Supreme Court dismisses appeal on inheritance and property ownership transfer issues under Greek Civil Code.

Απόφαση 816 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 816/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 19 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Αναγνωστόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ... και 2. Ψ2, κατοίκου ... . Ο πρώτος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο και ο δεύτερος (Ελευθέριος Λάτσης) παραστάθηκε με τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο του.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-1-2001 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 73/2002 μη οριστική, 374/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 787/2005 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 24-1-2006 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 11-11-2008 έκθεσή του με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου ζήτησε της απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 Α.Κ., η κληρονομική διαδοχή είτε χωρεί από το νόμο (εξ αδιαθέτου ή νόμιμης μοίρας) είτε από διαθήκη, αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσης κυριότητας των κληρονομιαίων ακινήτων, η κυριότητα των οποίων, όπως και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωμα επ' αυτών, μεταβαίνει αναδρομικώς στον κληρονόμο από το θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχθεί με δημόσιο έγγραφο την κληρονομία και μεταγράφει την περί αποδοχής δήλωσή του.

Εξάλλου κατά το άρθρο 1033 ΑΚ, για τη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου απαιτείται συμφωνία μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ' αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία. Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και υποβάλλεται σε μεταγραφή. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι μεταξύ των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την απόκτηση της κυριότητας ακινήτου με σύμβαση είναι ότι ο μεταβιβάσας ήταν κύριος του ακινήτου που μεταβιβάσθηκε.

Περαιτέρω κατά μεν το άρθρο 1045 ΑΚ, για την απόκτηση της κυριότητας πράγματος, κινητού ή ακινήτου, με έκτακτη χρησικτησία απαιτείται νομή, δηλαδή φυσική εξουσίαση του πράγματος με διάνοια κυρίου, συνεχώς και αδιαλείπτως επί εικοσαετία, κατά δε το άρθρο 1051 του ίδιου κώδικα, εκείνος που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή ειδική διαδοχή μπορεί να συνυπολογίσει το δικό του χρόνο χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας του δικαιοπαρόχου του.

Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό και προς εκείνες των άρθρων 249, 271, 974, 976 και 983 ΑΚ, σαφώς προκύπτει, ότι με το θάνατο του κληρονομουμένου η νομή ακινήτου που είχε αυτός μεταβιβάζεται στον κληρονόμο και χωρίς την αποδοχή της κληρονομίας και μεταγραφή της σχετικής δήλωσης ή του κληρονομητηρίου. Ο καθολικός και ο ειδικός διάδοχος δικαιούται να συνυπολογίσει και το χρόνο νομής του προκτήτορά του στο δικό του χρόνο νομής, εφόσον τόσο αυτός όσο και οι διάδοχοι έχουν νομή χρησικτησίας και δεν χώρησε διακοπή στη διαδοχή της νομής ανάμεσά τους.

Στην έκτακτη χρησικτησία για το συνυπολογισμό της νομής των προκτητόρων, αρκεί ειδική διαδοχή στη νομή, η οποία επέρχεται ακόμη και αν πρόκειται για ακίνητο με άτυπη και αφηρημένη ή αναιτιώδη σύμβαση. Εξ άλλου κατά την πρώτη παράγραφο του άρθρου 560 του Κ.Πολ.Δ. (όμοια με εκείνη του άρθρου 559 παρ. 1 ΚΠολΔ) αναίρεση επιτρέπεται είτε για παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή κανόνα που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση των δικαιωμάτων και την γένεση των υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις, είτε για εφαρμογή κανόνα δικαίου που δεν ισχύει για οποιοδήποτε λόγο.

Εν προκειμένω όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείου Πατρών δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "... Ο πρώτος από τους ενάγοντες, Ψ1, είναι αποκλειστικός κύριος, νομέας και κάτοχος, κατ' οριζόντια ιδιοκτησία του υπογείου και ισογείου, εμβαδού 85,60 τ.μ.

μιας πλινθόκτιστης ανωγείου οικίας και συγκύριος κατά το 1/2 αδιαιρέτως του υπ' αυτήν και περί αυτή οικοπέδου, εκτάσεως 161,39 τ.μ. που βρίσκεται μέσα στο εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο της τέως Κοινότητας και ήδη Δήμου ... και συνορεύει ανατολικά με ιδιοκτησία εναγομένου, δυτικά με ιδιοκτησία ..., βόρεια με ιδιοκτησία δευτέρου ενάγοντος και νότια με Π.Ε.Ο. ...- ... .

Την κυριότητα αυτών απέκτησε ως εκ διαθήκης κληρονόμος του παππού του, ΑΑ, που πέθανε το έτος 1976 και κατέλιπε την από 13-7-1976 δημόσια διαθήκη, που συντάχθηκε με την υπ' αριθμ. ... πράξη του Συμβ/φου Πατρών Γ. Λόντου και δημοσιεύθηκε με τα υπ' αριθμ. 19/1978 πρακτικά του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την κληρονομία αυτή ο πρώτος ενάγων αποδέχθηκε με την υπ' αριθμ. ...

πράξη του Συμβ/φου Πατρών Αθανασίου Σαλαμαλίκη, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Πατρών στον τόμο ... και αριθμό ..., σε συνδυασμό με την υπ' αριθμ. ... πράξη του ιδίου Συμβ/φου, που μεταγράφηκε και αυτή νόμιμα στα ίδια ως άνω βιβλία μεταγραφών στον τόμο ... και αριθμό ... . Ο δεύτερος από τους ενάγοντες, Ψ2, είναι αποκλειστικός κύριος, νομέας και κάτοχος, κατ' οριζόντια ιδιοκτησία, του ανωγείου ορόφου, εμβαδού 91,20 τ.μ.

καθώς επίσης και του ύπερθεν τούτου χώρου (αέρα) απεριορίστως, της άνω πλινθόκτιστης ανωγείου οικίας και συγκύριος κατά το 1/2 αδιαιρέτως του υπ' αυτήν και περί αυτήν οικοπέδου, εκτάσεως 161,39 τ.μ. που αμέσως ανωτέρω περιγράφηκε. Επίσης, ο δεύτερος ενάγων είναι αποκλειστικός κύριος μιας ισόγειας κατεδαφιστέας αποθήκης, εμβαδού 60,55 τ.μ.

η οποία έχει διαμορφωθεί σε οικία, κτισμένη επί οικοπέδου που βρίσκεται στην ίδια περιοχή, ομόρου προς βορρά και συνεχόμενου με αυτό του άνω περιγραφέντος πρώτου ακινήτου, συνολικής εκτάσεως 168,54 τ.μ. και το οποίο συνορεύει ανατολικά με ιδιοκτησία εναγομένου, δυτικά με πρώην ιδιοκτησία ... και εν μέρει ..., βόρεια με κοινόχρηστο χώρο (πρώην λαγκάδι) και νότια με το πρώτο ακίνητο που περιγράφηκε ανωτέρω.

Την κυριότητα αυτών ο δεύτερος ενάγων απέκτησε ως εξής: α) το 1/2 αδιαιρέτως των άνω οριζοντίων ιδιοκτησιών και το 1/4 αδιαιρέτως του πρώτου οικοπέδου, καθώς και το 1/2 αδιαιρέτως του δευτέρου οικοπέδου με την αποθήκη, ως εκ διαθήκης κληρονόμος και αυτός του παππού του, ΑΑ, που πέθανε το έτος 1976, δυνάμει της προαναφερθείσας διαθήκης.

Την κληρονομία αυτή ο δεύτερος ενάγων αποδέχθηκε με την υπ' αριθμ. ... πράξη της Συμβ/φου Πατρών Αθηνάς Ραβαζούλα, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Πατρών στον τόμο ... και αριθμό ... και β) το 1/2 αδιαιρέτως των άνω οριζοντίων ιδιοκτησιών και το 1/4 αδιαιρέτως του πρώτου οικοπέδου, καθώς και το 1/2 αδιαιρέτως του δευτέρου οικοπέδου με την αποθήκη, λόγω δωρεάς του αδελφού του ΒΒ, δυνάμει του υπ' αριθμ. ...

συμβολαίου της Συμβ/φου Πατρών Αθηνάς Ραβαζούλα, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Πατρών στον τόμο ... και αριθμό ... . Ο δικαιοπάροχός του - δωρητής, είχε αποκτήσει τα ιδανικά μερίδια των παραπάνω ακινήτων, με τον ίδιο τρόπο που τα είχε αποκτήσει και ο δεύτερος ενάγων, ήτοι ως εκ διαθήκης κληρονόμος του παππού τους, ΑΑ, την οποία κληρονομία είχε και αυτός αποδεχθεί με την προαναφερθείσα υπ' αριθμ. ...

πράξη νόμιμα μεταγεγραμμένη. Ο εναγόμενος είναι κύριος, νομέας και κάτοχος, ομόρου προς ανατολάς, των παραπάνω ακινήτων των εναγόντων, οικοπέδου, εμβαδού 275,11 τ.μ., το οποίο συνορεύει ανατολικά με οικία ..., δυτικά με προπεριγραφέντα ακίνητα εναγόντων, βόρεια με λαγκάδι και νότια με Π.Ε.Ο. ... - ... . Το παραπάνω ακίνητο περιήλθε στον εναγόμενο λόγω γονικής παροχής από τον πατέρα του ΓΓ, δυνάμει του νομίμως μεταγραφέντος ...

συμβολαίου της Συμβ/φου Πατρών Φανής-Ελλάδας Αναγνωστίδου - Φαλτσέτα. Στον δικαιοπάροχο δε του εναγομένου το παραπάνω ακίνητο είχε περιέλθει από κληρονομία του πατέρα του ΑΑ, που πέθανε το έτος 1976, δυνάμει της δημόσιας διαθήκης που προαναφέρθηκε, δηλαδή της από 13.7.1976 δημοσίας διαθήκης, η οποία συντάχθηκε με την με αριθμό ...

πράξη του σ/φου Πατρών Γ. Λόντου και δημοσιεύθηκε με το με αριθμ. 19/1978 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την κληρονομία δε αυτή ο ΓΓ αποδέχθηκε με την ... πράξη αποδοχής κληρονομίας του σ/φου Πατρών Δ. Παπαγεωργόπουλου, που νόμιμα μεταγράφηκε ... . Οι επίδικες εδαφικές λωρίδες αποτελούν τμήματα των ακινήτων των εναγόντων και έτσι, σύμφωνα με τις παραδοχές που εκτίθενται λεπτομερώς στην προσβαλλομένη απόφαση, οι ενάγοντες απέκτησαν την συγκυριότητα, κατά το 1/2 ο καθένας, του διεκδικουμένου τμήματος των 41,64 τμ., δε δεύτερος των εναγόντων κατ' αποκλειστική κυριότητα του δευτέρου διεκδικουμένου τμήματος των 31,02 τ.μ., το οποίο αποτελεί τμήμα των μείζονος εκτάσεως ως άνω ακινήτων.

Την κυριότητα των τμημάτων αυτών, τα οποία περιλαμβάνονται στους τίτλους ιδιοκτησίας των εναγόντων και όχι του εναγομένου, οι ενάγοντες απέκτησαν το μεν με τον παράγωγο τρόπο που προαναφέρθηκε, το δε με έκτακτη χρησικτησία, νεμόμενοι αυτά, ως τμήμα των μεγαλυτέρας εκτάσεως ακινήτων τους, από του έτους 1976, ήτοι από χρόνου θανάτου του κοινού δικαιοπαρόχου των διαδίκων (ΑΑ) και μέχρι της ασκήσεως της αγωγής (14.6.2001), ασκώντας τις προσιδιάζουσες στη φύση και τον προορισμό των διεκδικουμένων ακινήτων διακατοχικές πράξεις με διάνοια κυρίου.

Συγκεκριμένα οι ενάγοντες χρησιμοποιούσαν την επίδικη εδαφική λωρίδα, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο λειτουργικό χώρο των οικιών τους, προκειμένου να εισέλθουν σε αυτές, καθόσον αποτελούσε το μοναδικό τρόπο εισόδου, ενώ παράλληλα φρόντιζαν για την καθαριότητά της, την χαλικόστρωσαν και γενικά επιμελούντο αυτής με την πεποίθηση ότι αυτή αποτελεί τμήμα των ιδιοκτησιών τους και μάλιστα την είσοδο και τον αύλειο χώρο αυτών... .

Αντίθετα καμία πράξη νομής τόσον του εναγομένου, όσον και του δικαιοπαρόχου πατέρα του στην επίδικη λωρίδα δεν αποδείχθηκε ... . Εξάλλου αποδείχθηκε ότι το επίδικο δεν περιλαμβάνεται στους τίτλους ιδιοκτησίας του εναγομένου. Τόσον στην υπ' αριθμ. ... πράξη αποδοχής κληρονομίας του Συμβ/φου Πατρών Δ. Παπαγεωργοπούλου, με την οποία ο πατέρας του εναγομένου αποδέχθηκε την κληρονομιά του πατέρα του, ΑΑ, όσο και στο υπ' αριθμ. ...

συμβόλαιο της Συμβ/φου Πατρών Φάνης - Ελλάδας Αναγνωστίδου - Φαλτσέτα, με το οποίο ο ΓΓ, πατέρας του εναγομένου, μεταβίβασε σε αυτόν λόγω γονικής παροχής, το ακίνητο που περιγράφεται ανωτέρω, όμορο προς ανατολάς με τις ιδιοκτησίες των εναγόντων, ως δυτικό όριο του ακινήτου αυτού (κατ' ορθό προσανατολισμό) αναφέρεται ιδιωτικός δρόμος πλάτους 3 μέτρων, ήτοι το επίδικο.

Αλλά και από το από Φεβρουαρίου 1988 τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονα μηχανικού ..., που προσαρτάται στο προαναφερθέν συμβόλαιο γονικής παροχής, σαφώς προκύπτει ότι το επίδικο δεν περιλαμβάνεται στο ακίνητο που μεταβιβάσθηκε στον εναγόμενο. Το πρώτον, ο άμεσος δικαιοπάροχος του εναγομένου, πατέρας του, ΓΓ και ο εναγόμενος, το έτος 1994, με τη σύνταξη του υπ' αριθμ. ...

συμβολαίου της ιδίας ως άνω Συμβ/φου, προέβησαν στη "διόρθωση" του προαναφερθέντος συμβολαίου γονικής παροχής, ως προς την έκταση και τα όρια του ακινήτου, συμπεριλαμβάνοντας και τον επίδικο χώρο στο ακίνητο του εναγομένου και "διευκρινίζοντας" ότι η μεταβιβασθεισα στον εναγόμενο από τον πατέρα του έκταση δεν είναι 275,11 τ.μ.

αλλά 354,38 τ,μ. Οι ανωτέρω μάλιστα προέβησαν και στη σύνταξη νέου τοπογραφικού διαγράμματος και συγκεκριμένα του από Ιουνίου 1992 τοπογραφικού διαγράμματος της αρχιτέκτονας μηχανικού ..., που προσαρτάται στην προαναφερθείσα συμβολαιογραφική πράξη διόρθωσης του συμβολαίου γονικής παροχής, στο οποίο, σε αντίθεση με το προηγούμενο τοπογραφικό διάγραμμα του μηχανικού ..., η επίδικη εδαφική λωρίδα εμφανίζεται ως τμήμα της ιδιοκτησίας του εναγομένου ...".

Με βάση αυτά το Πολυμελές Πρωτοδικείο Πατρών εξαφάνισε, μετ' αποδοχή της εφέσεως των αναιρεσιβλήτων - εκκαλούντων, την 374/2002 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Πατρών και στη συνέχεια έκανε δεκτή την αναγνωριστική της κυριότητας αγωγή των εναγόντων - αναιρεσιβλήτων. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο Πατρών, ορθώς τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρ. 249, 271, 974, 976,1033, 1045, 1051, 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 Α.Κ., ερμήνευσε και εφάρμοσε, αφού οι ενάγοντες, ως και ο αδελφός τους ΒΒ απέκτησαν την κυριότητα των επιδίκων παραγώγως, κατά τον προαναφερθέντα τρόπο, ήτοι εκ της εκ διαθήκης κληρονομίας του αποβιώσαντος το έτος 1976 παππού τους ΑΑ (κοινού δικαιοπαρόχου των διαδίκων) του οποίου απεδέχθησαν την κληρονομία μεταγράψαντες νομίμως τις οικείες πράξεις αποδοχής και της ως άνω δωρεάς που ακολούθησε, νεμηθέντες έκτοτε όλοι οι συγκύριοι το επίδικο, κατά τις ως άνω διακρίσεις, μέχρι της εγέρσεως της αγωγής (2001) επί χρόνο μεγαλύτερο της εικοσαετίας με διάνοια κυρίου, οι δε περί του αντιθέτου πρώτος και δεύτερος λόγοι της αιτήσεως, με τους οποίους αποδίδεται πλημμέλεια στην προσβαλλομένη απόφαση από το άρθρο 560 αριθ.1 του Κ.Πολ.Δ., είναι αποριπτέοι, ως αβάσιμοι.

Η διαλαμβανόμενη περαιτέρω στο δεύτερο λόγο αιτίαση, με την οποία πλήττεται η προσβαλλομένη απόφαση, για το λόγο ότι δέχθηκε ότι τα επίδικα τμήματα περιλαμβάνονται στους επικαλουμένους τίτλους κυριότητας των εναγόντων, δεν μπορεί να θεμελιώσει τον από τον αριθ. 1 του άρθρου 560 του Κ.Πολ.Δ. λόγο, διότι με αυτήν πλήτετται η ουσιαστική κρίση του Δικαστηρίου και επομένως ο λόγος αυτός, ως προς την αντίστοιχη αυτή αιτίαση, είναι απαράδεκτος.

Ο αναιρεσείων δε υπό το πρόσχημα της επικλήσεως της πλημμέλειας του άρθρου 560 παρ. 1 του ΚΠολ.Δ. πλήττει, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο του ως άνω λόγου, την ανέλεγκτη περί των πραγμάτων κρίση του δικαστηρίου της ουσίας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 24.1.20006 αίτηση του Χ για αναίρεση της 787/2005 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 1 Απριλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ