Supreme Court quashes lower court decision due to illegal judge composition violating public order rules.

Απόφαση 830 / 2022 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 830/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Λουκά Μόρφη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δήμητρα Ζώη, Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη και Δημητρία Στρούζα-Ξένου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 11 Ιανουαρίου 2022, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) … και 200) ..., απάντων κατοίκων ..., εκ των οποίων οι με α/α: 21ος,58ος,84ος,113ος και 119ος δεν παραστάθηκαν και όλοι οι λοιποί παραστάθηκαν δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Δημητρίου Ρήγα, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.) με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση 'Υδρευσης Αποχέτευσης Πατρών" ως οιονεί καθολικού διαδόχου του Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πάτρας", όπως νόμιμα εκπροσωπείται που παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Μαρίας Παπαγεωργίου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-12-2006 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν η 507/2013 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως και της 3371/2014 αίτησης επαναφοράς πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση της ήδη αναιρεσίβλητης, εκδόθηκε η 120/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών που έκανε δεκτή την παραπάνω αίτηση επαναφοράς πραγμάτων και απέρριψε την αγωγή. Την αναίρεση της τελευταίας, ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 25-06-2016 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 1198/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου που παρέπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο.

Εκδόθηκε η 619/2019 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-6-2020 αίτησή τους καθώς και την απόρριψη του δικογράφου 3.371/22-12-2014 αίτησης επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, του ήδη αναιρεσίβλητου.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Δήμητρα Ζώη. Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1 και 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανισθεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ή εμφανισθεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολιπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται, ως να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολιπόμενος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος διάδικος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση, παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί, ενώ σε αποφατική περίπτωση, αν δηλαδή δεν προκύπτει έγκυρη επίσπευση της συζήτησής της ή δεν μπορεί να διαπιστωθεί ποιος διάδικος επέσπευσε τη συζήτηση αυτής κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση (ΟλΑΠ 8/2018, ΑΠ 221/2019, 720/2017, 592/2017, 24/2016).

Κατά την παρ. 3 εδ. β' του ίδιου άρθρου (που προστέθηκε σ' αυτό με το άρθρο 62 του Ν. 4139/20.3.2013), αν στη δίκη μετείχαν περισσότεροι με απλή ομοδικία και κάποιος από αυτούς είτε δεν κλητεύθηκε, είτε δεν εκπροσωπείται από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς.

Τις κλητεύσεις επικαλούνται και αποδεικνύουν οι παριστάμενοι διάδικοι (ΑΠ 557/2019, 924/2017, 24/2016). Στην προκειμένη περίπτωση υπόκειται προς κρίση η από 1-6-2020 αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ' αριθμ. 619/2019 αποφάσεως του δικάσαντος ως εφετείο Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που άσκησαν διακόσιοι (200) αναιρεσείοντες (επί συνόλου 220 αρχικά εναγόντων) κατά του αναιρεσιβλήτου Ν.Π.Ι.Δ., με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πάτρας".

Όπως προκύπτει από τα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου, κατά την εκφώνηση και συζήτηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως από τη σειρά από το οικείο πινάκιο κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο της 11-1-2022, δεν εμφανίστηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο ή με δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ, οι 21ος, 58ος, 84ος, 113ος και 119ος αναιρεσείοντες.

Ωστόσο, από τα στοιχεία της δικογραφίας δε μπορεί να διακριβωθεί ποιος από τους εν λόγω διαδίκους επέσπευσε τη συζήτηση, δηλαδή οι απολιπόμενοι αναιρεσείοντες ή το παρασταθέν αναιρεσίβλητο, αφού το τελευταίο δεν προσκομίζει είτε αντίγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως με την πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση με τη σχετική επισημείωση του δικαστικού επιμελητή στο αντίγραφο αυτής που τυχόν του επιδόθηκε από τους απολιπόμενους αναιρεσείοντες, είτε σχετική έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή της αιτήσεως αναιρέσεως προς τους απολιπόμενους που τυχόν επιδόθηκε από αυτό.

Επομένως, πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση ως προς τους απολιπόμενους ως άνω αναιρεσείοντες, ενώ ως προς τους λοιπούς παριστάμενους προσηκόντως, οι οποίοι συνδέονται με τους ανωτέρω με σχέση απλής ομοδικίας, πρέπει να χωρισθεί η υπόθεση και να χωρήσει ο Άρειος Πάγος στη συζήτηση της υποθέσεως.

Με την ένδικη ως άνω από 1-6-2020 αίτηση διώκεται η αναίρεση της υπ' αριθμ. 619/2019 αποφάσεως του δικάσαντος ως εφετείο Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, η οποία εκδόθηκε μετά την αναίρεση, με την υπ' αριθμ. 1198/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, της υπ' αριθμ. 120/2016 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Με την προσβαλλόμενη απόφαση, το ως άνω δευτεροβάθμιο δικαστήριο, συνεκδικάζοντας την από 22-12-2014 αίτηση επαναφοράς των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση του εναγομένου-εκκαλούντος και ήδη αναιρεσιβλήτου Ν.Π.Ι.Δ.

με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης Αποχέτευσης Πατρών (Δ.Ε.Υ.Α.Π.) και την από 6-8-2014 έφεση του ιδίου κατά της υπ' αριθμ. 507/2013 αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Πατρών, δέχθηκε την ως άνω αίτηση, θεωρώντας την έφεση ως εμπροθέσμως ασκηθείσα και στη συνέχεια και την έφεση ως βάσιμη κατ' ουσίαν και αφού εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση και κράτησε και δίκασε την υπόθεση κατ' ουσίαν, απέρριψε την από 2-12-2006 αγωγή των αναιρεσειόντων, με την οποία ζητούσαν να υποχρεωθεί το εναγόμενο Ν.Π.Ι.Δ να καταβάλει σε καθένα από αυτούς το ποσό των 176 ευρώ, που προβλέπεται από το ν. 3016/2002.

Η ένδικη αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ.3, 566 παρ.1 ΚΠολΔ) και ως εκ τούτου είναι παραδεκτή (άρθ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθ. 577 παρ.3 ΚΠολΔ). Κατά το άρθρο 560 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση και αν το δικαστήριο δε συγκροτήθηκε όπως ορίζει ο νόμος.

Μη νόμιμη συγκρότηση του δικαστηρίου υπάρχει αν δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, του Οργανισμού των Δικαστηρίων ή ειδικών νόμων που αφορούν τη σύνθεσή του δηλαδή την κατά νόμο σύστασή του για την ασκούμενη από αυτό δικαιοδοτική αρμοδιότητα και την αναπλήρωση των κωλυομένων μελών του.

Ο αναιρετικός λόγος συνδεόμενος με την επιταγή του άρθρου 8 εδ. α' του Συντάγματος, που επαναλήφθηκε στο άρθρο 109 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. σύμφωνα με την οποία, "κανένας δε στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος" ιδρύεται μόνον όταν η σχετική πλημμέλεια βαρύνει τη σύνθεση του δικαστηρίου, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Ο καθορισμός της σύνθεσης του δικαστηρίου, με την έννοια του προσδιορισμού του συγκεκριμένου δικαστή ή των συγκεκριμένων δικαστών που θα εκδικάσουν τις υποθέσεις γίνεται από τον πρόεδρο του δικαστηρίου σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 5 και 15 του Ν. 1756/1988. Περαιτέρω κατά τις διατάξεις του άρθρου 17Α Κ.Πολ.Δ., όπως είχε αντικατασταθεί με το άρθρο 3 παρ. 3 του Ν. 3994/2011 και ίσχυε πριν την από 1-1-2022 αντικατάστασή του από τα άρθρα 1 και 120 ν. 4842/2021, ΦΕΚ Α 246, και εφαρμόζεται εν προκειμένω, "στην αρμοδιότητα των μονομελών πρωτοδικείων υπάγονται και οι εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων της περιφέρειάς τους.

Στην περίπτωση αυτή τα μονομελή πρωτοδικεία συγκροτούνται από πρόεδρο πρωτοδικών ή πρωτοδίκη με πενταετή τουλάχιστον υπηρεσία, στην οποία συνυπολογίζεται και η υπηρεσία αυτού, ως παρέδρου Πρωτοδικείου και σε περίπτωση που δεν υπηρετούν πρωτοδίκες με την πιο πάνω υπηρεσία, ή αυτοί που υπηρετούν δεν επαρκούν από τον αρχαιότερο κατά διορισμό πρωτοδίκη" (ΑΠ 422/2020, 502/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθ. 2 του άρθρου 560 Κ.Πολ.Δ. δηλαδή της μη νόμιμης σύνθεσης του δικαστηρίου της ουσίας, συνιστάμενη στο ότι το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε, ως Εφετείο, συγκροτήθηκε από την Πρωτοδίκη Δήμητρα Κόλλια, κατά παράβαση της διάταξης του άρθρου 17Α Κ.Πολ.Δ., που ρυθμίζει τη σύνθεση του μονομελούς πρωτοδικείου, όταν δικάζει έφεση κατά αποφάσεως του ειρηνοδικείου, αφού η τελευταία κατά το χρόνο που δίκασε την έφεση δεν είχε συμπληρώσει πενταετή υπηρεσία, ενώ κατά τον ίδιο χρόνο, συζητήσεως αυτής (εφέσεως), υπηρετούσαν στο ίδιο δικαστήριο πρωτοδίκες, αρχαιότεροι αυτής, που δίκασαν την ίδια ημέρα άλλες υποθέσεις.

Από την παραδεκτή κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, για την έρευνα της βασιμότητας του παραπάνω αναιρετικού λόγου, προκύπτει ότι πράγματι η προαναφερόμενη πρωτοδίκης, που απετέλεσε τη σύνθεση του Μονομελούς Πρωτοδικείου, στις 6-12-2018, κατά την οποία συζητήθηκε η έφεση του αναιρεσιβλήτου, δεν είχε συμπληρώσει τον απαιτούμενο κατά νόμο χρόνο πενταετούς υπηρεσίας, ενόψει του ότι είχε διορισθεί ως πάρεδρος πρωτοδικείου στις 4-8-2017 και ακολούθως είχε προαχθεί στο βαθμό του πρωτοδίκη στις 10-7-2018.

Περαιτέρω, κατά τον ίδιο χρόνο υπηρετούσε στο Πρωτοδικείο Πατρών ο πρωτοδίκης Μιχαήλ Τσέφας (ημερομηνία διορισμού ως παρέδρου 1-8-2006 και ημερομηνία προαγωγής στο βαθμό του πρωτοδίκη 20-7-2007), ο οποίος ήταν αρχαιότερος κατά διορισμό από την πρωτοδίκη Δήμητρα Κόλλια, έχοντας συμπληρώσει υπηρεσία μεγαλύτερη των πέντε ετών και κατά την παραπάνω ημερομηνία συζητήσεως της ένδικης εφέσεως, δίκασε άλλες υποθέσεις (βλεπ.

την υπ'αριθμ. 3037/10-12-2019 βεβαίωση του Γραμματέα του Πρωτοδικείου Πατρών Γεράσιμου Σκιαδά).

Συνεπώς, σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στη νομική σκέψη που προηγήθηκε, δεν ήταν νόμιμη η συγκρότηση του δικαστηρίου της ουσίας, αφού έγινε κατά παράβαση της διατάξεως του άρθρου 17Α Κ.Πολ.Δ. και ο πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, ο οποίος παραδεκτώς προτείνεται για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, ενόψει του ότι ο ισχυρισμός στον οποίο στηρίζεται, της κακής σύνθεσης του δικαστηρίου, αφορά τη δημόσια τάξη (άρθρο 562 παρ. 2γ' Κ.Πολ.Δ.) είναι βάσιμος, παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών λόγων αυτής.

Κατ' ακολουθίαν τούτων πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη υπ'αριθμ. 619/2019 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών και εφόσον η υπόθεση είχε παραπεμφθεί στο ως άνω Δικαστήριο με την υπ'αριθμ. 1198/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, μετά την αναίρεση της προηγούμενης υπ' αριθμ. 120/2016 αποφάσεως του ως άνω δευτεροβαθμίου δικαστηρίου για την ίδια υπόθεση, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση στο Τμήμα τούτο σε νέα συζήτηση, η οποία θα λάβει χώρα ύστερα από κλήση με φροντίδα του επιμελέστερου των διαδίκων, κατ' εφαρμογή των δύο τελευταίων εδαφίων της παρ. 3 του άρθρου 580 του ΚΠολΔ, όπως η παρ. 3 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του Ν. 4335/2015 και εφαρμόζεται εν προκειμένω, ως εκ του χρόνου άσκησης της ένδικης αιτήσεως, τα οποία ορίζουν ότι αν η (μετ' αναίρεση) απόφαση του δικαστηρίου της παραπομπής αναιρεθεί εκ νέου, δεν γίνεται νέα παραπομπή, αλλά ο Άρειος Πάγος δικάζει την ουσία της υπόθεσης και ότι στην περίπτωση αυτή η υπόθεση εισάγεται με κλήση στο ίδιο τμήμα (ΑΠ 503/2017, 481/2016).

Τέλος πρέπει να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο, λόγω της ήττας του, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων που παρέστησαν και κατέθεσαν προτάσεις (άρθ. 176, 183, 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Διατάσσει το χωρισμό της υπόθεσης, όσον αφορά τους 21ο, 58ο, 84ο, 113ο και 119ο των αναιρεσειόντων.

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση ως προς αυτούς.

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 619/2019 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών ως προς τους λοιπούς αναιρεσείοντες.

Κρατεί την υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση σε νέα συζήτηση που θα ορισθεί στο παρόν αναιρετικό Τμήμα, ύστερα από επίσπευση του επιμελέστερου των διαδίκων. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των παρισταμένων αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των 1.800 ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα την 1η Μαρτίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 16 Μαΐου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ