Supreme Court dismisses appeal against insurance contract ruling rejecting exemption clause defense.

Απόφαση 841 / 2011 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 841/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασίλειο Φούκα, Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη και Νικόλαο Λεοντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του στις 2 Μαΐου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ν. Σερρών, με έδρα της Σέρρες, όπως νόμιμα εκπροσωπείται, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Σιάρκο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. της Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "AMLIN CORPORATE INSURANCE N.V." (πρώην επωνυμία FORTIS CORPORATE INSURANCE N.V.) που εδρεύει στην Ολλανδία, Prof. J.H. Bavincklaan 1, 1183 AT Amstelveen και διατηρεί εγγεγραμένη στα μητρώα εγκατάσταση στις Βρυξέλλες Βελγίου όπως εκπροσωπείται νόμιμα 2. της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΧΑ BELGIUM S.A." (πρώην επωνυμία AXA ROYALE BELGE S.A.) που εδρεύει στις Βρυξέλλες Βελγίου (οδός Boulevard du Souverain 25 Watermaal - Bosvoorde,Vortslaan 25, Brussels 1170), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, 3.της ετερόρρυθμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "CARL SCHROTER GMBH & CO.

KG" (ως καθολικού διαδόχου εκ μετατροπής της εταιρείας CARL SCHROTER GMBH), που εδρεύει στη Βρέμη Γερμανίας (οδός Martinistrasse αριθμ. 8-10,D-28195 Bremen), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, 4. της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "HDI - GERLING VERZEKERINGEN N.V." (πρώην επωνυμία HANNOVER INTERNATIONAL BELGIE N.V.) που εδρεύει στις Βρυξέλλες Βελγίου (οδός Tervurenlaan αριθμ. 273,B 1, Brussels 1150, με πρώην έδρα επίσης στις Βρυξέλλες Βελγίου -Avenue Louise 65/11, Brussels 1150) όπως εκπροσωπείται νόμιμα, 5.

της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "MERCATOR VERZEKERINGEN N.V. " (πρώην επωνυμία MERCATOR & NOORDSTAR N.V.) που εδρεύει στην Αμβέρσα Βελγίου και διατηρεί γραφείο στην οδό Desguinlei αριθμ. 100, 2018 Antwerp, όπως εκπροσωπείται νόμιμα, 6. της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ALLIANZ GLOBAL CORPORATE & SPECIALTY (FRANCE) S.S."(πρώην επωνυμία ALLIANZ MARINE & AVIATION (FRANCE)) και πρώην επωνυμία AGF,ARINE AVIATION TRANSPORT - AGF MAT που εδρεύει στο Παρίσι Γαλλίας (Toyr Opus αριθμ.77 Esplanade du general de Gaulle, 9 La Defense,Paris La Defense 92081) με πρώην έδρα επίσης στο Παρίσι Γαλλίας, οδός Notre Dame Des Victoires αριθμ. 23-27, Paris), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, 7.

της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑVERO SHADEVERZEKERING BENELUX N.V."(πρώην επωνυμία ROYAL & SUN ALLIANCE SHADEVERZEKERING N.V.) που εδρεύει στο Zeist Ολλανδίας (οδός Handelsweg αριθ. 2,3707 NH, Zeist Netherlands, με πρώην έδρα στο Αμστερνταμ Ολλανδίας, Amsteldijk αριθ. 166,1070 DL Amsterdam) και διατηρεί γραφείο στις Βρυξέλλες ως AVERO Belgium Insurance (πρώην Royal & sun Alliance Insurance), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Ζαχαρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22 Μαρτίου 2002 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 192/2005 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 2242/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 23 εκεμβρίου 2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Φούκας ανέγνωσε την από 19 Απριλίου 2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν οι λόγοι αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, ο εκ του άρθρου 559 παρ.1 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως, για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εφήρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφήρμοσε αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή (Ολομ.ΑΠ 36/1988, ΑΠ 1186/2009, ΑΠ 1126/2009).

Στην περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν προφανή την παραβίαση (ΑΠ 236/2009, ΑΠ 12/2009).

Στους κανόνες του ουσιαστικού δικαίου περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, γενικοί (αρ. 173 και 200 ΑΚ) και ειδικοί, όταν ο νόμος αποδίδει ορισμένη έννοια σε σιωπηρή δήλωση βουλήσεως, σε έλλειψη δηλώσεως βουλήσεως ως προς κάποιο σημείο ή σε περίπτωση αμφιβολίας. Παραβιάζονται δε οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών όταν το δικαστήριο, παρά τη διαπίστωση, έστω και έμμεσα, κενού ή αμφιβολίας σχετικά με την έννοια της δηλώσεως βουλήσεως, παραλείπει να προσφύγει σε αυτούς, για τη διαπίστωση της αληθινής έννοιας των δηλώσεων, καθώς και όταν το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε κενό ή ασάφεια της ερμηνευομένης δικαιοπραξίας και προσέφυγε στους κανόνες της καλής πίστεως και των συναλλακτικών ηθών, με την ερμηνεία όμως που έδωσε παραβίασε τους κανόνες αυτούς (ΑΠ 1728/2008, ΑΠ 1703/2008, ΑΠ 1076/2008, ΑΠ 1183/2007).

Περαιτέρω ο εκ του άρθρου 559 αρ.19 του ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολομ.

ΑΠ 30/1997, Ολομ. ΑΠ 28/1997). Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως, κατ' άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το αποδεικτικό πόρισμα και για το λόγο αυτό καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος (ΑΠ 1206/2008, ΑΠ 358/200, 361/2008, ΑΠ 610/2007, ΑΠ 1490/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφαση του, όπως από αυτή προκύπτει, μετά από συνεκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που αναφέρει, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, ως αποδειχθέντα, τα ακόλουθα: Η εναγόμενη διατηρεί στη ..., βιομηχανικό συγκρότημα εκκοκκισμού βάμβακος. Με το από 6.10.1000 ιδιωτικό συμφωνητικό, ο νόμιμος εκπρόσωπος αυτής, πρόεδρος της Ι.

Τ., συμφώνησε με τους νόμιμους εκπροσώπους της εταιρίας "Εμπορική Σερρών Α.Ε." Χ. Τ. και Α. Τ. να προβεί στον εκκοκκισμό στις εγκαταστάσεις της με δικά της μηχανήματα και προσωπικό όλης της ποσότητας σύσπορου βαμβακιού που θα εισκόμιζε η άνω εταιρία έναντι αμοιβής 20 δραχμών ανά κιλό σύσπορου βάμβακος, με επιπλέον τον Φ.Π.Α.

και με ελάχιστη ποσότητα 20.000 τόνων, καθώς και στ η συσκευασία του εκκοκκισμένου βάμβακος σε δέματα και ι ην αποθήκευση του. έως τις 30.6.2001 το αργότερο. Συμφωνήθηκε ότι πέραν της άνω αμοιβής δεν θα κατέβαλλε η άνω εταιρία οποιοδήποτε άλλο ποσό για τη διάθεση των αποθηκών και ότι η ίδια εταιρία θα .. βαρυνόταν με τα έξοδα, μεταξύ άλλων, της ασφάλισης των πρώτων υλών και των παραγομένων προϊόντων,.

Δεν αποδείχθηκε από κάποιο στοιχείο ότι η άνω εταιρία υποχρεώθηκε να ασφαλίσει την εισκομιζόμενη και αποθηκευόμενη ποσότητα βάμβακος για λογαριασμό της εναγόμενης. Εάν τα συμβληθέντα μέρη απέβλεπαν σε αυτό θα το ανέφεραν ρητά, • εκθέτοντας παράλληλα και τη σχετική σύμβαση και το περιεχόμενο της, ώστε να μην υπάρξει αμφιβολία σε ενδεχόμενη πέλευση ασφαλιστικής περίπτωσης.

Εξάλλου η εναγόμενη δεν ισχυρίζεται ρητώς ότι η άνω εταιρία ("Εμπορική Σερρών Α.Ε.") υποχρεώθηκε να ασφαλίσει για λογαριασμό της την άνω ποσότητα βάμβακος ούτε ότι συμφώνησαν ότι η εναγόμενη θα απαλλασσόταν από κάθε ευθύνη. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η εταιρία "AGROSERES NV" στην οπoία η εταιρία "Εμπορική Σερρών Α.Ε." ανήκει κατά 60%, συνήψε με τις ενάγουσες, δια του ασφαλιστικού τους πράκτορα "ΜΑRSH ΝV" την υπ' αριθμ. .../1.10.2000 σύμβαση ασφάλισης, έναντι παντός κινδύνου, του μη εκκοκκισμένου βάμβακος και των προϊόντων του, ιδιοκτησίας της "Εμπορικής Σερρών Α.Ε." χωρίς να .

αναφέρεται ότι η άνω εταιρία ενεργεί και για λογαριασμό της εναγόμενης. Στη σύμβαση αυτή οι ενάγουσες συμμετείχαν κατά ποσοστό 42,5% η πρώτη, 22,5% δεύτερη, από 10% οι τρίτη και τέταρτη και από 5% οι υπόλοιπες. Στις 29 Οκτωβρίου 2000, ημέρα Κυριακή και περί ώρα 9:30 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στα εκκοκκιστήρια της εναγομένης, η οποία έλαβε μεγάλες διαστάσεις και επεκτάθηκε σε αποθήκη πλησίον των εκκοκκιστηρίων.

Μεταξύ άλλων κάηκαν και 3.538 δέματα εκκοκκισμένου βάμβακος που ανήκαν στην εταιρία "Εμπορική Σερρών Α.Ε.". Η έναρξη της πυρκαγιάς εντοπίσθηκε σε δέμα εκκοκκισμένου βαμβακιού που ήταν αποθηκευμένο μαζί με άλλα δέματα κάτω από στέγαστρο που βρίσκεται βόρεια των εγκαταστάσεων της εναγομένης προς την εθνική οδό.

Ο ακριβής προσδιορισμός των αιτίων της πυρκαγιάς δεν κατέστη δυνατός από την Πυροσβεστική Υπηρεσία που ενήργησε σχετική έρευνα (βλ. από 29.10.2000 έκθεση απλής αυτοψίας), με την επισήμανση ότι δεν βρέθηκαν στοιχεία: από τα οποία να συνάγεται ότι η αιτία της πυρκαγιάς είναι, άλλη πέραν της πρόκλησης της από σπινθήρα από τριβή ή τσιγάρο.

Ευθύνη συγκεκριμένου προσώπου για τη δημιουργία τέτοιου σπινθήρα δεν αποδείχθηκε. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι τα μέτρα πυροπροστασίας ήταν επαρκή αλλά δεν τηρούνταν. Ειδικότερα η ομάδα πυροπροστασίας που αποτελείται από άτομα εκπαιδευμένα από την Πυροσβεστική Υπηρεσία (βλ. μελέτη πυροπροστασίας του μηχανολόγου-μηχανικού Ι.

Μ.) ακόμη και εάν είχε συσταθεί και εκπαιδευθεί δεν βρισκόταν στο χώρο των εκκοκκιστηρίων όταν εκδηλώθηκε η πυρκαγιά (ο μάρτυρας της εναγομένης ανέφερε μόνο το όνομα του φύλακα χωρίς να αναφέρει εάν ανήκε στην ομάδα και εάν ήταν εκπαιδευμένος). Εάν τα άτομα αυτά επιτηρούσαν το χώρο, πέραν του ότι θα εντόπιζαν αμέσως τη φωτιά, θα μπορούσαν, έχοντας στοιχειώδεις γνώσεις καταστολής της πυρκαγιάς, να ενεργήσουν άμεσα κα ι να την περιορίσουν.

Αυτό όμως δεν έγινε, αφού τη φωτιά την αντιλήφθηκε πρώτος ο προϊστάμενος του εργοστασίου, του οποίου η οικία είναι απέναντι από αυτό και στη συνέχεια ο φύλακας, χωρίς να μπορέσουν να πράξουν οτιδήποτε, πέραν του να ειδοποιήσουν την Πυροσβεστική Υπηρεσία, η οποία και κατέσβησε τη φωτιά. Περαιτέρω δεν υπήρχε σύστημα αυτόματης ανίχνευσης και κατάσβεσης, ώστε να περιορισθεί η φωτιά, εφόσον το βαμβάκι είναι υλικό εξαιρετικά εύφλεκτο όπως καταθέτουν όλοι οι μάρτυρες και εφόσον, όπως προεκτέθηκε, τα μέτρα πυροπροστασίας δεν τηρούνταν.

Επομένως τα αρμόδια όργανα της εναγομένης, ενεργώντας στα πλαίσια των καθηκόντων τους, από αμέλεια τους, τους επιμέλειας, δεν έλαβαν τα επιβαλλόμενα από την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη αναγκαία μέτρα ώστε να αποτρέψουν ή να περιορίσουν την εκδήλωση και εξάπλωση της πυρκαγιάς• που εκδηλώθηκε στις 29.10.2000.

Ειδικότερα δεν φρόντισαν: α) για την τήρηση των μέτρων πυροπροστασίας και δη του συνεχούς ελέγχου του χώρου του εκκοκκιστηρίου από ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό και της άμεσης αντιμετώπισης από αυτό εκδήλωσης φωτιάς, β) για την τοποθέτηση συστήματος αυτόματης ανίχνευσης και κατάσβεσης σε χώρο επεξεργασίας και τοποθέτησης εξαιρετικά εύφλεκτου υλικού (βάμβακος).

Οι παραλείψεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την ταχύτατη εξάπλωση της πυρκαγιάς και την καταστροφή της άνω ποσότητας βάμβακος της εταιρίας "Εμπορική Σερρών Α. Ε.". Η τελευταία, όπως προεκτέθηκε, είχε συνάψει με τις ενάγουσες την άνω σύμβαση ασφάλισης. Λόγω της επέλευσης της άνω ασφαλιστικής περίπτωσης, οι ενάγουσες κατέβαλαν το ασφάλισμα.

Επομένως υποκατέστησαν τη ζημιωθείσα εταιρία στην αξίωσή της κατά του εναγομένου προς καταβολή σε αυτές της αποζημιώσεως που κατέβαλαν για την προξενηθείσα στην ασφαλισμένη τους ζημία, λόγω της προαναφερόμενης υπαιτιότητας εξ αδικοπραξίας των οργάνων της .Στη συνέχεια, με βάση τα ως άνω δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα, έκρινε ότι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εσφαλμένως δέχθηκε ότι είχε συμφωνηθεί μεταξύ της εναγομένης και της εταιρίας " Εμπορική Σερρών Α.Ε" ρήτρα απαλλαγής της ευθύνης της εναγομένης από κάθε πταίσμα και απέρριψε την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη.

Ακολούθως, αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη, διακράτησε την υπόθεση, δίκασε την αγωγή και δέχθηκε αυτή. Κατ' ακολουθίαν τούτων, το Εφετείο ορθώς δεν προσέφυγε στους γενικούς ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 200 ΑΚ, αφού δεν διαπίστωσε, έστω και έμμεσα, κενό ή αμφιβολία σχετικά με την έννοια της δηλώσεως βουλήσεως των συμβληθέντων.

Εξάλλου, με τις ως άνω παραδοχές του, δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσεως, αφού από το αιτιολογικό της αποφάσεώς του προκύπτουν σαφώς όλα τα περιστατικά, τα οποία είναι αναγκαία για την κρίση του στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων των διατάξεων που εφαρμόσθηκαν, ενώ έχει τις παρατιθέμενες παραπάνω σαφείς πλήρεις και μη αντιφάσκουσες αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικώτερα ως προς την αμέλεια των προστηθέντων από την αναιρεσείουσα οργάνων της και την απόρριψη της προβληθείσης από αυτή ενστάσεως περί συμφωνηθείσης ρήτρας απαλλαγής της από κάθε πταίσμα.

Επομένως, αμφότεροι οι λόγοι της αναιρέσεως, εκ του άρθρου 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν τούτων, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως . Η αναιρεσείουσα πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23-12-2009 αίτηση της Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Νομού Σερρών, περί αναιρέσεως της υπ' αριθμό 2242/2009 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.-

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία καθορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Μαΐου 2011.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16-5-2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ