Supreme Court reverses lower court for failing to apply Article 914 Civil Code regarding flood damage causation.

Απόφαση 843 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 843/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένη , Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 29 Σεπτεμβρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Β. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο του Όλγα Πασχάλη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και ήδη "...h" η οποία εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο, 2. Κοινοπραξίας με την επωνυμία "..." και ήδη "..." καθώς η εταιρεία "..." έχει απορροφηθεί από την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "...", η οποία εκπροσωπείται νόμιμα ενώ δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο, 3. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." που εδρεύει στη … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Πέτρο Γεωργιάδη. 4. Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", η οποία εδρεύει στην Αθήνα και με την προηγούμενη επωνυμία "..." που εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Χρύσα Σαλαβράκου, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. 5.Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." ως καθολικής διαδόχου δια απορροφήσεως της ..." η οποία εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μόνικα Φρώϋντε και 6. Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Ελευθέριο Λεβέντη, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-8-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Καβάλας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 170/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 163/2010 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καβάλας.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 30-3-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης, ανέγνωσε την από 31-1-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης απόφασης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από τις υπ’ αριθ. ... 26-3-2014 και ...27-2-2014 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας Αθηνών Γ. Α. Τ., τις οποίες επικαλείται και προσκομίζει ο επισπεύδων την συζήτηση αναιρεσείων, αντίγραφο της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως με πράξη ορισμού δικασίμου για την 10-2-2014 και μετ’ αναβολήν για την παρούσα δικάσιμο και κλήση για να παραστούν κατά την συζήτηση της υποθέσεως επεδόθη νομοτύπως και εμπροθέσμως σε κάθε μία από τις δύο πρώτες αναιρεσίβλητες.

Οι τελευταίες όμως δεν εμφανίσθηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από την σειρά του πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκαν με νόμιμο τρόπο και συνεπώς πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση, παρά την απουσία τους, σαν να ήσαν παρούσες. Κατά το άρθρο 560 αριθ. 1 περ.α’ ΚΠολΔ: "Κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών..." Εξ άλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι α) η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια η οποία απαιτείται στις συναλλαγές β) η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι του ζημιωθέντος και γ) η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος ο οποίος υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από τον νόμο ή την δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικώς να επιφέρει κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 922 ΑΚ: "Ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλον σε μία υπηρεσία ευθύνεται για την ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτον παράνομα κατά την υπηρεσία του".

Στην προκειμένη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Καβάλας, το οποίο εκδίκασε ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο, δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του, ότι απεδείχθησαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την 1050209/5156/0010/15-6-1999 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση για τη διάνοιξη της Εγνατίας Οδού στο τμήμα (14.1.1.) από τη Νέα Καρβάλη έως τον Α/Κ Χρυσούπολης.

Στο ανωτέρω έργο περιλαμβανόταν και η κατασκευή συστήματος συλλογής και διοχέτευσης των όμβριων υδάτων από το οδόστρωμα της Εγνατίας Οδού. Με την 1045791/4333/0010/15-06-2004 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, κηρύχθηκε συμπληρωματική απαλλοτρίωση για τη δημιουργία τάφρου απαγωγής των νερών των αποχετευτικών διατάξεων της Εγνατίας Οδού.

Δυνάμει της από 18-06-1999 σύμβασης η τρίτη εναγόμενη, ως κυρία του ανωτέρω έργου ανέθεσε στην πρώτη εναγόμενη, ως ανάδοχο, την εκτέλεσή του, το οποίο εκτελέστηκε από τη νομίμως συσταθείσα προς τούτο δεύτερη εναγόμενη κοινοπραξία. Οι σχετικές εργασίες κατασκευής συστήματος συλλογής και διοχέτευσης των όμβριων υδάτων από το οδόστρωμα της Εγνατίας Οδού προβλέφθηκε να εκτελεσθούν και στην περιοχή Κ/Δ ...ς (ΤΟ) έως τη Γέφυρα του ρεύματος Ασπρόχωμα (ΤΡΑ), όπου βρίσκονται τα όμορα αγροτεμάχια με αριθμούς ..., μεταξύ των οποίων και της Εγνατίας Οδού υπάρχει υψομετρική διαφορά και βρίσκονται κάτω από αυτήν.

Πέραν των αρχικά απαλλοτριωθέντων τμημάτων της βόρειας πλευράς των ως άνω αγρών, κηρύχθηκαν απαλλοτριωτέες, με τη συμπληρωματική απαλλοτρίωση, για τη δημιουργία τάφρου απαγωγής των νερών, επιπλέον κάθετες εδαφικές λωρίδες της ανατολικής πλευράς των ... αγροτεμαχίων. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον οικείο σχεδιασμό των αποχετευτικών τάφρων και αγωγών της Εγνατίας Οδού και της οδού προς ..., πλησίον και όχι σε επαφή με το … αγροτεμάχιο εκρέουν:

α) ένα ρείθρο, που συλλέγει το ήμισυ των νερών της επιφάνειας του καταστρώματος της γέφυρας διάβασης της οδού προς ..., των οποίων η ποσότητα παροχής είναι 50 Ιt/sec, και απορρέει εντός του έργου εξόδου του οχετού των εξωτερικών νερών της περιοχής, τα οποία οδηγούνται, μέσω τάφρου παραπλεύρως της οδού προς ..., στην στραγγιστική τάφρο της περιοχής, η οποία προϋπήρχε και δεν κατασκευάστηκε από την Εγνατία Οδό και β) ένα ρείθρο, που εκτονώνει νερά εκ των στραγγιστηρίων του καταστρώματος και της κεντρικής νησίδας της Εγνατίας Οδού, των οποίων η ποσότητα παροχής δεν ξεπερνά σε τρέχουσες συνθήκες βροχής τα 150 It/sec και τα οποία καταλήγουν στην απαλλοτριωθείσα ζώνη του… αγροτεμαχίου, απ’ όπου οδηγούνται προς την κατασκευασθείσα τάφρο παράπλευρα της οδού προς ..., με τελικό προορισμό την προαναφερόμενη στραγγιστική τάφρο.

Τα αποχετευτικά αυτά συστήματα, που συλλέγουν και απομακρύνουν τα νερά του καταστρώματος της Εγνατίας Οδού, κατασκευάσθηκαν προσηκόντως και είναι επαρκή. Ο ενάγων καλλιεργούσε, κατά τα έτη 2002 και 2004-2005, τμήμα του … αγροτεμαχίου, ιδιοκτησίας του, καθώς και τα υπ’ αυτόν μισθωθέντα ... αγροτεμάχια. Ωστόσο, κατά τα ανωτέρω έτη δεν είχε ολοκληρωθεί το έργο συλλογής και απορροής των όμβριων υδάτων, στην εκτέλεση του οποίου, μάλιστα, ο ενάγων αντιτίθετο σθεναρώς, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην εκτέλεση του.

Επομένως, ο ισχυρισμός του ενάγοντος, ο οποίος, με το δικόγραφο της αγωγής του, εντοπίζει την υπ’ αυτόν επικαλούμενη υπαίτια και παράνομη .συμπεριφορά των εναγομένων στην πλημμελή, από τεχνική άποψη, εκτέλεση των σχετικών εργασιών, επικαλούμενος ότι εξαιτίας αυτής υπερχείλισε η στραγγιστική τάφρος και πλημμύρισαν τα ως άνω αγροτεμάχια πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος, καθόσον αφενός κατά τα επίδικα χρονικά διαστήματα δεν είχε ολοκληρωθεί το εν λόγω έργο, αφετέρου μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής του δεν δημιουργήθηκαν προβλήματα και δεν εμφανίστηκαν φαινόμενα πλημμύρων...".

Με αυτά που δέχθηκε το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, το οποίο ακολούθως απέρριψε και κατ’ ουσίαν την έφεση του ενάγοντος επικυρώνοντας την απόφαση του Ειρηνοδικείου, με την οποία είχε απορριφθεί η αγωγή του, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 560 αριθ.1 ΚΠολΔ, καθόσον παραβίασε τις αναφερθείσες στην αρχή ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και ειδικότερα αυτήν του άρθρου 914 ΑΚ.

Και τούτο διότι το δικαστήριο της ουσίας,ενώ σαφώς δέχεται ότι κατά το χρονικό διάστημα κατασκευής του ενδίκου έργου (διάνοιξη της Εγνατίας οδού στο τμήμα από Νέα Καρβάλη μέχρι τον Α/Κ Χρυσούπολης, στο οποίο περιλαμβανόταν και η κατασκευή συστήματος συλλογής και διαχειρίσεως των όμβριων υδάτων από το οδόστρωμα της Εγνατίας οδού) υπερχείλισε η στραγγιστική τάφρος και πλημμύρισαν τα αγροτεμάχια που καλλιεργούσε κατά το ως άνω διάστημα ο αναιρεσείων, αποδίδει την υπερχείλιση αυτή στο γεγονός, ότι κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα δεν είχε ολοκληρωθεί το επίδικο έργο, παραδοχή που υποδηλώνει εμμέσως πλην σαφώς παράλειψη των αναιρεσιβλήτων στην πρόβλεψη και κατασκευή συγχρόνως με το εκτελούμενο έργο, αντιπλημμυρικών μέτρων για την προστασία των παρακειμένων ακινήτων, παράλειψη, που αποτελεί όρο για την κατάφαση συνδρομής των προϋποθέσεων της διάταξης του άρθρου 914 ΑΚ.

Επομένως, ο μοναδικός, από το άρθρο 560 αριθ.1 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος. Ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Καβάλας, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων οι οποίοι εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση, να καταδικασθούν δε οι αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 163/2010 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καβάλας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρείς χιλιάδες (3.000) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Οκτωβρίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 11 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ