Supreme Court allows appeal against will invalidity due to third-party presence, remanding for further trial.

Απόφαση 833 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 833/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Ρουμπή, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ασπασία Μαγιάκου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Δεκεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Σ. Π. του Π., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάμπρο Μακρυγιάννη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Έ. - Χ. Π. συζ. Β. Μ. και 2) Β. Μ. του Μ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ευαγγελία Ντούγια.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23/4/2004 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Σπάρτης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 133/2005 μη οριστική, 60/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 45/2011 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20/7/2011 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ασπασία Μαγιάκου ανέγνωσε την από 28/12/2012 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση Αρεοπαγίτη Νικολάου Μπιχάκη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας δήλωσε ότι παραιτείται του 2ου λόγου αναίρεσης και ζήτησε την παραδοχή του 1ου, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του αρθρ. 1730 § 3 του Α.Κ., απαγορεύεται η κατά την σύνταξη της διαθήκης (δημοσίας) παρουσία παντός άλλου πλην του διαθέτη και των συμπραττόντων προσώπων. Κατά την ορθήν έννοια της ως άνω διατάξεως, συναγόμενη εκ του σκοπού της νομοθετικής θεσπίσεως της, απαγορεύεται η κατά τον χρόνον συντάξεως της δημοσίας διαθήκης παρουσία, εκτός των κατά τα αρθρ. 1725-1729 Α.Κ.

συμπραττόντων προσώπων, και άλλου προσώπου, οσάκις η παρουσία αυτού, εν όψει των εκάστοτε συντρεχουσών περιστάσεων, δύναται να ασκήσει αποφασιστικό επηρεασμό στην ψυχικήν κατάσταση και τα συναισθήματα του διαθέτη, κατά τρόπον ώστε η δήλωση της τελευταίας βουλήσεως του, να μην εκφράζει την ελεύθερη και αβίαστη θέληση του περί της τύχης της κληρονομιάς του, ελλιπούσης εκ τούτου της, ως προϋποθέσεως του κύρους της διαθήκης τεθειμένης υπό της ερμηνευομένης ως άνω διατάξεως εγγυήσεως του ανόθευτου της βουλήσεως του διαθέτη εξ επιρροών τρίτου παρισταμένου κατά την σύνταξη της διαθήκης προσώπου.

Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας ή την άρνηση της.

Περαιτέρω κατά την έννοια του αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή ή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση, όχι όμως και όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, εφόσον τούτο εκτίθεται σαφώς.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο δέχθηκε τα εξής: "Ο Π. Π., κάτοικος όσο ζούσε ..., ήταν πατέρας της ενάγουσας. Απεβίωσε στις 5.4.2004 στο Γενικό Νοσοκομείο Σπάρτης. Στις 13.3.2004, μέσα στο δωμάτιο του νοσοκομείου που νοσηλευόταν, συνέταξε τη με αριθμό .../2004 δημόσια διαθήκη του ενώπιον της συμβολαιογράφου Σπάρτης Σταυρούλας Παρασκευοπούλου, η οποία δημοσιεύτηκε με τα με αριθμό 80/2004 πρακτικά συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης.

Με τη διαθήκη αυτή εγκατέστησε κληρονόμους του τους εναγομένους, στους οποίους κατέλιπε τρία αγροτικά ακίνητα (ένα πορτοκαλεοπερίβολο και δύο αγρούς), με την επισήμανση ότι την περιουσία αυτή "την αφήνω ... με όλη μου την καρδιά γιατί τους θεωρώ παιδιά μου, αφού αυτοί με φροντίζουν και με νοιάζονται, πολλά χρόνια τώρα.

Επιθυμώ όλοι να σεβαστούν αυτή τη διαθήκη μου". Η ενάγουσα, έχοντας άμεσο έννομο συμφέρον προς ακύρωση της διαθήκης αυτής, αφού είναι η μόνη εξ αδιαθέτου κληρονόμος του, ισχυρίζεται ότι η διαθήκη συντάχθηκε με την παρουσία τρίτων προσώπων (πλην του συμβολαιογράφου, του διαθέτη και των μαρτύρων). Από τα πιο πάνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι κατά τη σύνταξη της ενλόγω διαθήκης ο διαθέτης δήλωσε προφορικά την τελευταία του βούληση, το περιεχόμενο της οποίας αναφέρεται παραπάνω, ενώπιον της συμβολαιογράφου Σπάρτης Σταυρούλας Παρασκευοπούλου, ήταν δε παρόντες τρεις μάρτυρες και συγκεκριμένα οι Κ.

Ρ. του Ν., που γεννήθηκε στις 5.6.1957, Α. Σ. του Ν., που γεννήθηκε στις 2.4.1969, και Α. Κ. του Κ., που γεννήθηκε στις 28.12.1962. Κατά το χρόνο που ο διαθέτης διατύπωνε την τελευταία του βούληση, στο δωμάτιο του ως άνω νοσοκομείου παρευρίσκονταν και οι λοιποί ασθενείς που νοσηλεύονταν σ' αυτό, των οποίων ωστόσο η παρουσία ήταν εντελώς τυπική, αφού ούτε επηρέασε ούτε και μπορούσε να επηρεάσει την ψυχική κατάσταση και τα αισθήματα του διαθέτη, προς τον οποίο ήταν τελείως άγνωστοι, ενώ δεν προέκυψε από οποιοδήποτε αποδεικτικό στοιχείο ότι αυτοί είχαν οποιαδήποτε συμμετοχή στα όσα διαδραματίζονταν στο ίδιο δωμάτιο σχετικά με τη σύνταξη της διαθήκης.

Άλλωστε ούτε η ενάγουσα επικαλείται επηρεασμό του διαθέτη από τους παρευρισκομένους στο δωμάτιο λοιπούς ασθενείς. Επομένως, η παρουσία τρίτων δεν μπορούσε να ασκήσει αποφασιστικό επηρεασμό της βούλησης του διαθέτη, ώστε η δήλωση της τελευταίας βούλησης του να μην εκφράζει την ελεύθερη και αβίαστη θέληση αυτού περί της τύχης της κληρονομιάς του.

Συνακόλουθα η παρουσία τους στο χώρο σύνταξης της διαθήκης δεν προκάλεσε την κατ' άρθρο 1730 παρ. 3 Α.Κ. ακυρότητα, όπως αβάσιμα επικαλείται η ενάγουσα, για την επέλευση της οποίας (ακυρότητας) απαιτείται επιπλέον ο παρευρισκόμενος τρίτος να μπορεί -καθ' οιονδήποτε τρόπο- να επηρεάσει τη βούληση του διαθέτη, το οποίο ακριβώς θέλησε να προστατεύσει ο νομοθέτης".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκρινε ότι η ένδικη αγωγή της αναιρεσείουσας, με την οποία ζητούσε να αναγνωρισθεί η ακυρότητα της ως άνω δημόσιας διαθήκης του πατέρα της, κυρίως, εξαιτίας της παρουσίας τρίτων προσώπων, είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη και αφού απέρριψε κατ' ουσία την έφεση της αναιρεσείουσας, επικύρωσε την πρωτόδικη, απόφαση που είχε εκφέρει όμοια κρίση.

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1730 παρ.3 ΑΚ, διέλαβε δε στην προσβαλλόμενη απόφαση ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, που καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της πιο πάνω διάταξης, αφού δέχθηκε ότι η παρουσία τρίτων προσώπων (πλην της συμβολαιογράφου του διαθέτη και των μαρτύρων) κατά τη σύνταξη της επίμαχης δημόσιας διαθήκης δεν προκάλεσε την ακυρότητα αυτής, και, συγκεκριμένα, ότι στο δωμάτιο του νοσοκομείου όπου νοσηλευόταν ο διαθέτης παρευρίσκονταν, κατά το χρόνο δήλωσης της τελευταίας βούλησης του, και άλλοι ασθενείς, "η παρουσία των οποίων, όμως, ήταν εντελώς τυπική και δεν μπορούσε να επηρεάσει την ψυχική κατάσταση και τα αισθήματα του διαθέτη, διότι του ήταν εντελώς άγνωστοι", χωρίς όμως να αιτιολογεί επαρκώς ποιοι ήταν οι ασθενείς αυτοί (τρίτοι) και ποια ήταν η κατάσταση της υγείας τους (πνευματική και σωματική), ώστε να κριθεί αν αυτοί μπορούσαν να επηρεάσουν αποφασιστικά την ψυχική κατάσταση και τα συναισθήματα του διαθέτη στο να εκφράσει ελεύθερα και αβίαστα την θέληση του ως προς την τύχη της κληρονομιάς του.

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι πλημμέλειες από τους αρ.1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, να αναιρεθεί η εν λόγω απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 45/2011 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 18 Μαρτίου 2014.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 10 Απριλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ