωση χορήγησης υποτροφιών του πρώτου εφεσίβλητου Ιδρύματος, δεδομένου ότι έρχεται σε αντίθεση με το περιεχόμενο της διαθήκης εισάγοντας κριτήριο που δεν είχε προβλεφθεί από το διαθέτη (ήτοι το βαθμό πτυχίου), το κανονιστικό διάταγμα 18/23-8-1941, το οποίο ορίζει ότι "Ο βουλόμενος να τύχη υποτροφίας δέον να υποβάλη τα κάτωθι δικαιολογητικά:

α)... β) Ενδεικτικόν, απόλυτηριον, πτυχίον ή πιστοποιητικόν σπουδών με βαθμόν τουλάχιστον "λίαν καλώς" και διαγωγήν τουλάχιστον "κοσμίαν".... γ)... ". Ο βαθμός του πτυχίου ή του απολυτηρίου πρέπει να θεωρηθεί μεν εύλογα συνεκτιμητέος για να κριθεί το επιμελές ή μη του υποψηφίου υποτρόφου του πρώτου εφεσίβλητου δεν αποτελεί όμως το μόνο σχετικό κριτήριο που μπορεί να ληφθεί υπόψη.

Τέτοια κριτήρια πρέπει να θεωρηθεί ότι μπορούν να αποτελέσουν ενδεικτικά, πέραν του βαθμού του απολυτηρίου ή του πτυχίου, συστατικές επιστολές ή άλλα έγγραφα.

Εν προκειμένω η εκκαλούσα υπέβαλε για την έγκριση της αίτησης χορήγησης υποτροφίας, εκτός των άλλων, ακριβές αντίγραφο του από 14-6-1999 απολυτηρίου της Σχολής ... Αθηνών με γενικό βαθμό "Π. Καλά" (δεκαεπτά... [και] οκτώ ενδέκατα 17 8/11)" και διαγωγή "Κοσμιοτάτη", ακριβές αντίγραφο του ...1-6-2007 πτυχίου της Οικονομικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Πειραιώς με βαθμό "ΚΑΛΩΣ", ακριβές αντίγραφο της από 14-5-2008 βεβαίωσης της Δ/νσεως Διοικητικού της Τραπέζης της Ελλάδος περί της απασχόλησης της στο Τμήμα Τραπεζικών Θεμάτων της Τράπεζας και ακριβές αντίγραφο της από 19-6-2008 βεβαίωσης της εταιρίας ορκωτών λογιστών και συμβούλων επιχειρήσεων "...

Α.Ε." περί της απασχόλησης της στην εν λόγω εταιρία από 1-11-2005 έως και τις 31-12-2005. Από τα έγγραφα αυτά προκύπτει ότι η εκκαλούσα πληροί το κριτήριο της επιμέλειας (μάλιστα στο απολυτήριο του Λυκείου συγκέντρωσε γενικό βαθμό "Πολύ Καλά" και όχι "Καλώς", όπως διαλαμβάνεται στην εκκαλούμενη απόφαση) ανταποκριθείσα με επιτυχία στα εκπαιδευτικά της καθήκοντα και συνεπώς είναι άξια να ακολουθήσει μεταπτυχιακές σπουδές και κατ’ επέκταση δικαιούται υποτροφίας από το πρώτο εφεσίβλητο.

Επιπροσθέτως η εκκαλούσα διαθέτει όλα τα υπόλοιπα προσόντα για τη χορήγηση της υποτροφίας, ...Δικαιούται συνεπώς την κατά προτίμηση χορήγηση της υποτροφίας για όλη τη διάρκεια των σπουδών της στο Πανεπιστήμιο Μπρούκς (BROOKES) της Οξφόρδης Αγγλίας για απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος Μάστερς στη Διοίκηση Επιχειρήσεων...." Με βάση τις παραδοχές αυτές, το δικαστήριο της ουσίας, κατ’ αποδοχή της εφέσεως της αναιρεσίβλητης κατά της αντιθέτως αποφανθείσης αποφάσεως του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και εξαφάνιση ακολούθως αυτής, δέχθηκε τελικά την αγωγή αυτής και της επιδίκασε το αιτηθέν ποσό.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο προσέφυγε σε ερμηνεία της επίμαχης διαθήκης, ως προς το κρίσιμο ζήτημα αν με το όρο "επιμέλεια", που περιέχεται σ’ αυτήν, για να τύχει ο ενδιαφερόμενος, εκτός των άλλων, υποτροφίας, σύμφωνα με την πραγματική βούληση του διαθέτη, απαιτείτο ως αναγκαία προϋπόθεση να έχει βαθμό "Λίαν Καλώς" στα απολυτήριο του Λυκείου και στο πτυχίο Ανώτατης Σχολής από την οποία αποφοίτησε, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 εδ.

α’ του από 20/28.8.1954 β.δ. "περί εγκρίσεως του δια της διαθήκης Σ. Α. συσταθέντος Ιδρύματος" και το άρθρο μόνο του π.δ. της 23-6-1993, ως προς το ζήτημα δε αυτό, έστω και αν δεν το αναφέρει ρητώς, αναζήτησε πράγματι, με τη χρησιμοποίηση και στοιχείων έξω από τη διαθήκη, την αληθινή θέληση του διαθέτη, την οποία ανελέγκτως επίσης έκρινε ότι είναι αυτή που πιο πάνω εκτίθεται, χωρίς προς τούτο να αναζητήσει την έννοια που κατά την καλή πίστη θα προσέδιδαν στην εν λόγω δήλωση του διαθέτη οι τρίτοι.

Επομένως, το Εφετείο δεν παραβίασε τους περιεχόμενους στα άρθρα 173 και 1781 του ΑΚ ερμηνευτικούς κανόνες των διαθηκών και ο μοναδικός, κατά το πρώτο μέρος του, λόγος αναίρεσης με τον οποίο προβάλλονται αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ. 1 α ΚΠολΔ, ότι κατά την ερμηνεία της ανωτέρω δήλωσης του διαθέτη το Εφετείο παραβίασε τους κανόνες αυτούς, είναι αβάσιμος.

Συνακόλουθα, ο ίδιος από την παραπάνω διάταξη λόγος αναιρέσεως, κατά τον οποίο το Εφετείο παραβίασε με εσφαλμένη εφαρμογή τις διατάξεις των άρθρων 2 εδ. α’ του από 20/28.8.1954 β.δ. "περί εγκρίσεως του δια της διαθήκης Σ. Α. συσταθέντος Ιδρύματος" και το άρθρο μόνο του π.δ. της 23-6-1993, κατά τις οποίες για να τύχει ο ενδιαφερόμενος της προβλεπόμενης από την άνω διαθήκη υποτροφίας, πρέπει να έχει " Ενδεικτικόν, απολυτήριον, πτυχίον ή πιστοποιητικόν σπουδών με βαθμόν τουλάχιστον "λίαν καλώς"...", είναι αβάσιμος καθόσον σύμφωνα με την άνω ερμηνεία της αληθινής βούλησης του διαθέτη, ο όρος "επιμέλεια", για να τύχει ο ενδιαφερόμενος της προβλεπόμενης από την διαθήκη του υποτροφίας, δεν συνδέεται με τον’ βαθμό του ενδεικτικού, απολυτηρίου ή του πτυχίου του, σύμφωνα δε με τα προεκτεθέντα, οι προϋποθέσεις χορήγησης των υποτροφιών του αναιρεσείοντος Ιδρύματος ("Κληροδότημα Σ.

Α."), καθορίζονται πρωτίστως από τη βούληση του διαθέτη Σ. Α. (όπως αυτή εκφράστηκε στη διάταξη τελευταίας βούλησης), οι άνω δε διατάξεις εφαρμόζονται μόνον, εφόσον δεν έρχονται σε αντίθεση με το περιεχόμενο της διαθήκης.

Η κατά το άρθρο 559 αρ. 1 περ. β’ του ΚΠολΔ παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας ιδρύει λόγο αναιρέσεως, όταν αυτά λαμβάνονται ή δεν λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των κανόνων δικαίου, δηλαδή την εξειδίκευση αόριστων νομικών εννοιών ή την υπαγωγή σ’ αυτούς των πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν χρησιμοποιούνται για την εξακρίβωση των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων ή την εκτίμηση των αποδείξεων ή την ερμηνεία των δικαιοπραξιών (Ολ.ΑΠ 23/1988, ΑΠ 1609/1987, 377/1998).

Επομένως, ο ίδιος ως άνω λόγος αναιρέσεως, κατά το δεύτερο μέρος του, από τον αριθμό 559 αριθ. 1 περ. β’ ΚΠολΔ, κατά τον οποίο το Εφετείο, με την ερμηνεία που έδωσε στην επίμαχη διαθήκη, ως προς την έννοια της προϋπόθεσης "επιμέλεια" που χρησιμοποιεί ο διαθέτης στην διαθήκη του για την χορήγηση υποτροφιών, δέχθηκε εσφαλμένα ότι δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση προς τούτο το δίδαγμα της κοινής πείρας, ότι ο αιτούμενος υποτροφία πρέπει να έχει στο ενδεικτικό, απολυτήριο ή πτυχίο, τον βαθμό "‘ Λίαν καλώς", με συνέπεια να παραβιάσει τις διατάξεις των άρθρων 2 εδ.

α’ του από 20/28.8.1954 β.δ. "περί εγκρίσεως του δια της διαθήκης Σ. Α. συσταθέντος Ιδρύματος" και το άρθρο μόνο του π.δ. της 23-6-1993, κατά τις οποίες, για να τύχει ο ενδιαφερόμενος της προβλεπόμενης από την άνω διαθήκη υποτροφίας, πρέπει να συντρέχει η παραπάνω προϋπόθεση, είναι προεχόντως απαράδεκτος, καθόσον, η εσφαλμένη κατά το αναιρεσείον χρησιμοποίηση του άνω διδάγματος της κοινής πείρας για την ερμηνεία της επίμαχης διαθήκης, δεν ιδρύει, κατά τα προεκτεθέντα, τον από την παραπάνω διάταξη λόγο αναίρεσης.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθούν η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως και η συνεκδικαζόμενη πρόσθετη παρέμβαση του Υπουργού των Οικονομικών να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από το αναιρεσείον παραβόλου στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί αυτό στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό. Δεν επιδικάζονται έξοδα εις βάρος του προσθέτως παρεμβαίνοντος, διότι δεν δημιουργήθηκαν στην αναιρεσίβλητη ιδιαίτερα έξοδα από την άσκηση της πρόσθετης παρέμβασης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 2 Μαΐου 2015 αίτηση του ιδρύματος με την επωνυμία "..." και την υπέρ αυτού συνεκδικαζόμενη πρόσθετη παρέμβαση του Υπουργού των Οικονομικών για αναίρεση της υπ’ αριθ. 1046/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από το αναιρεσείον παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 31 Ιανουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Μαΐου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ