Supreme Court partially allows appeal against land expropriation compensation, remanding specific valuation issues to lower court.

Απόφαση 834 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 834/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Γ. Γ. του Κ., κατοίκου ... (...), 2) Ι. Α. του Α., κατοίκου ... (...), 3) Ε. Μ. του Π., κατοίκου ... (...), 4) Π. Κ. του Λ., κατοίκου ... (...), 5) Α. Α. του Π., κατοίκου ... (...), 6) Π. Π. του Η., κατοίκου ... (...), 7) Α. Δ. του Χ., κατοίκου ... (...), 8) Ι. Δ. του Π., κατοίκου ... (...), 9) Γ. Μ. του Η., κατοίκου ... (...), 10) Λ. Β. του Χ., κατοίκου ... (...), 11) Ι. Ι. του Γ., κατοίκου ... (...), 12) Π. Π. του Λ., κατοίκου ... (...), 13) Β. Α. του Δ., κατοίκου ... (...), 14) Λ. Κ. του Π., κατοίκου ... (...), 15) Γ. Π. του Π., κατοίκου ... (...), 16) Θ. Λ. του Σ., κατοίκου ... (...), 17) Κ. Σ. του Α., κατοίκου ... (...), 18) Χ. Φ. του Π., κατοίκου ... (...), 19) Χ. Π. του Τ., κατοίκου ... (...) και 20) Ν. Θ. του Σ., κατοίκου ... (...), οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Άτσιο, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι: α) το όνομα πατρός της 1ης των αναιρεσειόντων είναι "Κ.", αντί του εσφαλμένου Α." που αναγράφτηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο και β) οι 3η και 11ος των αναιρεσειόντων Ε. Μ. του Π. και Ι. Ι. του Γ., αντίστοιχα, παραιτούνται από το δικόγραφο της από 5-5-2015 αιτήσεώς τους για αναίρεση της 59/2014 απόφασης του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τους Υπουργούς Οικονομικών και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων (πρώην ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.), που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαριέττα Βλαχοπάνου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-4-2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσειόντων και της Ε. Σ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη (μετά την έκδοση της 107/2007 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Φλώρινας που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας και συνεκδικάστηκε με την από 10-9-2013 (διά των προτάσεων) ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου.

Εκδόθηκε η 59/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 5-5-2015 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 11-3-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου τμήματος του τρίτου λόγου και του πέμπτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 294, 296 και 297 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται, σύμφωνα με το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι η παραίτηση ολική ή μερική από το δικόγραφο του ένδικου μέσου που έχει ασκηθεί, άρα και από το δικόγραφο της αναιρέσεως, μπορεί να γίνει και με προφορική δήλωση, προτού αρχίσει η προφορική συζήτηση της υπόθεσης, που καταχωρίζεται στα πρακτικά (Ολ.ΑΠ 20/1999).

Η κατά τα άνω δήλωση παραιτήσεως από το δικόγραφο της αναιρέσεως - όχι από το δικαίωμα - μπορεί να γίνει και από τον υπογράφοντα αυτό πληρεξούσιο Δικηγόρο (ΑΠ 1317/2003). Στην προκειμένη περίπτωση κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από το Πινάκιο, ο υπογράφων το δικόγραφο της από 5.5.2015 αιτήσεως αναιρέσεως Β. Ά. με δήλωσή του, που καταχωρήθηκε στα πρακτικά της παρούσας δίκης, δήλωσε ότι:

α) διορθώνει το όνομα πατρός της πρώτης αναιρεσείουσας από το εσφαλμένο "Α.", που εκ παραδρομής αναγράφηκε στο αναιρετήριο, στο ορθό "Κ." και β) παραιτούνται από το δικόγραφο της από 5.5.2015 αιτήσεως για αναίρεση της 59/2014 απόφασης του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας οι 3η και 11ος των αναιρεσειόντων Ε. Μ. του Π. και Ι.

Ι. του Γ. αντιστοίχως. Επομένως εφόσον το αναιρεσίβλητο δεν έφερε αντίρρηση πρέπει να διορθωθεί το όνομα πατρός της πρώτης αναιρεσείουσας από το εσφαλμένο "Α." στο ορθό "Κ." και η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως να θεωρηθεί ότι δεν ασκήθηκε και να κηρυχθεί καταργημένη η επ’ αυτής δίκη ως προς τους 3η και 11ο των αναιρεσειόντων.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η απόφαση αυτή δεν αποτελεί απόφαση επί της αναιρέσεως και γι’ αυτό δεν μπορεί να τεθεί στο πλαίσιο της καταργουμένης δίκης και θέμα επιβολής δικαστικών εξόδων σε βάρος των ως άνω παραιτουμένων (3ης και 11ου) αναιρεσειόντων (άρθρο 188 ΚΠολΔ), η εκκαθάριση των οποίων θα γίνει κατά την διαδικασία των άρθρων 679 επ.

ΚΠολΔ (άρθρο 192 ΚΠολΔ).

Κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), σχετικά με τον καθορισμό της τιμής μονάδος απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ορίζονται τα εξής: 1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του Δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. "Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και n πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Από τη διάταξη αυτή σαφώς συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά το χρόνο συζήτησης για οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.

Περαιτέρω στο εδάφιο γ’ της παραπάνω διάταξης παρατίθενται ενδεικτικά τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων και άρα το Εφετείο μπορεί να λάβει υπόψη οποιοδήποτε άλλο κριτήριο, μεταξύ των οποίων και τις υπάρχουσες στον ανωτέρω χρόνο οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να είναι υποχρεωμένο το Δικαστήριο να τις αναλύει διεξοδικά, όταν αυτές είναι πασίγνωστες και οι οποίες λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως χωρίς απόδειξη (άρθρο 336 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε. Τέλος, ο από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και όταν το Δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη, ενώ ο λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, ότι το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δεν θεμελιώνεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο (Ολ.ΑΠ 12/1991, 1041/2014).

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ως προς την οριστική αποζημίωση των επίδικων απαλλοτριωθέντων ακινήτων δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα: "...Η απαλλοτριωθείσα περιοχή που βρίσκεται στα ανατολικά της πόλης της ..., απέχει, κατά το πλησιέστερο σημείο της περίπου 4 χιλιόμετρα από αυτήν και περίπου 200-300 μέτρα από τους οικισμούς ....

Η πρόσβαση στην περιοχή είναι ευχερής, διά της Εγνατίας Οδού. Τα απαλλοτριούμενα, που βρίσκονται εκτός σχεδίου και οικισμού, είναι αγροτεμάχια με αποκλειστική κατά προορισμό χρήση την αγροτική εκμετάλλευση με μονοετείς καλλιέργειες. Παρά τα υποστηριζόμενα από τους αιτούντες, τα επίδικα ακίνητα δεν έχουν οικοπεδική αξία, πράγμα που αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι όλα χρησιμοποιούνται ως αγροί και σε κανένα από αυτά δεν υφίσταται δόμηση.

Δεν υπάρχει, δηλαδή ενδιαφέρον για αγορά των ακινήτων αυτών προς ανέργεση κατοικιών ή εμπορικών καταστημάτων, παρά μόνο, όπως προαναφέρθηκε, για την αγροτική εκμετάλλευσή τους. Γι’ αυτό άλλωστε οι αγοραίες τιμές τους δεν εξαρτώνται από την αρτιότητα ή οικοδομησιμότητα των προς πώληση ακινήτων, παρά μόνο, σε μικρή έκταση, από την τυχόν πρόσοψή τους σε οδό και από το αν είναι ή όχι αρδευόμενα.

Στην περιοχή ισχύει το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας της γης. Σύμφωνα με την προσκομιζόμενη έκθεση της Κτηματικής Υπηρεσίας ..., η αντικειμενική αξία των επίδικων ακινήτων προσδιορίζεται ως εξής: α) στο ποσό των 0,38 ευρώ/τ.μ. για το ακίνητο με αριθμό ... (ξηρικό αγροτεμάχιο με μονοετή καλλιέργεια και πρόσοψη στην περιφερειακή οδό ...), β) στο ποσό των 0,52 ευρώ/τ.μ.

για τα ακίνητα με αριθμό ..., τα οποία είναι αρδευόμενα με μονοετείς καλλιέργειες και γ) στο ποσό των 0,29 ευρώ/τ.μ. για όλα τα υπόλοιπα, που είναι ξηρικοί αγροί με μονοετείς καλλιέργειες. Σύμφωνα με τους αιτούντες, η πραγματική αξία των επίδικων ακινήτων ανέρχεται σε 13-19 ευρώ/τ.μ. αναλόγως εάν είναι άρτια και οικοδομήσιμα και πλησίον της Ε.Ο.

ή όχι. Αντιθέτως, το καθ’ ου η αίτηση Ελληνικό Δημόσιο υποστηρίζει ότι οι ως άνω αντικειμενικές αξίες ταυτίζονται με τις αγοραίες αξίες, γι’ αυτό ζητεί τον καθορισμό τους σ’ αυτό το ύψος. Αντίστοιχες ήταν οι καταθέσεις των μαρτύρων των διαδίκων. Συγκεκριμένα, ο μάρτυρας των αιτούντων Γ. Κ., οικονομολόγος-πιστοποιημένος εκτιμητής ακινήτων, προσδιόρισε την αξία των επίδικων ακινήτων σε 16-19 ευρώ/τ.μ., ενώ η μάρτυς του καθ’ ου Α.

Λ., υπάλληλος της Κτηματικής Υπηρεσίας ..., κατέθεσε ότι η αγοραία αξία των ακινήτων αυτών ανέρχεται σε 500-700 ευρώ/στρέμμα, ήτοι σε 0,50-0,70 ευρώ/τ.μ. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Φλώρινας, με την υπ’ αριθμ. 107/2007 απόφασή του καθόρισε (με κρίσιμο χρόνο την 23-11-2006) την προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης των επιδίκων ως εξής:

α) για το υπ’ αριθμ. ... ακίνητο σε 0,49 ευρώ/τ.μ., β) για τα υπ’ αριθμ. ... ... ακίνητα σε 0,68 ευρώ/τ.μ. και γ) για τα λοιπά ακίνητα σε 0,37 ευρώ/τ.μ. Πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία δεν προσκομίσθηκαν, πλην της υπ’ αριθμ. 25/2011 αποφάσεως του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, με την οποία καθορίσθηκε η οριστική μονάδα αποζημίωσης άλλων ακινήτων της ίδιας απαλλοτρίωσης, που έχουν ως αποκλειστικό προορισμό την αγροτική εκμετάλλευση, με κρίσιμο χρόνο την 6-10-1012, σε 3 ευρώ/τ.μ.

για τους αρδευόμενους αγρούς με πρόσοψη σε επαρχιακή ή εθνική οδό και σε 2 ευρώ/τ.μ. για τους αρδευόμενους αγρούς χωρίς πρόσοψη σε οδό. Περαιτέρω, οι αιτούντες ισχυρίζονται ότι στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης των επιδίκων πρέπει να ληφθεί υπόψη και το δικαίωμα εκμετάλλευσης των αδρανών υλικών, τα οποία δύνανται να εξορυχτούν από αυτά, δεδομένου ότι η απαλλοτρίωση αποβλέπει στην προμήθεια αδρανών υλικών από τα ακίνητα αυτά για την κατασκευή του φράγματος ....

Το αίτημα αυτό πρέπει να απορριφθεί προεχόντως ως αόριστο, διότι το σχετικό δικαίωμα (άρθρο 2 ν. 1428/1984) προϋποθέτει την έκδοση άδειας κατά το άρθρο 9 παρ. 1 του ίδιου νόμου, όπως ισχύει και τέτοιες άδειες δεν επικαλούνται οι αιτούντες. Σε κάθε περίπτωση το αίτημα αυτό πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο κατ’ ουσίαν, διότι, όπως προαναφέρθηκε, αποδείχθηκε ότι ο αποκλειστικός προορισμός των επιδίκων ακινήτων είναι η αγροτική εκμετάλλευσή τους.

Ενόψει των ανωτέρω, λαμβάνοντας υπόψη ότι κατά την τελευταία τετραετία, λόγω της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης, η αξία εν γένει των ακινήτων έχει υποστεί δραματική μείωση ως αποτέλεσμα του εξαιρετικά μειωμένου αγοραστικού ενδιαφέροντος, κρίνεται ότι κατά τον κρίσιμο χρόνο της παρούσας συζήτησης (5-2-2014) η πραγματική αξία των ακινήτων, που απαλλοτριώθηκαν, με τις υπάρχουσες οικονομικές συνθήκες, χωρίς να υπολογισθεί η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμησή τους λόγω της εξαγγελίας της απαλλοτρίωσης και κατά συνέπεια η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία μπορεί να αντικατασταθούν τα απαλλοτριούμενα με άλλα ισάξια, πρέπει να καθοριστεί στα ακόλουθα ποσά:

α) για το υπ’ αριθμ. ... ακίνητο σε 1,70 ευρώ/τ.μ., β) για τα υπ’ αριθμ. ... ... ακίνητα σε 1,80 ευρώ/τ.μ. και γ) για τα λοιπά ακίνητα σε 1,50 ευρώ/τ.μ. Στα απαλλοτριούμενα υπάρχουν τα συστατικά που αναφέρονται στον από Δεκέμβριο 2009 κτηματολογικό πίνακα. Με την ως άνω έκθεση προεκτίμησης της Κτηματικής Υπηρεσίας ... η αξία τους προσδιορίσθηκε ως ακολούθως:

α) μεγάλο δένδρο δρυός 10 ευρώ/τεμάχιο, β) περίφραξη με σιδηροπασσάλους και συρματόπλεγμα 10 ευρώ/τ.μ., γ) περίφραξη με ξύλινους πασσάλους και συρματόπλεγμα σε καλή κατάσταση 2 ευρώ/τ.μ., δ) περίφραξη με ξύλινους πασσάλους σε κακή κατάσταση 1 ευρώ/τ.μ., ε) πομώνες - γεωτρήσεις 28,30 ευρώ/μ. βάθους. Σύμφωνα με το καθ’ ου η αίτηση Ελληνικό Δημόσιο η αξία των επικειμένων, που αναφέρονται στον κτηματολογικό πίνακα, ανέρχεται σε εκείνη, που κατά τα προαναφερόμενα καθορίστηκε με την έκθεση προεκτίμησης.

Αντιθέτως, οι αιτούντες, στα ακίνητα των οποίων υπάρχουν και επικείμενα, υποστηρίζουν ότι η αξία αυτών είναι πολύ μεγαλύτερη. Ως πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο προσκομίζεται μόνο η ως άνω υπ’ αριθμ. 25/2011 απόφαση του παρόντος δικαστηρίου. Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τις επικαλούμενες από τους διαδίκους αξίες των επικειμένων των ακινήτων, που απαλλοτριώθηκαν, σε συνδυασμό με όλα τα αποδεικτικά μέσα, που προαναφέρθηκαν, καθορίζει την οριστική τιμή των επικειμένων με κρίσιμο χρόνο εκείνο της ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου συζήτησης (5-2-2014) ως ακολούθως:

α) μεγάλο δένδρο δρυός 70 ευρώ/τεμάχιο, β) περίφραξη με σίδηροπασσάλους και συρματόπλεγμα (σε καλή, μέτρια και κακή κατάσταση) σε 20, 15 και 8 ευρώ/μέτρο αντιστοίχως, γ) περίφραξη με ξύλινους πασσάλους και συρματόπλεγμα (σε καλή, μέτρια, κακή κατάσταση) σε 12, 8 και 5 ευρώ/μέτρο αντιστοίχως, δ) απλή περίφραξη (σε καλή, μέτρια και κακή κατάσταση) σε 7, 5 και 3 ευρώ/μέτρο αντιστοίχως, ε) γεωτρήσεις - πομώνες σε 100 ευρώ/μέτρο βάθους.

Στα απαλλοτριούμενα δεν αποδείχθηκε ότι υπάρχουν άλλα επικείμενα, πλην των αναφερομένων στον κτηματολογικό πίνακα, γι’ αυτό είναι αβάσιμα και απορριπτέα τα σχετικά αιτήματα της υπό κρίση αίτησης. Περαιτέρω, όπως αποδείχθηκε, τα ακόλουθα ακίνητα απαλλοτριώνονται εν μέρει και απομένουν τα ακόλουθα τμήματά τους: 1) το υπ’ αριθμ. ...

ακίνητο, εμβαδόν 3.851 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 159,90 τ.μ. και απομένει τμήμα εμβαδού 3.691,10 τ.μ., 2) το υπ’ αριθμ. ... ακίνητο, εμβαδού 2.949,03 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 2.413,23 τ.μ. και απομένει τμήμα εμβαδού 535,80 τ.μ., 3) το υπ’ αριθμ. ... ακίνητο, εμβαδού 864,63 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 639,60 τ.μ.

και απομένει τμήμα εμβαδού 225,03 τ.μ., 4) το υπ’ αριθμ. ... ακίνητο, εμβαδού 7.220,57 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 4.305,12 τ.μ. και απομένει τμήμα εμβαδού 2.915,45 τ.μ., 5) το υπ ‘ αριθμ. ... ακίνητο, εμβαδού 1.681,25 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 1.582,42 τ.μ. και απομένει τμήμα εμβαδού 98,83 τ.μ., 6) το υπ’ αριθμ. ...

ακίνητο, εμβαδού 2.798,39 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 407,51 τ.μ. και απομένει τμήμα εμβαδού 2.390,88 τ.μ. Οι αιτούντες, που αξιώνουν κυριότητα στα ανωτέρω ακίνητα, ζητούν ιδιαίτερη αποζημίωση για τα απομένοντα τμήματά τους σε ποσοστό 100%, ισχυριζόμενοι ότι η αξία αυτών μετά την απαλλοτρίωση θα μηδενιστεί.

Καταρχήν, όπως προαναφέρθηκε, τα επίδικα ακίνητα έχουν ως αποκλειστικό προορισμό την αγροτική εκμετάλλευση, γι’ αυτό δεν είναι κρίσιμο στοιχείο για την ενδεχόμενη μείωση της αξίας του τυχόν απομένοντος τμήματος η ενδεχομένως προκαλούμενη μη αρτιότητα και μη οικοδομησιμότητά τους. Περαιτέρω, κρίνεται ότι όσον αφορά στα υπ’ αριθμ. ..., ...

ακίνητα ουδεμία μείωση της αξίας υφίστανται τα απομένοντα τμήματα αυτών, διότι η εκμετάλλευσή τους ως ξηρικών αγρών με μονοετείς καλλιέργειες θα συνεχίσει να γίνεται απρόσκοπτα κατά τον ίδιο τρόπο, ακόμη και με μηχανική καλλιέργεια, όπως και προηγουμένως, γι’ αυτό το σχετικό αίτημα πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.

Όσον αφορά όμως στα υπ’ αριθμ. ... ... ακίνητα, κρίνεται ότι τα απομένοντα τμήματά τους, λόγω του μικρού εμβαδού τους, υφίστανται σημαντική μείωση της αξίας τους για την εκμετάλλευσή τους ως ξηρικών αγρών, που πρέπει να προσδιοριστεί σε ποσοστό 50% και 70% αντιστοίχως.

Συνεπώς, οι υπό κρίση αίτηση και ανταίτηση πρέπει να γίνουν εν μέρει δεκτές ως κατ’ ουσίαν βάσιμες. Τέλος, η δικαστική δαπάνη πρέπει να επιβληθεί σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση Δημοσίου, μειωμένη στο μισό των νόμιμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων, σύμφωνα με το άρθρο 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001 όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 130 παρ. 2 ν. 4070/2012, κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό...".

Με το πρώτο τμήμα του πρώτου από τον αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγου αναίρεσης προσάπτεται η αιτίαση ότι το Εφετείο αναφορικά ως προς τα με Α..., ... ακίνητα, δεν έλαβε υπόψη πράγματα, που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ότι δηλαδή δεν έλαβε υπόψη του τον ουσιώδη ισχυρισμό τους "περί περιαστικών ακινήτων τα οποία βρίσκονται πλησίον της πόλης ...

και μεταξύ των οικισμών ...". Ο λόγος αυτός ως προς το ανωτέρω τμήμα είναι αβάσιμος διότι από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης προκύπτει ότι στην περιγραφή, που προβαίνει το Εφετείο ως προς τα επίδικα απαλλοτριούμενα αναφέρει τα προαναφερόμενα στοιχεία. Ο από τον αριθ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και όταν το Δικαστήριο παρέλειψε να λάβει υπόψη του κατά την διαμόρφωση της αποδεικτικής του κρίσης, αποδεικτικά μέσα, που παραδεκτώς και νομίμως επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, χρήσιμα προς άμεση ή έμμεση απόδειξη είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, πραγματικών γεγονότων με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Με το δεύτερο τμήμα του πρώτου λόγου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του την νομίμως προσκομισθείσα έκθεση της Αγρονόμου - Τοπογράφου Μηχανικού Ι. Σ. με την οποία περιγράφεται αναλυτικά η θέση των ανωτέρω απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους. Ο από τον αριθ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι από την περιλαμβανόμενη στην απόφαση βεβαίωση του Εφετείου, ότι στο αποδεικτικό του πόρισμα κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη του όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι τεχνικές εκθέσεις ουδεμία αμφιβολία καταλείπεται ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε μαζί με τις υπόλοιπες αποδείξεις και το πιο πάνω έγγραφο.

Με τον δεύτερο από τον αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως ως προς τα με Α..., 436, 438 και 443 ακίνητα προσάπτεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τον ισχυρισμό τους ότι τα ανωτέρω ακίνητα αποτελούν οικοπεδοαγρούς τους οποίους μπορούν να εκμεταλλευτούν οικοδομώντας τους. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος διότι από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι ο εν λόγω ισχυρισμός λήφθηκε υπόψη από το Εφετείο και απορρίφθηκε κατ’ ουσία με τις παραδοχές ότι τα επίδικα δεν έχουν οικοπεδική αξία αφού χρησιμοποιούνται ως αγροί και σε κανένα από αυτά δεν υφίσταται δόμηση. Ο ίδιος λόγος δεν θεμελιώνεται ως πλημμέλεια από τους αριθ. 9, 11, 12 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ όπως διατείνονται οι αναιρεσείοντες.

Περαιτέρω από την προσβαλλόμενη απόφαση σε συνδυασμό και με το περιεχόμενο της ένδικης αίτησης των αναιρεσειόντων, που επισκοπείται παραδεκτά από τον Άρειο Πάγο (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι το Εφετείο δεν παρέλειψε να καθορίσει οριστική τιμή μονάδος ανά τ.μ. για τις αναφερόμενες στην αίτηση καλλιέργειες σιταριού, σικάλεως, τριφυλλιού και πατάτας, διότι σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο δεν δέχθηκε την ύπαρξη άλλων επικειμένων εκτός των αναφερομένων στον κτηματολογικό πίνακα και απέρριψε ως αβάσιμο το σχετικό αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος για τις εν λόγω καλλιέργειες.

Επομένως ο από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ τρίτος λόγος κατά το πρώτο τμήμα του είναι αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος δεν θεμελιώνεται ως πλημμέλεια από τους αριθ. 1, 12 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. όπως επίσης διατείνονται οι αναιρεσείοντες. Περαιτέρω με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως προσάπτεται η αιτίαση ότι όσον αφορά όλα τα περιλαμβανόμενα στην αίτηση ακίνητα με Α..., ..., η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης αυτών, δεν συνυπολόγισε και τα υφιστάμενα εντός του υπεδάφους των ακινήτων αυτών αδρανή υλικά.

Το Εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό αυτό και τον απέρριψε ως αόριστο, άλλως ως ουσιαστικά αβάσιμο με την αιτιολογία ότι οι αιτούντες δεν επικαλούνται άδειες εκμετάλλευσης των αδρανών υλικών (άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 1428/1984). Επομένως ο από τον αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος είναι αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος δεν θεμελιώνεται ως πλημμέλεια από τους αριθ. 9, 12 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ θεμελιώνεται, όμως, ως πλημμέλεια από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι το Εφετείο με την ανωτέρω παραδοχή παραβίασε την διάταξη του άρθρου 13 του ν. 2882/2001, δεδομένου ότι για την εκτίμηση της αξίας των ανωτέρω απαλλοτριωθέντων ακινήτων αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα η διάταξη αυτή απαιτεί, αφού η άδεια εκμεταλλεύσεως αδρανών υλικών δεν αποτελεί προϋπόθεση για τον συνυπολογισμό των αδρανών υλικών στον προσδιορισμό της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Επομένως ο λόγος αυτός κατά τούτο είναι βάσιμος (ΑΠ 1041/2014). Με τον κατ’ ορθότερο χαρακτηρισμό από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πέμπτο λόγο της αναιρέσεως προσάπτεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν επιδίκασε ως παρακολούθημα της αποζημίωσης που βαρύνει το αναιρεσίβλητο και τον αναλογούντα Φ.Π.Α. των πληρεξουσίων δικηγόρων τους, τον οποίο καλούνται οι ίδιοι να τους καταβάλουν.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος και πρέπει ν’ απορριφθεί διότι από την παραδεκτή, κατ’ άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της αιτήσεως των αναιρεσειόντων προκύπτει ότι δεν ζητήθηκε να υποχρεωθεί το αναιρεσίβλητο και υπόχρεο προς καταβολή αποζημίωσης Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει ως δικαστική δαπάνη και τον Φ.Π.Α.

επί της αμοιβής των δικηγόρων των αναιρεσειόντων.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει η προσβαλλόμενη απόφαση ν’ αναιρεθεί εν μέρει μόνον κατά το κεφάλαιο του καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης όλων των αναφερομένων στην αίτηση ακινήτων και συγκεκριμένα των με Α..., ... απαλλοτριωθέντων ακινήτων να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση κατά το αναιρούμενο τμήμα για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο στην δικαστική δαπάνη των παρόντων αναιρεσειόντων, πλην αυτών που παραιτήθηκαν 3ης και 11ου (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), που κατέθεσαν και προτάσεις. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στους καταθέσαντες αναιρεσείοντες (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Διορθώνει το όνομα πατρός της 1ης αναιρεσείουσας από το εσφαλμένο "Α." στο ορθό "Κ.".

Κηρύσσει καταργημένη τη δίκη επί της από 5.5.2015 αιτήσεως για αναίρεση της 59/2014 αποφάσεως του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας ως προς τους 3η και 11ο των αναιρεσειόντων Ε. Μ. του Π. και Ι. Ι. του Γ., αντιστοίχως.

Αναιρεί εν μέρει την 59/2014 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην δικαστική δαπάνη των παρόντων αναιρεσειόντων, πλην των 3ης και 11ου που παραιτήθηκαν από το δικόγραφο της αναίρεσης, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300,00) ευρώ. Και Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στους καταθέσαντες αναιρεσείοντες.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Απριλίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Μαΐου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ