Supreme Court dismisses appeal on easement servitude, ruling it remains valid due to partial autonomy of dominant land.

Απόφαση 842 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 842/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Μιχαήλ Θεοχαρίδη και Ζήση Βασιλόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Φεβρουαρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ......, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Κρανιώτη.

Των αναιρεσίβλητων: 1) ...... και 2) ..... , που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Γραμματίκα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-2-2002 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 153/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 186/2005 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 9-10-2002 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Λεωνίδας Ζερβομπεάκος ανέγνωσε την από 12-2-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητη την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1118, 1124, 1125 και 1136 ΑΚ συνάγεται ότι η πραγματική δουλεία, όπως είναι και η δουλεία διόδου, αποσβήνεται αν η άσκησή της καταστεί απολύτως και διαρκώς αδύνατη για πραγματικούς ή νομικούς λόγους. Τέτοια αδυναμία υπάρχει και όταν έπαυσε η παροχή ωφέλειας ή χρησιμότητας από το δουλεύον ακίνητο υπέρ του δεσπόζοντος ακινήτου, γιατί τούτο απέκτησε αυτάρκεια.

Εάν, όμως, λόγω μερικής αυτάρκειας του δεσπόζοντος ακινήτου, περιορίστηκε η ανάγκη άσκησης της δουλείας, η δουλεία, λόγω του αδιαιρέτου αυτής, κατά τα άρθρα 1122, 1130, 1131 και 1138 ΑΚ, διατηρείται ακέραιη. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 118 αρ.4, 566 παρ.1 και 577 παρ.3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι στο έγγραφο της αναιρέσεως πρέπει να αναφέρεται κατά τρόπο σαφή, ορισμένο και ευσύνοπτο η νομική πλημμέλεια που αποδίδεται στο δικαστήριο της ουσίας, ώστε να είναι δυνατόν να διαπιστωθεί, αν και ποιο λόγο αναιρέσεως από τους περιοριστικώς αναφερόμενους στο άρθρο 559 ΚΠολΔ θεμελιώνει η προβαλλόμενη αιτίαση.

Ειδικά, για να είναι ορισμένοι οι λόγοι αναιρέσεως α) για παραβίαση κανόνων ουσιαστικού δικαίου από το δικαστήριο της ουσίας (αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ) και β) για έλλειψη νόμιμης βάσης (αριθ.19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ) εξαιτίας ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, πρέπει στο αναιρετήριο να εκτίθεται, πλην των άλλων, ότι υποβλήθηκε στο Εφετείο ισχυρισμός για την αντιμετώπιση του οποίου εσφαλμένα εφαρμόστηκε ή ενώ έπρεπε να εφαρμοστεί, εσφαλμένα δεν εφαρμόστηκε ο επικαλούμενος κανόνας ουσιαστικού δικαίου και ως προς τον οποίο (ισχυρισμό) παρουσιάζεται η ανεπάρκεια ή αντίφαση (ΟλΑΠ 20/2005 και 32/1996).

Εν προκειμένω, με τους πρώτο, κατά το δεύτερο μέρος αυτού και τον δεύτερο, κατά το πρώτο μέρος αυτού, λόγους αναίρεσης αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, που έκρινε επί της ένδικης, περί αναγνωρίσεως της απόσβεσης της υφιστάμενης σε βάρος του ακινήτου της αναιρεσείουσας και υπέρ του ακινήτου των αναιρεσιβλήτων δουλείας διόδου λόγω του αδυνάτου της ασκήσεώς της συνεπεία παύσης της χρησιμότητάς της, αγωγής, οι από τους αριθμούς 1 εδ.α΄ και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλειες της ευθείας και εκ πλαγίου, λόγω ανεπαρκών και αντιφατικών αιτιολογιών, παραβίασης του άρθρου 281 ΑΚ.

Αμφότεροι οι λόγοι αυτοί είναι απορριπτέοι προεχόντως ως αόριστοι, αφού δεν αναφέρεται ότι στην ένδικη αγωγή περιείχετο και βάση περί απόσβεσης της επίδικης δουλείας διόδου λόγω χρησιμοποιήσεως αυτής υπό των αναιρεσίβλητων κατά προφανή υπέρβαση των ορίων που τίθενται από την προαναφερθείσα διάταξη.

Περαιτέρω, το Εφετείο που δίκασε δέχτηκε στην προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, τα εξής :"Η απώτερη κοινή δικαιοπάροχος των διαδίκων ..... , έχουσα στην κυριότητά της το ενιαίο τότε οικόπεδο που βρίσκεται στη Λαμία μεταξύ των οδών ..... και ....., εμβαδού περίπου 200 τ.μ., με το υπ' αριθ. 5342/1953 συμβόλαιο του Συμ/φου Λαμίας Δ.

Ροζή, που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασε λόγω προίκας κατά την επικαρπία στο γαμβρό της ..... και κατά την ψιλή κυριότητα στη σύζυγό του και κόρη της ..... το ήμισυ περίπου δυτικό τμήμα αυτού με πρόσοψη επί της οδού ....., εμβαδού 110 τ.μ. Με το αυτό συμβόλαιο συνέστησε σε βάρος του προικώου οικοπέδου και υπέρ του οικοπέδου που της απέμεινε δουλεία διόδου επί λωρίδος πλάτους δύο μέτρων και καθόλο το μήκος του προικώου οικοπέδου, ως είσοδο κοινής χρήσεως προικοδότριας και προικοληπτών από την οδό .....

Η σύσταση της άνω δουλείας έγινε διότι στο τμήμα που της απέμεινε είχε ήδη κατασκευάσει μία ισόγεια οικοδομή με υπόγειο, της οποίας το ισόγειο εκμεταλλεύονταν ως ταβέρνα, ενώ στο υπόγειο κατοικούσε με την οικογένειά της. Και τούτο διότι μεταξύ των δύο οδών υπήρχε υψομετρική διαφορά περίπου 3 μέτρων, οπότε η δίοδος παρείχε πρόσβαση στο υπόγειο, που βρισκόταν κάτω από τη στάθμη της οδού ......, από τη χαμηλότερη οδό .....

Το προικώο ακίνητο με το βάρος της ως άνω δουλείας διόδου έχει αποκτήσει κατά κυριότητα η ενάγουσα, δυνάμει του υπ' αριθ. 18323/1974 συμβολαίου του Συμ/φου Λαμίας Δημ. Αθανασίου, που μεταγράφηκε νόμιμα, λόγω προίκας αδιανέμητης που συνέστησε ο ανωτέρω προικολήπτης-πατέρας της ....., κατόπιν της 280/73 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας.

Στο εναπομείναν οικόπεδο, εμβαδού 102 τ.μ., επί του οποίου έχει ανεγερθεί με το σύστημα της οριζόντιας ιδιοκτησίας νέο κτίσμα με υπόγειο, ισόγειο, 1ο, 2ο και 3ο όροφο, συγκύριοι εξ αδιαιρέτου είναι οι εναγόμενοι, εκ των οποίων κύριος του δευτέρου υπέρ το ισόγειο ορόφου είναι ο δεύτερος εναγόμενος και κύριος των λοιπών ορόφων ο πρώτος εναγόμενος.

Κατά την κατασκευή των οριζόντιων ιδιοκτησιών ο ισόγειος όροφος έπαψε να λειτουργεί ως ταβέρνα και μεταβλήθηκε σε κατοικία, ενώ το υπόγειο μετατράπηκε σε αποθήκη, όπου τοποθετήθηκε το λεβητοστάσιο και η δεξαμενή πετρελαίου της οικοδομής, επιπλέον δε χρησιμοποιείται ως αποθηκευτικός χώρος, όπου οι εναγόμενοι εναποθέτουν καυσόξυλα και διάφορα οικιακά αντικείμενα και εργαλεία.

Παράλληλα διάνοιξαν δίοδο πρόσβασης στον υπόγειο αποθηκευτικό χώρο από την οδό ..... με την κατασκευή κλιμακοστασίου από οπλισμένο σκυρόδεμα, πλάτους 1,10 μ. και ύψους 1,40 μ. Λόγω του ύψους αυτού η διέλευση είναι δυσχερής, η μεταφορά αντικειμένων ιδιαίτερα επίπονη και ενίοτε, ανάλογα με το μέγεθος αυτών, αδύνατη, γι' αυτό και οι ενάγοντες ουδέποτε έπαψαν να κάνουν παράλληλη χρήση της διόδου επί του δουλεύοντος οικοπέδου, χωρίς εναντίωση της ενάγουσας, η πρόθεση της οποίας όπως προβεί στην ανέγερση νέας οικοδομής επί του ακινήτου της, όπως αυτή ισχυρίζεται, δεν προέκυψε, αφού κανένα σχετικό στοιχείο δεν προσκόμισε, ενώ περαιτέρω δεν επικαλείται αλλά ούτε και προέκυψε από τις αποδείξεις, ότι υπάρχει τεχνικά η δυνατότητα διαμόρφωσης της υπάρχουσας διόδου στο δεσπόζον ακίνητο κατά τέτοιο τρόπο που να εξυπηρετεί πλήρως και διαρκώς τις ανάγκες του υπογείου ή έστω άλλης διόδου από την πρόσοψη της οδού .....

Κατ' ακολουθίαν, η δίοδος αυτή μόνο ως βοηθητική μπορεί να χαρακτηριστεί, αφού δεν εξυπηρετεί πλήρως τις ανάγκες του δεσπόζοντος ακινήτου υπό την τωρινή του χρήση, όπως διαμορφώθηκε από το έτος 1980 ως αποθήκη, πολύ δε περισσότερο τη χρήση του ως κατοικία, σε περίπτωση που οι εναγόμενοι θελήσουν να επαναφέρουν το υπόγειο στη χρήση αυτή.

Εξ αυτού το δεσπόζον ακίνητο των εναγομένων, μόνο μερική επάρκεια έχει αποκτήσει δια της διόδου από την οδό ....., εφόσον μόνο μερικώς εξυπηρετείται δι' αυτής. Έτσι, ανεξαρτήτως του ότι η χρήση από τους εναγομένους της διόδου μέσω του δουλεύοντος οικοπέδου της ενάγουσας έχει περιοριστεί, πρέπει η δουλεία αυτή, επί της οποίας το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την εκκαλούμενη απόφασή του δέχτηκε ότι οι εναγόμενοι έχουν αποκτήσει δικαίωμα διέλευσης κατά πρωτότυπο τρόπο (έκτακτη χρησικτησία) και κατά το μέρος αυτό δεν εκφράζουν παράπονο (άλλωστε είναι επωφελές γι' αυτούς), να παραμείνει ακέραιη λόγω του αδιαιρέτου της, απορριπτομένου ως κατ' ουσίαν αβάσιμου του κατά την επικουρική βάση της αγωγής αιτήματος της ενάγουσας περί αναγνωρίσεως αποσβέσεως της εν λόγω δουλείας".

Ενόψει των παραδοχών του αυτών το Εφετείο, το οποίο, κατ' αποδοχή της εφέσεως των αναιρεσιβλήτων, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και στη συνέχεια απέρριψε την αγωγή κατ' ουσίαν ως προς την επικουρική βάση αυτής περί αναγνωρίσεως της απόσβεσης της επίμαχης δουλείας από λόγους πραγματικούς, δηλαδή λόγω του αδυνάτου της ασκήσεώς της συνεπεία παύσης της χρησιμότητάς της, δεν παραβίασε με εσφαλμένη εφαρμογή ή ερμηνεία τις πιο πάνω αναφερόμενες διατάξεις των άρθρων 1118 και 1136 ΑΚ, ούτε στέρησε την προσβαλλόμενη απόφασή του από νόμιμη βάση λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και σχετίζεται με την εφαρμογή των διατάξεων αυτών.

Κι' αυτό διότι, πράγματι, με τα πιο πάνω και με πλήρη αιτιολογία γενόμενα δεκτά, η επίδικη πραγματική δουλεία διόδου δεν αποσβέστηκε, αφού η άσκησή της δεν έγινε αδύνατη από λόγους πραγματικούς ούτε μάταιη, το δε ακίνητο των αναιρεσίβλητων δεν απέκτησε αυτάρκεια κατά τρόπο απόλυτο, διαρκή και οριστικό από την οδό ..... .

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι πρώτος, κατά το πρώτο μέρος αυτού, και δεύτερος, κατά το δεύτερο μέρος αυτού, λόγοι αναιρέσεως, με τους οποίους τα αντίθετα υποστηρίζονται.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20 Ιουνίου 2006 αίτηση αναιρέσεως της με αριθμό 186/2005 απόφασης του Εφετείου Λαμίας.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε εξακόσια πενήντα (650) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Μαρτίου 2007.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 18 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ